III SA/Wa 1077/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Dziełak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jakub Pinkowski, Asesor WSA Maciej Kurasz, Protokolant Emilia Kasperowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lipca 2006 r. sprawy ze skargi W. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela do wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego oddala skargę Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2006 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. stwierdził niedopuszczalność zażalenia złożonego przez W. K. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] października 2005 r. w przedmiocie stanowiska wierzyciela do wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Wyjaśnił, że Naczelnik Urzędu Skarbowego W. wystawił tytuły wykonawcze dotyczące należności wynikających z decyzji Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] lipca 2001 r., orzekającej o odpowiedzialności Skarżącego za zaległości A. sp. z o.o. w W. w podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT-4). Tytuły te przekazał do realizacji Naczelnikowi Urzędu Skarbowego W., który zawiadomieniem z 1 czerwca 2005 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego. Pismem z 21 czerwca 2005 r. Skarżący złożył do Dyrektora Izby Skarbowej w W. "skargę w związku z uruchomieniem postępowania egzekucyjnego wg zawiadomienia (...) z dnia 1.06.2005". Natomiast 22 sierpnia 2005 r. sprecyzował żądanie stwierdzając, że wnosi o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954), powoływanej dalej jako "u.p.e.a.". Jako przesłankę umorzenia wskazał "brak wymagalności". Organ egzekucyjny, któremu sprawa przekazana została do załatwienia zgodnie z właściwością, wystąpił do wierzyciela tj. Naczelnika Urzędu Skarbowego W. o zajęcie stanowiska w sprawie. Wskazanym wyżej postanowieniem z dnia [...] października 2005 r., wydanym na podstawie art. 17 u.p.e.a., wierzyciel stwierdził, że zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych określone, decyzją z dnia [...] lipca 2001 r. o odpowiedzialności podatkowej za zaległości płatnika A. sp. z o.o. w W., jest wymagalne oraz uznał, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego. W postanowieniu zawarto pouczenie o możliwości złożenia na nie zażalenia. Na postanowienie to Skarżący złożył zażalenie. Dyrektor Izby Skarbowej uznał, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego W. błędnie pouczył stronę o dopuszczalności wniesienia zażalenia. Powołał się na art. 59 § 3 u.p.e.a. stanowiący, że w przypadkach określonych w § 1 i 2 (przesłanki umorzenia) organ egzekucyjny wydaj e postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Postanowienie to wydawane jest na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela albo w urzędu (art. 59 § 4 u.p.e.a.). Wyjaśnił, że w myśl art. 17 § 1 u.p.e.a. zajęcie przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowiska w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia, na które służy zażalenie, jeżeli stanowią tak przepisy tej ustawy. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej art. 59 u.p.e.a. nie wskazuje na konieczność uzyskania przez organ egzekucyjny stanowiska wierzyciela co do wniosku zobowiązanego o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W razie zajęcia przez wierzyciela takiego stanowiska, ma ono na mocy art. 17 § 1 u.p.e.a. formę postanowienia, ale art. 59 u.p.e.a. nie przewiduje możliwości zaskarżenia stanowiska wierzyciela w sprawie zgody na umorzenie postępowania egzekucyjnego. Zaskarżeniu, zgodnie z art. 59 § 5, podlega wyłącznie postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że nieprawidłowe pouczenie podatnika o możliwości wniesienia środka zaskarżenia nie stworzyło uprawnienia do zaskarżenia rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Strona zastosowała się do błędnego pouczenia organu, lecz wniesione zażalenie jest w świetle obowiązujących przepisów niedopuszczalne. Na powyższe postanowienie W. K. złożył skargę. Podniósł, że nie znalazł w nim odpowiedzi na kwestie poruszone w zażaleniu, związane z prawidłowością obciążenia go odpowiedzialnością za zaległości spółki, nieprzekazaniem przez wierzyciela (we właściwym czasie) organowi egzekucyjnemu decyzji o rozłożeniu należności na raty, naruszeniem zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych oraz nieuwzględnieniem skutków wyroku Sądu Rejonowego dla W. sygn. akt [...], wydanym w sprawie karnej skarbowej. Skarżący szczegółowo opisał okoliczności dotyczące obciążenia go odpowiedzialnością za zaległości spółki, powstania tych zaległości oraz własne działania zmierzające do podważenia tej odpowiedzialności. Wskazał również kwestie związane z interpretacją przepisów, na które nie uzyskał odpowiedzi, dotyczące udokumentowania przesłanek wyłączających odpowiedzialność członka zarządu w myśl art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej, możliwości podwójnego egzekwowania należności publicznoprawnej w sytuacji przejęcia zobowiązań przez prezesa spółki, a także pominięcia przez Urząd Skarbowy W. trzeciego z członków zarządu spółki. Skarżący uważa, że organy skarbowe naruszają jego interes prawny "nie w sensie działania niezgodnego z prawem, lecz w sensie sprawiedliwości". W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W. wniósł o oddalenie skargi. Podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu oraz wyjaśnił, iż wydając postanowienie w przedmiocie niedopuszczalności zażalenia organ nie był uprawniony do merytorycznego rozpatrzenia podniesionych w nim zarzutów. Na rozprawie Skarżący wniósł o dokonanie interpretacji jego sytuacji prawnej w kontekście wyroku Sądu Rejonowego dla W. (sygn. akt [...]) i stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie może być uwzględniona, jako że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Oznacza to, że Sąd ocenia działania organów administracji, znajdujące odzwierciedlenie w podejmowanych przez nie rozstrzygnięciach. Nie może natomiast, jak chce tego Skarżący, określać jego sytuacji prawnej w oderwaniu od konkretnej sprawy, w jakiej toczy się postępowanie sądowe. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270; z 2004 r. Nr 162, poz. 1692), dalej: "p.p.s.a.", Sąd związany jest granicami sprawy, w której skargę wniesiono i nie może wkraczać swoimi ocenami prawnymi w sprawę inną niż ta, jaka była przedmiotem postępowania przed organami administracji. Sprawę rozpatrywaną przez Sąd określa Skarżący, wskazując konkretny akt (decyzję, postanowienie), którego skarga dotyczy, bądź też określając zakres bezczynności organu. Przedmiotem oceny Sądu w niniejszej sprawie była zatem wyłącznie prawidłowość wydania przez Dyrektora Izby Skarbowej postanowienia stwierdzającego niedopuszczalność zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W., zawierające jego stanowisko co do wniosku Skarżącego o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W tak zakreślonych granicach sprawy Sąd nie mógł badać zasadności i prawidłowości orzeczenia o odpowiedzialności Skarżącego za zaległości podatkowe spółki. W przedmiocie tym toczyło się odrębne postępowanie, w toku którego Skarżący mógł kwestionować rozstrzygnięcia organów podatkowych. W ramach niniejszej sprawy Sąd nie mógł również ocenić prawidłowości postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Skarżącego, w szczególności zaś zasadności jego zarzutów dotyczących braku wymagalności egzekwowanego obowiązku. Dyrektor Izby Skarbowej prawidłowo oparł swoje rozstrzygnięcie na art. 134 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: "k.p.a."), który to przepis miał zastosowanie w sprawie z uwagi na odesłanie do przepisów tego kodeksu, zamieszczone w art. 18 u.p.e.a. Zgodnie a art. 134 k.p.a. organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący. Dyrektor Izby Skarbowej, stwierdzając, że zażalenie było niedopuszczalne, nie mógł więc postąpić inaczej, jak tylko wydać w tym przedmiocie postanowienie. W stanie faktycznym niniejszej sprawy każde inne rozstrzygnięcie, w szczególności zaś o charakterze merytorycznym, obarczone byłoby wadą, skutkującą stwierdzeniem jego nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., jako wydanego z rażącym naruszeniem art. 134 tego kodeksu. Stwierdzenie niedopuszczalności zażalenia oznacza w rezultacie niemożność badania zasadności podnoszonych w nim zarzutów. Postanowienie stwierdzające niedopuszczalność zażalenia nie może zatem zawierać żadnych wypowiedzi co do zasadności tych zarzutów. Ma ono charakter formalny i jako takie – nie rozstrzyga o istocie sprawy. Dlatego też Skarżący nie mógł uzyskać odpowiedzi na wątpliwości zgłoszone w zażaleniu. Zarzuty skargi z tym związane nie są więc zasadne. W ocenie Sądu okoliczności faktyczne niniejszej sprawy uzasadniały wydanie zaskarżonego postanowienia. Wniesienie środka odwoławczego obliguje organ administracji do zbadania przede wszystkim, czy środek taki przewidziany został przepisami prawa i czy może być on złożony w stosunku do wskazanego w nim rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Zdaniem Sądu Dyrektor Izby Skarbowej prawidłowo przyjął, że na postanowienie wierzyciela, w którym zajął on stanowisko co do zasadności zarzutów podnoszonych we wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego nie służy zażalenie. Uprawnienie do złożenia takiego zażalenia nie może być wywiedzione z art. 17 u.p.e.a., ponieważ przepis ten jednoznacznie stanowi, że na postanowienie wydane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela służy zażalenie, jeżeli ustawa ta lub kodeks postępowania administracyjnego tak stanowi. Wynika z tego, że przepis ten nie przesądza o zaskarżalności postanowienia wydanego przez wierzyciela, odsyłając w tym względzie do unormowań ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i kodeksu postępowania administracyjnego, dotyczących poszczególnych przewidzianych w nich postanowień. Bez odwołania się do tych szczegółowych unormowań nie jest możliwe stwierdzenie, czy na określone postanowienie służy zażalenie. Umorzenie postępowania egzekucyjnego unormowane zostało w art. 59 u.p.e.a. Przepis ten nie wymaga, aby wierzyciel zajął stanowisko co do istnienia lub nie okoliczności wskazywanych we wniosku dłużnika jako przesłanka umorzenie postępowania egzekucyjnego. Uzyskanie wypowiedzi wierzyciela w tym przedmiocie może być uzasadnione okolicznościami konkretnej sprawy. Zgodzić się należy z Dyrektorem Izby Skarbowej, że jeżeli wierzyciel zajmuje stanowisko, to w świetle art. 17 § 1 u.p.e.a. jego wypowiedź powinna mieć formę postanowienia. Jednakże nie jest możliwe jego zaskarżenie poprzez złożenie odrębnego zażalenia. Możliwość taka nie wynika bowiem z unormowań regulujących instytucję umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wyjaśnić należy, że stosownie do art. 59 § 3 u.p.e.a. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny wydaje postanowienie, na które służy zażalenie (art. 59 § 5 ww. ustawy). W zażaleniu tym strona może podnosić zarzuty co do zasadności dokonanej przez organ egzekucyjny oceny istnienia przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego. Rację ma także Dyrektor Izby Skarbowej twierdząc, że samo pouczenie strony o możliwości złożenia zażalenia na postanowienie, do którego to pouczenia zastosował się Skarżący, nie stwarza możliwości jego rozpatrzenia. Stanowisko takie znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym. W wyroku z dnia 27 kwietnia 2001 r. sygn. akt I SA/Gd 170/00 (LEX nr 76083) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "samo pouczenie strony o możliwości zaskarżenia postanowienia nie tworzy uprawnienia do zaskarżenia postanowienia organu I instancji. Zatem, skoro brak jest normy prawa pozytywnego, która dopuszczałaby zaskarżenie postanowienia o wszczęciu postępowania, to stanowisko organu odwoławczego stwierdzające niedopuszczalność zażalenia skarżących jest prawidłowe". Skład orzekający w niniejszej sprawie pogląd ten podziela. Skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia, nie wskazując przy tym przesłanek, na których opiera to żądanie. Przesłanki stwierdzenia nieważności określone zostały w art. 156 § 1 k.p.a. Sąd nie stwierdził, aby którakolwiek z nich wystąpiła w niniejszej sprawie. W ocenie Sądu zaskarżone postanowienie wydane zostało zgodnie z obowiązującymi przepisami. W tym stanie rzeczy skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.