II SA/Wr 405/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak, Sędzia WSA Anna Siedlecka, Asesor WSA Olga Białek /sprawozdawca/, Protokolant Magda Mikus, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 lipca 2006 r. przy udziale - sprawy ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 9 maja 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności nieruchomości gruntowej zabudowanej budynkiem mieszkalnym położonym w J. na działce nr 239, obręb [...] I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana; Decyzją z dnia 14 czerwca 2004 r. ([...]) Burmistrz Miasta J. - po rozpatrzeniu wniosku K. Ż. oraz B. J. i K. J. – działając na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U.Nr 113, poz. 1209 z późn.zm.), orzekł o odmowie nabycia przez wnioskodawców prawa własności nieruchomości gruntowej położonej w J., oznaczonej jako działka nr [...], obręb nr [...] – Z., ul. B. G. [...]. W wyniku odwołania B. J. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia 10 listopada 2004 r. ([...]) utrzymało w mocy zaskarżone orzeczenie, a następnie po wniesieniu skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i uznaniu w całości jej zasadności przez organ odwoławczy – na podstawie art. 54 § 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153 poz. 1270 z późn. zm.) - powyższa decyzja Kolegium wraz z poprzedzającą ją decyzją Burmistrza Miasta J. z dnia 14 czerwca 2004 r., została uchylona w całości. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy organ pierwszej instancji, decyzją z dnia 11 marca 2005 r. ([...]), ponownie odmówił wnioskodawcom nabycia własności opisanej wyżej nieruchomości gruntowej, wskazując jako podstawę rozstrzygnięcia przepis art. 1 ust. 1-3 przywołanej wyżej ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości oraz przepisy rozporządzenia Ministra Skarbu Państwa z dnia 25 listopada 2003 r. w sprawie szczegółowego trybu wydawania decyzji o nabyciu przez użytkowników lub współużytkowników wieczystych nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne (Dz. U. z 2004 r., Nr 205, poz. 1991 z późn. zm.). W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że współużytkownicy wieczyści łącznie nie spełniają przesłanek warunkujących uzyskanie prawa własności na podstawie art. 1 ust. 1 i 2 omawianej ustawy. Postępowanie wyjaśniające wykazało bowiem, że K. Ż. jest właścicielem lokalu nr [...] nabytego na podstawie umowy z dnia 17 maja 1961 r. i współużytkownikiem wieczystym w udziale w ½ części opisanej wyżej nieruchomości gruntowej. Natomiast właściciele lokalu nr [...] – B. M. i K. M. jako następcy prawni po zmarłym w dniu [...] września 1978 r. K. M. i po zmarłej dnia [...] kwietnia 1998 r. W. J. są również współużytkownikami wieczystymi w udziale po ¼ części, jednak zdaniem organu nie spełniają dyspozycji art. 1 ust. 1 i 2 przywołanej ustawy, bowiem swoje prawo nabyli, po części po dniu 26 maja 1990 r. Również ich poprzednicy prawni nie byli współużytkownikami wieczystymi w obu wskazanych w ustawie datach tj. w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu 24 października 2001 r., co jest koniecznym warunkiem uwłaszczenia. Z decyzją tą nie zgodził się B. J. zarzucającej jej w odwołaniu obrazę prawa na skutek niedostatecznego rozpoznania stanu faktycznego sprawy oraz błędną ocenę prawną. Odwołujący się podnosił, że prawo użytkowania wieczystego, które powstało w konsekwencji umowy sprzedaży z 1961 r. trwa nieprzerwanie do dzisiaj. Na mocy dziedziczenia ustawowego wraz z bratem K., stał się już dniem 24 września1978 r. następcą prawnym wobec 2/3 tego prawa - będącego przedmiotem spadku. Następnie – jak dowodzi postanowienie o nabyci spadku - od dnia 2 kwietnia 1998 r. następstwo to objęło ½ tego prawa. Powyższe oznacza, że już przed dniem 26 maja 1990 r. wraz bratem, byli współużytkownikami wieczystymi przedmiotowej nieruchomości gruntowej. Odwołujący się zarzucił również, że pogląd prezentowany przez organ pierwszej instancji stoi w sprzeczności z wykładnią celowościową ustawy i stanowi obrazę konstytucyjnej zasady równości wobec prawa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia 9 maja 2005 r. ([...]), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że materialnoprawną podstawę rozpatrzenia niniejszej sprawy, stanowiły przepisy ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości. Z art. 1 ust. 1 tej ustawy wynika, że ma ona zastosowanie do osób fizycznych będących w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu 24 października 2001 r. użytkownikami lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne. Prawo własności nieruchomości nabywają także osoby fizyczne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w art. 1 ust. 1. Z przywołanego przepisu – wywodził organ odwoławczy - wynika, że z uprawnienia do nieodpłatnego nabycia własności nieruchomości mogą skorzystać tylko te osoby fizyczne, które w dniu 26 maja 1990 r. były użytkownikami wieczystymi i pozostały nimi nadal w dniu 24 października 2001 r. (w dniu wejścia w życie ustawy). Zachowana musi być zatem tożsamość tych osób, co oznacza, że ta sama osoba, która uzyskała status użytkownika wieczystego, najpóźniej w dniu 26 maja 1990 r. – jest nadal użytkownikiem wieczystym w dniu 24 października 2001 r. Prawo użytkowania wieczystego w powołanych datach musiało więc przysługiwać tej samej osobie lub tym samym osobom fizycznym. Kolegium zauważyło również, że prawo własności nieruchomości gruntowej nabywają także z mocy prawa osoby fizyczne będące następcami prawnymi osób o których mowa w art. 1 ust. 1 wskazanego wyżej aktu. Analiza art. 1 ust. 2 wskazuje, że w rozumieniu ustawy następcami prawnymi będą tylko te osoby, które nabyły prawo użytkowania wieczystego od osób fizycznych, będących użytkownikami wieczystymi w obu wskazanych datach. Z akt sprawy wynika natomiast, że rodzice odwołującego się zmarli w dniu [...] wrzesnia1978 r. (ojciec K. J.) i w dniu [...] kwietnia 1998 r. (matka W. J.). Spadek po nich nabyli B. J. i K. M., którzy jako następcy prawni nie spełniają dyspozycji art. 1 ust. 1 i 2, albowiem swoje prawo nabyli w części po dniu 26 maja 1990 r. Również ich poprzednicy prawi (spadkodawcy) nie spełniali przesłanki z art. 1 ust. 1 ustawy, ponieważ nie byli współużytkownikami wieczystymi w obu wymaganych ustawą datach. Zasadnie zatem - zdaniem Kolegium - organ pierwszej instancji odmówił stronom nabycia prawa własności przedmiotowej nieruchomości. Nadto Kolegium wskazało, że nabycie współwłasności przez jednego współużytkownika wieczystego skutkowałby tym, że pozostali współużytkownicy wieczyści posiadaliby swoje prawo na prywatnej własności, co w świetle art. 232 k.c. jest niedopuszczalne. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożył B. M., zarzucając jej: - naruszenie prawa materialnego zawartego w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, poprzez wadliwe jego zastosowanie i błędną interpretację; - naruszenie zasad postępowania administracyjnego określonych w art. 7, art. 11, art. 12 § 1 i art. 35 §1 i 3 k.p.a. i rozstrzygnięcie sprawy wbrew zebranym dowodom; - naruszenie konstytucyjnych zasad sprawiedliwości społecznej i równości wobec prawa wyrażonych w art. 2 i 32 Konstytucji RP. Z tych względów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu skarżący powołał argumentacje zasadniczo zbieżną z argumentacja zawartą w odwołaniu. Szczególnie mocno zaakcentował fakt, iż na mocy dziedziczenia ustawowego stał się wraz z bratem K. współużytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości przed dniem 26 maja 1990 r. i jest nim do dzisiaj. Dlatego pogląd organów obu instancji jakoby nie spełniał przesłanki określonej w art. 1 ust. 1 omawianej ustawy jest w jego ocenie, bezpodstawny i sprzeczny z dowodami zebranymi w sprawie. Skarżący wskazywał, że ustawa z 26 lipca 2001 r. nie ogranicza uprawnień podmiotowych strony do nabycia własności nieruchomości w zależności od zakresu (wielkości) współużytkowania wieczystego. Jego zdaniem pogląd prezentowany przez organy administracji jest sprzeczny z wykładnią celowościową ustawy, która zmierza do uregulowania spraw własnościowych nieruchomości przez dziesięciolecia znajdujących się we władaniu osób fizycznych. Przedstawiając te argumenty, skarżący uznał, że w pełni uzasadniają one zarzut naruszenia art. 7 i 11 k.p.a., które obligują organy administracji do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i strzeżenia praworządności oraz do wyjaśnienia przesłanek, którymi kieruje się organ przy załatwieniu sprawy. Zwrócił również uwagę, na nieuzasadnioną i naruszającą przepisy przewlekłość postępowania. Konkludując stwierdził, że działanie organów doprowadziło do sytuacji, w której w podobnym stanie faktycznym (długoletniego wieczystego użytkowania działki zbudowanej domem mieszkalnym) jednym osobom przyznaje się, a innym - na podstawie pozaprawnych argumentów - odmawia przyznania prawa własności. To z kolei daje podstawę do postawienia zarzutu naruszenia art. 2 i art. 32 Konstytucji RP. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie, podtrzymując zasadniczą argumentacje i wywody prawne zawarte w kwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), kompetencje sądów administracyjnych w zakresie kontroli działalności administracji publicznej ograniczone zostały do oceny działalności tych organów jedynie pod względem zgodności z prawem. Działając zatem w granicach przyznanych kompetencji Wojewódzki Sąd Administracyjny, w toku podjętych czynności rozpoznawczych, dokonuje oceny prawidłowości zastosowania w postępowaniu administracyjnym przepisów obowiązującego prawa materialnego i procesowego oraz trafności ich wykładni. Dokonując przedstawionych czynności kontrolnych, Sąd zobowiązany jest uwzględnić stan faktyczny i prawny jaki istniał w chwili wydania zaskarżonego aktu. Należy też dodać, że zgodnie z art.134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Sąd nie jest związany sposobem sformułowania skargi, przywołanymi w niej argumentami, podnoszonymi wnioskami, zarzutami i żądaniami. Oznacza to, że działając w granicach danej sprawy, ma prawo a nawet obowiązek, uwzględnić wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpatrywanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze. Działając w granicach tak zakreślonej kognicji Sąd uznał, że zaskarżona decyzja wymaga wyeliminowania z obrotu prawnego, gdyż wydana została z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Zważyć bowiem należy, że zaskarżona decyzja wydana została na podstawie miedzy innymi art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. a materialnoprawną podstawę jej rozstrzygnięcia stanowiły, nieobowiązujące obecnie, przepisy ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. Nr 113, poz. 1209 z późn. zm.). W myśl art. 1 ust. 1 przywołanej ustawy, osoby fizyczne będące w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne, nabywają z mocy prawa własność tych nieruchomości z dniem, w którym decyzja, o której mowa w ust. 3 stanie się ostateczna. Jak zasadnie przyjął organ odwoławczy w swojej decyzji, obie przesłanki odnoszące się do czasu trwania użytkowania wieczystego musza być spełnione łącznie. Wymagana jest przy tym tożsamość osób do których przepis ten się odnosi, co oznacza, że te same osoby musiały być użytkownikami wieczystymi w obu wskazanych w ustawie datach. W ocenie Sądu zarówno gramatyczna jak i celowościowa interpretacja omawianego przepisu wskazuje, że uprawnienia do nieodpłatnego nabycia prawa własności przysługują wskazanym osobom, bez względu na wielkość udziału jaki przysługiwał im w tych datach w prawie użytkowania wieczystego. Należy też wskazać, iż w orzeczeniach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu przywoływany już był pogląd – który należy podzielić – że nie można przyjąć takiej interpretacji art. 1 ust. 1 omawianej ustawy, która dawałby podstawę do stwierdzenia, że zamiarem ustawodawcy było wyłączenie z kręgu podmiotów uprawnionych do przekształcenia takich osób, które w okresie pomiędzy dniem 26 maja 1990 r. a dniem 24 października 2001 r. lub po tej dacie, zmieniły wielkość swojego udziału w prawie użytkowania wieczystego na skutek różnych zdarzeń, takich jak dziedziczenie lub rozporządzenie dokonane między współuprawnionymi. Na podstawie przekazanych Sądowi wraz z odpowiedzią na skargę akt sprawy, stwierdzić należy, że prezentowany wyżej pogląd znajduje zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. Nie budzi bowiem wątpliwości, że obecni właściciele lokalu nr [...] - skarżący B. J. oraz jego brat K. J. – byli współużytkownikami wieczystymi (wraz z K. Ż., właścicielką lokalu mieszkalnego nr [...]) nieruchomości zabudowanej na cele mieszkaniowe zarówno w dniu 26 maja 1990 r. jak i w dniu 24 października 2001 r. Między przywołanymi datami zmienił się jedyne udział jaki przysługiwał im w tym prawie, w związku z objęciem w dniu 2 kwietnia 1998 r., spadku po matce W. M. Z tego względu Sąd nie podzielił stanowiska prezentowanego przez organ odwoławczy, i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku. Orzeczenie zawarte w punkcie II znajduje zaś swoje umocowanie w art. 152 wskazanego aktu.