I OZ 955/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Kamińska po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. W. i M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 24 września 2007 r. sygn. akt II SA/Op 15/06 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi D. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu postanowieniem z dnia 24 września 2007 r. odmówił D. W., M. W., J. W. i M. W. przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że zgodnie z art. 243 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Uprawnienie to, jak argumentował Sąd, służy także w świetle art. 33 w związku z art. 12 wyżej powołanej ustawy uczestnikowi postępowania. Przepis ten wprowadza zasadę zgodnie, z którą ilekroć w ustawie jest mowa o stronie postępowania rozumie się przez to także uczestnika postępowania. Katalog podmiotów uprawnionych do przyznania prawa pomocy jest, więc zamknięty i nie obejmuje tych podmiotów, do których art. 243 P.p.s.a. się nie odnosi. W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji wskazał, że stroną postępowania jest tylko D. W., gdyż M. W., J. W. oraz M. W. nie złożyli w przedmiotowej sprawie skargi do sądu, nie brali udziału w postępowaniu administracyjnym i nie zgłosili także swego udziału w sprawie sądowej w charakterze uczestników postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu przedmiotowego postanowienia podkreślił, że instytucja prawa pomocy obejmuje zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). Prawo to może być przyznane stronie na jej wniosek złożony na urzędowym formularzu, w którym powinno być zawarte jej oświadczenie obejmujące dokładnie jej dane o stanie rodzinnym i majątkowym. W przypadku uznania oświadczenia strony za niewystarczające do oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i finansowej sąd powinien wezwać ją do złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych. Prawo pomocy zgodnie z art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi może być przyznane osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów utrzymania lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Określenie użyte w powołanym przepisie ,,gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na osobie, która ubiega się o przyznanie tego prawa. W orzecznictwie ugruntowany jest już pogląd, że to obowiązkiem podmiotu ubiegającego się o zwolnienie go od ponoszenia kosztów sądowych jest wykazanie braku dostatecznych środków i pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. W ocenie Sądu I instancji strona skarżąca pomimo wezwania do niej skierowanego, nie wyjaśniła wątpliwości, co do jej stanu rodzinnego i majątkowego. W szczególności nie odniosła się do kwestii wydatków rodziny i nie sprecyzowała ani nie udokumentowała danych dotyczących wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem i ewentualnymi kosztami leczenia, ograniczając się wyłącznie do wykazania kosztów energii elektrycznej i nie wskazując innych precyzyjnie określonych w wezwaniu kosztów utrzymania. Uniemożliwiało to wszechstronne zbadanie sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącej, jak też dokonanie przez Sąd rzetelnej oceny jej zdolności płatniczych z uwzględnieniem faktycznie ponoszonych wydatków. W konsekwencji Sąd I instancji uznał, że strona która nie realizuje obowiązków wynikających z wezwania sądu musi się liczyć ze skutkami niewykonania przedmiotowego wezwania i nie może w takiej sytuacji oczekiwać zgodnego z jej wnioskiem rozstrzygnięcia w zakresie przyznania prawa pomocy. Podkreślenia wymaga okoliczność, iż dokumenty, jakie w niniejszej sprawie zostały zażądane przez Sąd stanowią, w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245) dokumenty źródłowe, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wobec nieprzedłożenia przez skarżącą żądanych informacji i dokumentów ocenił sytuację D. W. jako nieuzasadniającą przyznanie jej prawa pomocy, albowiem z dokumentów załączonych do akt sprawy wynika, że rodzina skarżącej uzyskuje stały comiesięczny dochód w kwocie [...] zł netto, z którego ponosi wydatki związane z utrzymaniem mieszkania wynoszące 154,08zł. wraz ze swoimi bieżącymi potrzebami. Tak wyliczone dochody, przy założeniu, że rodzina składa się z trzech osób, gwarantują pokrycie miesięcznych kosztów utrzymania, a także dają możliwość poniesienia dodatkowych obciążeń takich jak koszty toczącego się postępowania sądowego. Postanowienie to zaskarżyli D. W. i M. W., wnosząc o jego zmianę i uchylenie. W uzasadnieniu zażalenia podnieśli, że zaskarżone postanowienie narusza interes społeczny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. W pierwszej kolejności należy zauważyć, iż stroną niniejszego postępowania jest tylko D. W.. M. W. nie złożył, jak trafnie wskazał Sąd I instancji, skargi w rozpoznawanej sprawie, nie zgłosił także swojego udziału w nim jako uczestnik postępowania. W związku z tym przedmiotowe zażalenie powinno być rozpoznane tylko pod kątem zasadności zarzutów podniesionych w nim przez skarżącą D. W.. Stosownie do treści art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania oraz w zakresie częściowym gdy osoba ubiegająca się o przyznanie tego prawa wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznawaniu zażalenia w niniejszej sprawie pragnie podkreślić, że możliwość zastosowania przez sąd prawa pomocy nie oznacza, iż ma on w tym zakresie pełną swobodę. Podlega on określonym regułom, których musi przestrzegać przy rozpatrywaniu tego rodzajów wniosków. Przyznanie stronie ochrony w takim zakresie powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie swego udziału w postępowaniu sądowym jest bardzo utrudnione. Informacje w ramach tak przeprowadzonej analizy sąd gromadzi i ocenia na podstawie złożonego przez stronę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Jeżeli dane zamieszczone przez stronę w przedmiotowym oświadczeniu okażą się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, a także stanu rodzinnego sąd na podstawie art. 255 P.p.s.a. ma obowiązek wezwać ją w zakreślonym terminie do złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego i rodzinnego. W rozpoznawanej sprawie D. W. nie wykonała zarządzenia Sądu z dnia 20 marca 2007 r. i nie złożyła dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Nie wyjaśniła, zatem dostatecznie swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Uchylanie się przez nią w ramach ubiegania się o przyznanie prawa pomocy od przedstawienia dokładnej i wyczerpującej argumentacji skutkuje tym, iż niemożliwe jest przeprowadzenie oceny jej stanu majątkowego w taki sposób, by można było jednoznacznie stwierdzić, że sytuacja, w której skarżąca się znalazła wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 P.p.s.a. Niewykonanie przez stronę wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów trzeba traktować jako niewskazanie przesłanek, o których była mowa powyżej, a których spełnienie uzasadniałoby przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W związku z tym należało podzielić pogląd Sądu I instancji, co do tego, że konsekwencją niezrealizowania obowiązków wynikających z wezwania Sądu i nie wykonanie w tym zakresie jego zarządzenia musi pociągać za sobą ujemne skutki prawne pod rygorem, których strona została wezwania do jego wykonania. Zwrócić uwagę należy, że nieprzedłożenie dokumentów, do których złożenia skarżąca została zobowiązana rodziło konieczność podjęcia analizy co do jej sytuacji finansowej na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach przedmiotowej sprawy. Mając na uwadze, że rodzina skarżącej uzyskuje stały comiesięczny dochód w kwocie [...] zł netto, z którego ponosi wydatki związane z utrzymaniem mieszkania wynoszące 154,08 zł wraz ze swoimi bieżącymi potrzebami należało uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny trafnie przyjął, iż tak wyliczone dochody przy założeniu, że rodzina składa się z trzech osób, gwarantują pokrycie miesięcznych kosztów utrzymania, a także dają możliwość poniesienia dodatkowych kosztów takich jak przykładowo koszty toczącego się postępowania przed sądem administracyjnym. W świetle powyższego zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu należało uznać za prawidłowe i odpowiadające prawu. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.