III SA/Łd 113/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki, Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska (spr.),, Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska, Protokolant Asystent sędziego Agata Brolik-Appel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 sierpnia 2006 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta U. z [...], nr [...], 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku III SA/Łd 113/06 UZASADNIENIE Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi decyzją z dnia [...], Nr [...] (znak: [...]) Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Burmistrza Miasta U. z dnia [...], Nr [...] o wymeldowaniu z pobytu stałego A.T. z nieruchomości położonej w miejscowości S. 64. W sprawie ustalono, iż w dniu [...] Burmistrz Miasta U. wszczął na wniosek S. T. postępowanie administracyjne w sprawie wymeldowania z pobytu stałego z miejscowości S.64 A. T.. W trakcie prowadzonego postępowania A. T. złożyła pozew do Sądu Rejonowego w Ł. o przywrócenie naruszonego posiadania tj. umożliwienie zamieszkiwania w miejscu stałego zameldowania. Organ I instancji w dniu [...] na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 roku, Nr 98, poz. 1071 ze zm.) wydał postanowienie o zawieszeniu przedmiotowego postępowania do czasu zakończenia postępowania sądowego. Na powyższe postanowienie S. T. złożył zażalenie do Wojewody [...]. Postanowieniem Nr [...] z dnia [...] organ II instancji utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. S.T. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na postanowienia wydane przez Wojewodę [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 17 listopada 2004 roku (sygn. akt III SA/Łd 193/04) oddalił skargę S. T. na postanowienie Wojewody [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego dotyczącego wymeldowania A.T.. Organ I instancji w dniu [...] po złożeniu przez S.T. wniosku wydał postanowienie o podjęciu zawieszonego postępowania w sprawie wymeldowania z pobytu stałego D. T.. W dniu [...] Burmistrz Miasta U. wydal decyzję orzekającą o wymeldowaniu z pobytu stałego A.T. z nieruchomości położonej w miejscowości S.64. Od decyzji tej wniosła odwołanie A.T.. W złożonym odwołaniu podniosła, że miejsca zameldowania na pobyt stały nie opuściła dobrowolnie. Rozpatrując sprawę organ II instancji wskazał, iż w trakcie prowadzonego przez organ I instancji postępowania administracyjnego, opierając się na zeznaniach bezstronnego świadka złożonych w dniu 13 maja 2003 roku w Urzędzie Miejskim w U. ustalono, że A.T. w roku 2001 opuściła miejsce stałego pobytu w miejscowości S.64. Fakt opuszczenia miejsca pobytu stałego został potwierdzony przez Komisariat Policji w U.(pismo z dnia 10 maja 2003 roku). Organ odwoławczy podkreślił, iż w trakcie prowadzonego przez organ I instancji postępowania administracyjnego A.T. stwierdziła, że miejsca pobytu stałego nie opuściła dobrowolnie i w związku z tym złożyła do Sądu Rejonowego w Ł. pozew przeciwko S.T. o naruszenie posiadania. Wyrokiem z dnia [...] (sygn. akt [...]) Sąd Rejonowy w Ł. oddalił powództwo. Ponadto organ I instancji przeprowadzając postępowanie administracyjne ustalające aktualny stan faktyczny w sprawie w dniu [...] przeprowadził kontrolę meldunkową w nieruchomości położonej w miejscowości S.64 podczas której ustalił, że A.T. nie przebywa pod wskazanym adresem. Podczas przeprowadzonej w dniu 13 grudnia 2005 roku rozprawy administracyjnej w Urzędzie Miejskim w U. strony również potwierdziły fakt opuszczenia miejsca pobytu stałego przez A.T.. Także – w ocenie organu odwoławczego - oddalenie przez sąd powszechny powództwa o naruszenie posiadania potwierdza fakt opuszczenia przez A.T. przedmiotowej nieruchomości dobrowolnie. Organ odwoławczy wskazał jednocześnie, iż kwestia nie udostępnienia przez S.T. lokalu dla celów przeprowadzenia oględzin, z powodu wyjazdu na badania lekarskie i brak wyznaczenia przez organ I instancji nowego terminu do przeprowadzenia oględzin - w świetle wyroku Sądu Rejonowego w Ł. o oddalenie powództwa o naruszenie posiadania - nie ma istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia. Oceniając zgromadzony materiał dowodowy organ odwoławczy stwierdził, że A.T. opuściła miejsce pobytu stałego i dokonała tego opuszczenia dobrowolnie. Wobec powyższego organ odwoławczy uznał, że Burmistrz Miasta U. prawidłowo dokonał oceny przesłanki opuszczenia miejsca pobytu stałego na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj. Dz. U. z 2001 roku, Nr 87, poz. 960) i stwierdził, że zaistniały przesłanki do wymeldowania z pobytu stałego A.T.. Na powyższą decyzję A.T. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, iż decyzja organu II instancji jest dla niej bardzo krzywdząca, gdyż nie opuściła swojego miejsca zamieszkania dobrowolnie. Skarżąca podniosła, iż do opuszczenia swojego miejsca pobytu przyczynił się mąż skarżącej. A.T. podkreśliła, iż niejednokrotnie była przez męża bita. Mąż uniemożliwiał skarżącej wejście na posesję w S.64. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...], podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko, wniósł o jej oddalenie. Podczas rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym skarżąca poparła skargę. Uczestnik postępowania S. T. wniósł o oddalenie skargi. Stwierdził, iż nie wpuści do mieszkania A.T., ani ich dzieci, tylko funkcjonariuszy, gdyż rodzina mogłaby już nie opuścić budynku i byłyby awantury . Wyjaśnił, iż o oględzinach dowiedział się tego samego dnia, kiedy miały się one odbyć. Wybierał się wtedy do lekarza do Ł. i po drodze na przystanek autobusowy odebrał zawiadomienie na poczcie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2002 roku, Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2002 roku, Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Wychodząc z tych przesłanek Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uwzględnił skargę, gdyż stwierdził, że zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania administracyjnego i mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W szczególności należy uznać, iż doszło do naruszenia przez organy administracji przepisów art. 7, 8, 77 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. W myśl pierwszego z tych przepisów w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepis ten nakazuje organom administracji podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy. Oznacza, to iż organy administracji państwowej mają obowiązek dążenia do prawdy obiektywnej. Nie mają takiego obowiązku strony postępowania. Strona jest uprawniona, a nie zobowiązana, do przedstawiania dowodów. To organy administracji zobowiązane są do zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Organ administracji jest zobowiązany do podejmowania wszelkich kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i powinien prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębić zaufanie obywateli do państwa (art. 8 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz wyrok NSA OZ w L. z 7 października 1983 roku, SA/Lu 240/83). Obowiązek ten jest realizowany dzięki nakazowi zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia przez organ administracji całego materiału dowodowego. Z kolei, stosownie do treści art. 77 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Oznacza to, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie w sprawie. Z art. 77 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego wynika bowiem obowiązek organu administracji zgromadzenia całego materiału dowodowego, koniecznego do rozstrzygnięcia sprawy, co oznacza obowiązek podjęcia przez organ stosownych działań, między innymi przeprowadzenia z urzędu dowodów służących ustaleniu stanu faktycznego sprawy oraz zażądania od strony przedstawienia dowodów na poparcie jej twierdzeń. Należy wreszcie podkreślić, iż w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazywano, że z zasady prawdy obiektywnej (art. 7 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego) oraz z art. 77 § 1 ustawy kodeks postępowania administracyjnego wynika, że ciężar dowodu spoczywa na organie administracji (np. teza pierwsza wyroku NSA OZ w L. z 15 września 1992 roku, SA/Lu 601/92; wyrok NSA OZ w G. z 16 października 1998 roku, I SA/Gd 92/98). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy wskazać należy, iż organy administracji nie ustaliły w sposób wyczerpujący przesłanki dobrowolności opuszczenia lokalu przez skarżącą. Podkreślić przy tym trzeba, iż Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wypowiadał się, że opuszczenie miejsca stałego pobytu, jako niezbędna przesłanka wymeldowania, określona w art. 15 ust. 2 cyt. ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, winno być rozumiane jako zaniechanie posiadania lokalu będącego dotychczasowym miejscem stałego pobytu oraz dobrowolne wyprowadzenie się do innego mieszkania. Dobrowolne opuszczenie ma miejsce wówczas, gdy wynika z własnej woli osoby zainteresowanej, a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób. Organy orzekające w niniejszej sprawie z wyraźnym naruszeniem art. 7, 8 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego nie wyjaśniły przyczyn i okoliczności opuszczenia przez skarżącą przedmiotowego lokalu, a zwłaszcza czy opuszczenie to wynikało z jej woli. Skarżąca wielokrotnie w trakcie postępowania administracyjnego wskazywała, że do opuszczenia spornego lokalu została zmuszona wyjątkowo nagannym traktowaniem jej przez męża. Twierdziła, że mąż znęcał się psychicznie i fizycznie nad nią oraz jej rodziną, urządzał awantury. Skarżąca podnosiła również, że posiada w lokalu swoje rzeczy osobiste. Powyższe okoliczności, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, nie zostały wyjaśnione. Organ odwoławczy nie przeprowadził żadnego postępowania wyjaśniającego w tym zakresie pomimo iż skarżąca podała, że kilkakrotnie wzywała Policję z powodu znęcania się jej męża nad rodziną. Przedstawiła także dowody w postaci kart leczenia szpitalnego i zaświadczeń lekarskich. Te dowody nie zostały poddane ocenie przez organy administracyjne. Doszło zatem także do naruszenia art. 107 § 3 kpa. Nie wzięto także pod uwagę faktu, iż skarżąca czyniła starania na drodze prawnej, aby móc wrócić do opuszczonego lokalu. Wystąpiła do sądu powszechnego z powództwem o naruszenie posiadania.. Sąd w tym składzie nie może zgodzić się z zaprezentowanym w uzasadnieniu decyzji organu drugiej instancji stanowiskiem, iż "oddalenie przez sąd powszechny powództwa o naruszenia posiadania potwierdza fakt opuszczenia nieruchomości dobrowolnie". W dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto, iż zagadnieniem wstępnym w sprawie wymeldowania jest rozstrzygnięcie sprawy przed sądem powszechnym o naruszenie posiadania ( np. wyrok NSA z dnia 8 listopada 2001 r sygn. akt V S.A. 794/01 nie publikowany ). Podkreślić w tym miejscu od razu trzeba, że oddalenie powództwa o naruszenia posiadania może nastąpić z różnych przyczyn (np. z powodu wystąpienia z powództwem o przywrócenie naruszonego posiadania po upływie jednego roku od naruszenia posiadania – art. 344 § 2 kc. ) i nie zawsze oznacza to, iż można wtedy uznać za udowodnioną przesłankę dobrowolności opuszczenia lokalu ( art. 15 ust.2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych t.j. Dz. z 2001 r. nr 87 poz.960 ze zm. ) W sytuacji gdy powództwo takie zostało oddalone i organy administracji nie dysponują uzasadnieniem wyroku - fakt opuszczenia lokalu w sposób dobrowolny musi wynikać z zebranego przez organy administracji materiału dowodowego. Podsumowując stwierdzić należy, iż przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, rozważenia i oceny wymagać będzie okoliczność - czy opuszczenie lokalu przez skarżącą było dobrowolne. Wbrew podnoszonemu w uzasadnieniu decyzji organu drugiej instancji stanowisku, istotne znaczenie może mieć dokonanie oględzin lokalu. Pozwoli to bowiem ustalić, czy znajdują się tam rzeczy osobiste skarżącej. Podnieść jednocześnie należy, iż w prowadzonym dotychczas postępowaniu doszło do naruszenia także art. 79 kpa., gdyż uczestnik postępowania został powiadomiony o oględzinach w dniu w którym oględziny miały być przeprowadzone. Również przeprowadzenie wywiadu środowiskowego może mieć wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1, lit. c, oraz art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. .