III SA/Wa 2846/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Nasierowska, Sędziowie Sędzia WSA Lidia Ciechomska-Florek (spr.), Asesor WSA Artur Kot, Protokolant Urszula Hoduń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 sierpnia 2006 r. sprawy ze skargi B. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr[...], 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości. W dniu 23 czerwca 2005 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zwanego dalej Zakładem, wpłynęło pismo B. Z., zwanej dalej Skarżącą, w którym zwróciła się o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, motywując to trudną sytuacją finansową. Wyjaśniła, że jedynym jej źródłem dochodu jest zasiłek rodzinny oraz dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka w łącznej wysokości 213 zł. Skarżąca ujawniła, że zamieszkuje wraz z konkubentem, który leczony jest z powodu licznych dolegliwości. Podała również wysokość wydatków składających się na bieżące utrzymanie jej trzyosobowej rodziny. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r. Zakład odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za wskazane w decyzji okresy. W uzasadnieniu wskazano, że należności o których mowa wyżej nie były objęte postępowaniem egzekucyjnym, co oznacza że nie została stwierdzona ich całkowita nieściągalność. Skarżąca zaś nie wykazała okoliczności uzasadniających umorzenie pomimo braku całkowitej nieściągalności. Tymczasowa trudna sytuacja materialna nie jest wystarczającą przesłanką do umorzenia należności z tytułu składek. Sytuacja ta może bowiem z czasem ulec poprawie. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżąca powtórnie przedstawiła swoją sytuację materialną. Podniosła, iż sytuację tę bardzo dokładnie opisała we wniosku o umorzenie należności, do którego dołączyła szereg dokumentów. Złożyła ponadto oświadczenie o stanie majątkowym. Stąd też, w ocenie Skarżącej, nie można twierdzić, iż nie wykazała ona okoliczności uzasadniających umorzenie. Decyzją z dnia [...] września 2005 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zwany dalej Prezesem Zakładu, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, ponawiając zasadniczo argumentację w niej zawartą. Na tę decyzję Skarżąca złożyła skargę, w której podniosła, że w postępowaniu administracyjnym dostatecznie wykazała, iż spełnia przesłanki warunkujące umorzenie istniejącego zadłużenia. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa. Wskazać należy, że sąd administracyjny ocenia zgodność z prawem zaskarżonych decyzji orzekając na podstawie akt sprawy, to jest materiału dowodowego zgromadzonego przez organ administracji publicznej w toku całego postępowania; sąd rozpoznaje sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu. Nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zakres rozstrzygnięcia sądu wytyczają granice danej sprawy oraz zakaz reformationis in Peius ( art. 133 i 134 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej – P.p.s.a.) Zaskarżona decyzja wydana została na podstawie art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. Nr 144, poz. 1365 ). Przepis ten przewiduje możliwość umorzenia przez ZUS należności z tytułu składek w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Definicję całkowitej nieściągalności zawiera ustęp 3 tego przepisu. Natomiast w odniesieniu do należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia ( w takiej sytuacji znajdowała się skarżąca ), także w uzasadnionych przypadkach , pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przypadki te wymienia § 3 rozporządzenia stanowiąc, iż Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności; Określona art. 28 u.s.u.s. instytucja umorzenia należności z tytułu składek w trybie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w indywidualnej sprawie zbudowana jest przy zastosowaniu uznania administracyjnego. Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego, sprowadza się do zbadania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, tzn. czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w zakresie udzielenia bądź odmowy udzielenia ulgi. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej słuszności. W świetle ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie NSA koncepcji interpretacji przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego zawierających swojej treści kierunkowe dyrektywy wyboru ( w tym przypadku: zbyt ciężkie dla zobowiązanej i jej rodziny skutki opłacenia należności), prawem do umorzenia zaległości dysponuje organ – Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a w II instancji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Stwierdzenie zatem, że w sprawie występują okoliczności odpowiadające takiej lub innej kierunkowej dyrektywie wyboru, może lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawczyni. Należy jednakże podkreślić, że choć uznanie administracyjne wyraża się w możliwości negatywnego dla strony rozstrzygnięcia, nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia, to nie oznacza to uznaniowej oceny w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających kierunkowym dyrektywom wyboru. Dokonując ustaleń organ orzekający ma obowiązek działać według zasad wynikających z art., art. 7,10,77,80, 81 K.p.a. i ocenić wyniki postępowania wyjaśniającego w granicach swobodnej oceny dowodów na podstawie wiedzy i zasad doświadczenia życiowego, wysnuwając z zebranego materiału dowodowego wnioski logicznie uzasadnione. Ustalenia dotyczące spełnienia przesłanek umorzenia, odnosić się przy tym winny do okoliczności istniejących w czasie podejmowania decyzji, a nie zdarzeń z przeszłości lub przewidywań odnośnie przyszłości. Zaskarżona decyzja standardów tych nie zachowuje, a wnioski dotyczące niespełnienia przez Skarżącą przesłanek umorzenia są dowolne. Zakład, a w II instancji Prezes Zakładu ustalili, że trudna sytuacja materialna Skarżącej nie jest wystarczającą przesłanką do umorzenia należności, gdyż w miarę upływu czasu może ona ulec poprawie. Nie odnieśli się do faktu, iż miesięczny dochód Skarżącej na osobę, to niewiele ponad 100 zł. Stwierdzili tylko, iż należności z tytułu składek nie były dochodzone w drodze postępowania egzekucyjnego a więc nie została stwierdzona całkowita nieściągalność w/w należności i może być dochodzona w drodze egzekucji. To stwierdzenie, że Skarżąca nie spełnia przesłanek umorzenia pozostaje w sprzeczności z zasadami doświadczenia życiowego i logiki. Zdaniem Sądu, ten błąd w ocenie zebranego materiału dowodowego mógł mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia Zakładu. Wydanie decyzji nie zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym . Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ocenił prawidłowo zebranego materiału dowodowego, pozostawał w błędnym przekonaniu o niespełnieniu przez Skarżącą warunków pozytywnego rozpoznania wniosku. Tym samym nie rozważył właściwie wszelkich okoliczności mogących mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w zakresie udzielenia bądź odmowy udzielenia ulgi. Organy nie odniosły się do zobowiązań Skarżącej wobec innych podmiotów jak dług wobec Urzędu Skarbowego w K. w kwocie 1337.00 zł, oraz dług wysokości 1230.30 zł z tytułu zaciągniętego kredytu. Nie odniosły się do okoliczności, iż Skarżąca nie posiada żadnych ruchomości, ani majątku ruchomego na którym może zostać zaspokojona należność z tytułu nieopłaconych składek. Kontrolowana decyzja została wydana także z naruszeniem art. 107 K.p.a. Brak jest bowiem uzasadnienia faktycznego i prawnego zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu organ nie wskazał faktów, które uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, przyczyn z powodu których innym dowodom nie dał wiary. Uzasadnienie prawne decyzji nie zawiera wyjaśnienia podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Organ II instancji poza art. 138 K.p.a. nie powołał w decyzji art.28 u.s.u.s. ani § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 sierpnia 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Z tych względów zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. Należało uchylić. Kontrolowana decyzja wydana została także z naruszeniem zasady zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu tj. z naruszeniem art. 10 i 81 K.p.a. Skarżąca nie została bowiem zawiadomiona o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd na podstawie art. 134 § 1, art. 135, art.145 § 1 pkt 1 lit. c) i art.152 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Sąd nie orzekł o kosztach pomocy prawnej udzielonej Skarżącej, przez adwokata ustanowionego z urzędu, z uwagi na niezłożenie wniosku o przyznanie nieopłaconej pomocy prawnej zawierającego oświadczenie, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części ( § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez skarb państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu- Dz. U. z dnia 3 października 2002 r. Nr 163, poz. 1348; zm. Dz. U. z 2003 r. Nr 97, poz. 887 i Nr 212, poz. 2073). Po złożeniu wniosku wraz ze stosownym oświadczeniem, orzeczenie o zwrocie kosztów zostanie uzupełnione postanowieniem.