II FSK 1607/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Zbigniew Kmieciak (sprawozdawca), Sędzia NSA Andrzej Grzelak, Sędzia NSA Bogdan Lubiński, Protokolant Anna Dziewiż, po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2008 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej K. W. S.A. w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 lipca 2006 r. sygn. akt [...] w sprawie ze skargi K. W. S.A. w K. na bezczynność Wójta Gminy B. w przedmiocie bezczynności organu w sprawie podatku od nieruchomości uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania. II FSK 1607/06 Uzasadnienie W dniu 28 marca 2006 r. K. W. S.A. w K. (zwana dalej Kompanią) złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na bezczynność Wójta Gminy B. (zwany dalej Wójtem) w przedmiocie załatwienia wniosków N.S. W. S.A. (zwana dalej Spółką) z dnia 26 czerwca 1997 r. i z dnia 27 czerwca 1997 r. dotyczących nadpłaty z tytułu podatku od nieruchomości.. W uzasadnieniu skargi strona wskazała, że na podstawie przejętych po Spółce akt podatkowych stwierdzono, że Spółka była stroną postępowania podatkowego prowadzonego przez Wójta w przedmiocie nadpłaty w podatku od nieruchomości za lata 1992-1996. w związku z wyłączeniem z podstawy opodatkowania tzw. kapitalnych wyrobisk górniczych. W momencie połączenia Kompanii ze Spółką postępowanie podatkowe pozostawało niezakończone przez organ I instancji. Wójt poinformował jedynie Spółkę, że z uwagi na "szczególnie skomplikowany charakter sprawy będący następstwem zmieniającego się stanu prawnego postanowił przedłużyć termin ustawowy załatwienia sprawy". Kompania, powołując się na art. 93 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tj Dz.U. z 2005, Nr 8, poz.60 z późn.zm. zwana dalej Ord.pod.) i na postanowienie Sądu Rejonowego w Katowicach z dnia 29 października 2004 r. poinformowała Wójta o zmianie strony postępowania oraz zwróciła się z prośbą o niezwłoczne rozpatrzenie sprawy. W rozpoczętej powyższym pismem korespondencji Wójt stanął na stanowisku, że postanowienie Sądu Rejonowego w Katowicach z dnia 29 października 2004 r. nie jest wystarczające dla stwierdzenia, że Kompania wstąpiła w miejsce Spółki do postępowania. Kompania uznając, że argumentacja organu podatkowego I instancji zmierza do odsunięcia w czasie ostatecznego załatwienia sprawy, pismem z dnia 4 kwietnia 2005 r. skierowała - w trybie art. 141 § 1 pkt 1 Ord. pod. - do Samorządowego Kolegium Odwoławczego ponaglenie. Postanowieniem z dnia 5 września 2005 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało ponaglenie za uzasadnione i wyznaczyło termin dwóch miesięcy dla załatwienia sprawy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że postanowienie Sądu Rejonowego w Katowicach z dnia 29 października 2004 r. świadczy o uzyskaniu przez Kompanię statusu strony w postępowaniu podatkowym. Wójt nie dotrzymał terminu wyznaczonego ww postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego Wobec powyższego Kompania wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o zobowiązanie Wójta, na podstawie art. 149 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 z późn. zwana dalej p.p.s.a.), do wydania, w określonym przez Sąd terminie, decyzji w sprawie. W odpowiedzi na skargę, Wójt wniósł o oddalenie skargi. W uzasadnieniu swojego stanowiska wskazał treść art. 125 §1 i art. 122 Ord. pod. oraz podniósł, że skarżąca powołuje się na rozstrzygniętą ostatecznie sprawę dotycząca zwrotu podatku od nieruchomości za 1997 r. podczas, gdy sprawa wymiaru należnego podatku od nieruchomości (w tym od podziemnych wyrobisk górniczych) za 1997 r. została ostatecznie rozstrzygnięta prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Gliwicach z dnia 11 września 2000 r. (sygn. akt I SA/Ka 1999/99). W podsumowaniu stanowiska Wójt stwierdził, że wbrew zarzutom podnoszonym przez skarżącą postępowanie w sprawie toczy się, jednakże następstwo prawne Kompanii nie zostało dotychczas wykazane, a wnioski, których niezałatwienie jest przedmiotem skargi zostały złożone przez jednostki organizacyjne Spółki. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 19 lipca 2006 r., sygn.akt.I SAB/GL 3/06, zobowiązał Wójta do wydania w terminie 3 miesięcy rozstrzygnięcia w kwestii uprawnienia Kompanii do występowania w spornej sprawie administracyjnej w charakterze strony. Sąd, uznał, że z akt sprawy wynika, że Kompania, do której uchwałą Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia z dnia 1 października 2004 r. przyłączono (w trybie art. 492 § 1 pkt 1 ustawy Kodeks spółek handlowych) Spółkę powiadomiła Wójta o opisanym przekształceniu pismem z dnia 26 listopada 2004 r., do którego dołączono odpis postanowienia Sądu Rejonowego w Katowicach z dnia 29 października 2004 r. Sąd podkreślił, że bezsporne okoliczności sprawy jednoznacznie wskazują, że Wójt dopuścił się bezczynności w zakresie ustalenia uprawnień Kompanii do wstąpienia w prawa strony postępowania wszczętego na wniosek Spółki, a bezczynności tej nie usunęło nawet wyznaczenie Wójtowi dwumiesięcznego terminu do załatwienia sprawy i przywołał art. 139 Ord. pod Na powyższy wyrok Kompania wniosła skargę kasacyjną i zaskarżyła go w części , w której zobowiązuje Wójta do wydania w terminie 3 miesięcy rozstrzygnięcia w kwestii uprawnienia Kompanii do występowania w badanej sprawie w charakterze strony, ze względu na naruszenie. art. 149 p.p.s.a. z uwagi na art. 212 w związku z art. 219 Ord.pod., co miało istotny wpływ na wynik sprawy, oraz wniosła o uchylenie tego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach, a gdyby Sąd ten nie mógł rozpoznać jej w innym składzie - innemu sądowi. Skarżąca podniosła, że nie może być uznane za prawidłowe nałożenie na Wójta obowiązku wyjaśnienia kwestii, w której jest on związany postanowieniem z dnia 5 września 2005 r. a do takiej sytuacji doszło na skutek zaskarżonego wyroku z dnia 19 lipca 2006 r., sygn. akt I SAB/G1 3/06. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna okazała się zasadna. W nawiązaniu do zawartych w niej wywodów należy przypomnieć, iż choć w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, to jednak w wyniku rozpatrzenia skargi na bezczynność nie może on nałożyć na organ administracji takich obowiązków, które podważałyby istotę konstrukcji ukształtowanej przepisem art. 149 tej ustawy. Uruchomienie przewidzianej w tym przepisie sankcji prawnej nie może w szczególności prowadzić do wkroczenia przez sąd w sferę ocen merytorycznych, zastrzeżonych dla badania zgodności z prawem już podjętego aktu lub czynności. W analizowanym przypadku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, powołując się na wskazane przepisy prawa, zobowiązał Wójta Gminy B. do wydania w terminie 3 miesięcy rozstrzygnięcia w kwestii uprawnienia K. W. S.A. w K. do występowania w sprawie podatku od nieruchomości w charakterze strony. Konieczne jest w związku z tym zwrócenie uwagi, że w tej materii wypowiedziało się wcześniej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w postanowieniu z dnia 5 września 2005 r., nr [...]. W jego uzasadnieniu znalazło się następujące stwierdzenie: "postanowienie Sądu Rejonowego w Katowicach z dnia 10 października 2004 r. świadczy o uzyskaniu przez Skarżącą statusu strony w postępowaniu podatkowym". Zauważono w nim również, że skoro treść wspomnianego orzeczenia była znana organowi podatkowemu, to żądanie przedłożenia dalszych dokumentów w celu wykazania istnienia interesu prawnego (posiadania statusu strony) w sprawie stwierdzenia nadpłaty w podatku od nieruchomości za lata 1992 - 1997 "było bezzasadne". Niewątpliwie ma rację autor skargi kasacyjnej podnosząc, iż dokonane w tym przedmiocie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze ustalenia nie wiązały sądu administracyjnego przy ocenie zasadności wniesionej skargi na bezczynność organu administracji (Wójta Gminy B.). Trzeba wszakże mieć świadomość faktu, że ograniczając - w rezultacie uwzględnienia skargi na bezczynność - zakres obowiązku organu administracyjnego pozostającego w zwłoce w załatwieniu sprawy tylko do "rozstrzygnięcia w kwestii uprawnienia [...] do występowania w przedmiotowej sprawie administracyjnej w charakterze strony", w sposób pośredni poddano weryfikacji dokonane w tej sprawie w trybie procesowym czynności. Oznacza to, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym zmierzającym do ustalenia, czy zachodzi przypadek bezczynności organu administracji publicznej, przesądzono o dalszym sposobie procedowania, dezawuując poczynione już w sprawie ustalenia. Naczelny Sąd Administracyjny podziela przy tym tezę sformułowaną przez autora skargi kasacyjnej, iż w razie przyjęcia przez sąd administracyjny pierwszej instancji oceny odbiegającej od stanowiska zaprezentowanego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. co do statusu podmiotu występującego z żądaniem, powinien on oddalić skargę na bezczynność, wskazując na jej bezpodstawność (brak przymiotu strony skarżącego w postępowaniu podatkowym) Niezależnie od tego, rodzi się kolejne pytanie: w jaki sposób organ podatkowy miałby dać wyraz swojemu stanowisku w razie uznania, że K. W. S.A. w K. ma status strony w sprawie stwierdzenia nadpłaty podatku od nieruchomości. Zgodnie z art. 165a § 1 Ord. pod., jeżeli żądanie, o którym mowa w art. 165, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis ten nie stwarza umocowania do podjęcia rozstrzygnięcia "pozytywnego" dla wnoszącego żądanie, tj, przyznania, iż ma on status strony. Wyrazem przypisania mu takiej kwalifikacji jest podjęcie aktu rozstrzygającego sprawę co do istoty - decyzji w rozumieniu przepisów Ord. pod. Spostrzeżenie to prowadzi do konkluzji, iż zakres określonego przez sąd administracyjny pierwszej instancji obowiązku nałożonego na organ podatkowy w wyniku uwzględnienia skargi na bezczynność nie odpowiada konstrukcji ustanowionej rozważanym przepisem, a tym samym i rozwiązaniu wprowadzonemu przez art. 149 p.p.s.a. Zawarty w drugim z tych przepisów zwrot "zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu" musi wobec tego odnosić się do aktu będącego jednym z wariantów rozstrzygnięć w sprawie. Jest nim - co do zasady - decyzja zawierająca rozstrzygnięcie merytoryczne, choć może się zdarzyć, że w następstwie wstępnego badania złożonego przez dany podmiot żądania, właściwy organ administracji - stosownie do art. 165a § 1 Ord. pod. - wyda postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W sprawach, w których znajdują zastosowanie przepisy Ord. pod., użyte w art. 149 p.p.s.a. pojęcie aktu obejmuje zatem wszelkie rozstrzygnięcia organu podatkowego, które mogą zapaść w następstwie złożenia żądania w rozumieniu art. 165 Ord. pod. Uwzględniając wniesioną skargę na bezczynność, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach powinien był, na mocy powołanego przepisu prawa, zobowiązać Wójta Gminy B. do podjęcia w określonym terminie rozstrzygnięcia w przedmiocie skierowanego do niego żądania, bez przesądzania, że ma to być rozstrzygnięcie w kwestii uprawnienia do występowania w sprawie stwierdzenia nadpłaty w podatku od nieruchomości w charakterze strony. Niedopełniając wspomnianego obowiązku, sąd administracyjny pierwszej instancji naruszył przepis o postępowaniu w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 149 p.p.s.a. w związku z art. 212 i art. 219 Ord. pod. Z względu na charakter i treść zaskarżonego orzeczenia, jak też rodzaj postawionych zarzutów naruszenia prawa (ograniczających się do naruszenia przepisów o postępowaniu), wniosek skargi kasacyjnej został uwzględniony w ten sposób, iż uchylono będący przedmiotem skargi wyrok w całości i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach, bez podważenia samej oceny tego sądu co do istnienia stanu bezczynności organu podatkowego - Wójta Gminy B. Mając na uwadze przedstawioną argumentację, na mocy art. 185 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.