II OSK 140/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Stahl Sędziowie Sędzia NSA Maria Czapska - Górnikiewicz Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.) Protokolant Andżelika Borek po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 sierpnia 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 862/06 w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Wojewody M. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę kasacyjną. Syg. akt II OSK 140/07 UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 sierpnia 2006 r., sygn. IV SA/Wa 862/06 oddalił skargę J. K. na decyzję Wojewody M. z dnia [...] [...], utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] W. z dnia [...] o wymeldowaniu J. K. z synem P. z pobytu stałego w W. przy ulicy [...] m.[...]. na podstawie art. 15 ust.2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz. U z 2001 r. nr 87, poz. 960 ze zm.). Z uzasadnienia wyroku sądu I instancji wynika, że wyrok ten wydano w następujących okolicznościach sprawy: Organ administracji I instancji ustalił, że J. K. wraz z dzieckiem nie zamieszkuje w miejscu swojego stałego zameldowania tj. w W. przy ulicy [...] m. [...] od dnia [...] z powodu odcięcia prądu w tym lokalu. W miejscu stałego zameldowania nie pozostawiła żadnych rzeczy osobistych swoich, ani dziecka, nie posiada też kluczy od tego mieszkania. Po opuszczeniu tego lokalu zamieszkała wraz z dzieckiem w W. w lokalu nr [...] przy ulicy [...], gdzie została zameldowana na pobyt czasowy do dnia [...]. Ustalono również, że przed Sądem Okręgowym w W. toczy się postępowanie z powództwa J. K. o rozwiązanie małżeństwa ze S. K. przez rozwód. W lokalu przy ulicy [...] m. [...] został przywrócony dopływ prądu elektrycznego. W toku postępowania administracyjnego S. K. wyraził zgodę na zamieszkanie żony wraz dzieckiem z powrotem w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W., lecz J. K. oświadczyła, że zamierza powrócić do lokalu przy ulicy [...] w W. dopiero po zakończeniu sprawy rozwodowej. Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych organ wydaje decyzje o wymeldowaniu osoby, która opuściła dotychczasowe miejsce pobytu, nie dokonując wymeldowania. W świetle przedstawionych okoliczności zaszły przesłanki do wymeldowania J. K.. J. K. w odwołaniu od powyższej decyzji podnosiła, że jest ona niesłuszna i została wydana na podstawie nieprawdziwych informacji przekazanych przez S. K. w toku postępowania administracyjnego. Lokal przy ulicy [...] w W. opuściła nie z własnej woli ale dlatego, że został odcięty dopływ prądu do tego lokalu i mąż wyrzucił jej meble i rzeczy dziecka na śmietnik. Ta sytuacja zmusiła ją do poszukania tymczasowego lokalu. Argumentowała, że nie jest prawdą, iż mąż zgodził się na jej powrót do lokalu przy ulicy [...] ponieważ nie oddał jej kluczy od tego mieszkania co uniemożliwiało faktyczny powrót do lokalu. Fakt, że z dzieckiem została zameldowana na pobyt czasowy w innym lokalu nie może świadczyć o tym, że chce tam zamieszkać na pobyt stały. Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji podnosił iż J. K. opuściła miejsce stałego pobytu a tym samym zaistniała podstawa do wydania decyzji o jej wymeldowaniu. Nie można uznać, iż J. K. opuściła miejsce stałego zameldowania wbrew własnej woli ponieważ nie wykazała podjęcia jakichkolwiek kroków prawnych w celu obrony swoich praw do przebywania w tym lokalu, takich jak powództwo o przywrócenie naruszonego posiadania, czy też potwierdzających fakt zmuszenia jej do opuszczenia lokalu. Nadto w toku postępowania J. K. przyznała, że dobrowolnie na prośbę męża oddała mu klucze od mieszkania przy ulicy [...] w W. oraz nie skorzystała z możliwości powrotu do tego lokalu mimo, że taką ofertę w toku postępowania złożył jej mąż S. K.. Możliwość powrotu do tego lokalu uzależniała natomiast od zakończenia sprawy rozwodowej. Organ odwoławczy powołując się na art. 9 ust. 2b ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych wskazał, że zameldowanie w lokalu służy celom ewidencyjnym i oznacza jedynie potwierdzenie faktu pobytu w danym lokalu, a nie nabycie do niego tytułu prawnego. Ewidencja ludności polega więc na rejestracji stanu faktycznego, a nie prawnego. Skoro zaś J. K. wraz synem P. K. nie przebywa w spornym mieszkaniu to utrzymywanie tam ich zameldowania byłoby tylko fikcją. Jeżeli J. K. z dzieckiem zdecyduje się na powrót do lokalu przy ulicy [...] to będzie miała prawo, a nawet obowiązek zameldować się w tym lokalu. J. K. wniosła skargę na do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję, podnosząc, że organ odwoławczy błędnie uznał, że dobrowolnie opuściła lokal przy ulicy [...] w W., a faktycznie zrobiła to w związku z zagrożeniem życia jej i dziecka ze strony męża S. K., który spowodował odcięcie prądu do lokalu oraz dokonał wyrzucenia na śmietnik mebli, rzeczy osobistych dziecka oraz odebranie jej kluczy od mieszkania. Nie zgłaszała zachowania męża na policję, czy w Prokuraturze, żeby nie zostać wciągnięta na listę jako rodzina, w której dochodzi do przemocy. Skarżąca opisywała w skardze zachowanie męża, mające destrukcyjny wpływ na ich związek małżeński. Skarżąca zarzuciła organowi odwoławczemu naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy poprzez przyjęcie, że materiał dowodowy zgromadzony w toku postępowania administracyjnego pozwalał poczynić ustalenia, że opuszczenie przez nią i syna P. miejsca pobytu stałego w W. przy ulicy [...] m.[...] miało charakter trwały i dobrowolny, a zatem że zaistniały przesłanki do wymeldowania z pobytu stałego. Zdaniem Sądu I instancji, wyrażonym w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę, zarzuty skarżącej co do błędnych ustaleń faktycznych poczynionych przez organy administracji w zakresie opuszczenia przez nią lokalu były chybione. Dokonanie przez organ ustaleń odmiennych od zaprezentowanych przez stronę skarżącą samo w sobie nie stanowi uchybienia proceduralnego. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organy administracji wskazały, iż niesporna jest okoliczność że w [...] roku skarżąca wraz z dzieckiem opuściła lokal przy ulicy [...] w W.. Zgromadzone dowody nie wskazują jednak, aby odbyło się to pod przymusem. Skarżąca podnosiła, że powodem opuszczenia przez nią wraz z dzieckiem przedmiotowego lokalu było odcięcie prądu do lokalu i ta okoliczność ma obciążać jej męża S. K.. Pominęła natomiast fakt, że powodem odcięcia dopływu prądu do lokalu były zaległości w opłatach za energię elektryczną, a ich regulowanie obciąża oboje małżonków zamieszkujących w danym lokalu. Nadto organy administracji słusznie zauważyły, że ustanie przyczyny opuszczenia lokalu nastąpiło już w [...] (ponowny dopływ energii do mieszkania), co nie spowodowało powrotu skarżącej do lokalu przy ul. [...] (nawet nie podejmowała próby powrotu). Kolejnym argumentem było to, że skarżąca dobrowolnie oddała S. K. klucze do lokalu oraz, że nie podjęła żadnych działań prawnych, które mogłyby spowodować powrót do lokalu (pozew o przywrócenie utraconego posiadania lokalu, zawiadomienie prokuratury o bezprawnym wyrzuceniu z lokalu). Skarżąca nie skorzystała nawet z propozycji S. K., aby zamieszkać z powrotem w przedmiotowym lokalu. Z uzasadnienia skargi i wcześniejszych wyjaśnień skarżącej wynika, że zamieszkanie w lokalu przy ulicy [...] uzależniała od usunięcia z tego lokalu S. K.. Te same wnioski można wyciągnąć z żądań eksmisyjnych skarżącej w toczącej się sprawie o rozwód. Poczynione ustalenia pozwoliły organom administracji słusznie uznać, iż od [...] lokal w W. przy ulicy [...] nie stanowi już centrum życiowego dla J. K., a opuszczeniu tego lokalu można nadać przymiot trwałości. W związku z tym, że zgromadzony materiał dowodowy zawierał przeciwstawne dowody to do istoty orzekania należała ocena zgromadzonych dowodów i oczywistym jest, że poczynione ustalenia muszą pozostawać z częścią dowodów w sprzeczności. Jeśli ocena dowodów nie nosi znamion dowolności to takie ustalenia należy uznać za prawidłowe. Przedstawione przez skarżącą zarzuty nie podważają prawidłowości poczynionych przez organy ustaleń. Poza swoimi twierdzeniami nie przedstawiła skarżąca dowodów na okoliczności, że wbrew swojej woli została zmuszona do opuszczenia miejsca stałego pobytu, czy też by podejmowała działania prawne zmierzające do przywrócenia jej posiadania lokalu przy ulicy [...]. Z żądań pozwu w sprawie rozwodowej i zajmowanego stanowiska w toku postępowania administracyjnego wynika, że skarżąca będzie zainteresowana pobytem w lokalu przy ulicy [...], ale pod warunkiem jego opuszczenia przez S. K.. W zarzutach skargi J. K. podtrzymywała swoją wersję związaną z opuszczeniem lokalu nie przedstawiając argumentów pozwalających uznać, że organy naruszyły przepisy, które miałyby wpływ na prawidłowość dokonanych ustaleń faktycznych, które z kolei stanowiłyby podstawę uznania, że doszło do naruszenia innych przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik postępowania. Poczynione przez organy administracji publicznej ustalenia nie są sprzeczne z treścią zebranego materiału dowodowego, a ich ocena nie nosi znamion dowolności. W znacznej części skargi J. K. przedstawia okoliczności swego pożycia małżeńskiego, co przy rozstrzyganiu sprawy nie miało istotnego znaczenia. W ocenie Sądu organy administracji publicznej prawidłowo zastosowały prawo materialne - art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych i orzekły o wymeldowaniu skarżącej z pobytu stałego w lokalu przy ulicy [...] w W. zasadnie uznając, że przedmiotowy lokal opuściła w [...] przenosząc swoje centrum życiowe do lokalu przy ulicy [...] w W.. Skarżąca wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku, podnosząc jako podstawę skargi art. 174 pkt 2 p.p.s.a, - naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy - tj. naruszenie art. 145 § 1 lit. c) p.p.s.a, w związku z art. 3 p.p.s.a, wynikające z naruszenia przez organy administracji dyspozycji przepisów art. 7, 77 i 107 § 3 k.p.a. Powołano się także na podstawę z art. 174 pkt 1 p.p.s.a, - zaistniałe w konsekwencji naruszenia przepisów prawa procesowego naruszenie prawa materialnego - w postaci art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez niewłaściwe jego zastosowanie. W konsekwencji wniesiono o uchylenie w całości wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że za najważniejsze w sprawie należy uznać prawidłowe ustalenie stanu faktycznego. Następnie, dopiero w oparciu o nie budzące wątpliwości ustalenia, co do faktów mających istotne znaczenie dla sprawy należało dokonać prawidłowej kwalifikacji prawnej. Taką procedurę gwarantuje w postępowaniu administracyjnym m.in. zasada prawdy obiektywnej wyrażona w art. 7 k.p.a. oraz dyspozycja art. 77 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji zobowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W ocenie skarżącej brak jest podstaw do zastosowania w niniejszej sprawie przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, bowiem wbrew poczynionym przez organ ustaleniom nie opuściła ona dobrowolnie lokalu nr [...] położonego w budynku znajdującym się przy ul. [...] w W.. Wskazać należy, iż przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego skarżącej - w rozumieniu powyższego przepisu jest spełniona, jeżeli opuszczenie lokalu ma charakter trwały oraz jest dobrowolne. Powyższe oznacza, iż w sprawie niniejszej należało przede wszystkim zbadać czy Pani J. K. opuściła mieszkanie męża bez zamiaru powrotu do niego oraz czy uczyniła to dobrowolnie. Powołane powyżej okoliczności - mające istotne znaczenie dla kwalifikacji postępowania skarżącej nie zostały należycie zbadane. Wnioskowanie wywiedzione z nieprawidłowo przeprowadzonego postępowania dowodowego nie daje podstaw do wysnucia wniosków określonych w decyzjach organów obu instancji, a które WSA w Warszawie podzielił. Powyższe świadczy o naruszeniu przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a. oraz przez WSA w Warszawie art. 3 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt c p.p.s.a. co mogło mieć istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia sprawy. Z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, iż zaistniał wyjątkowo napięty konflikt pomiędzy skarżącą i jej mężem. Postanowieniem z dnia [...] na zasadzie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Prezydent [...] W. zawiesił postępowanie w sprawie wymeldowania skarżącej do czasu rozstrzygnięcia przez Sąd Okręgowy w W. sprawy rozwodowej i ustalenia przez Sąd sposobu korzystania z mieszkania. Bezzasadna jest zatem ocena co do dobrowolnego opuszczenia przez skarżącą mieszkania przy ul. [...] w W., w sytuacji kiedy organ wiedział o jej trudnej sytuacji rodzinnej, w szczególności o tym, iż sprawuje ona opiekę nad małym dzieckiem. Dokonując wadliwego ustalenia, co do dobrowolnego charakteru opuszczenia lokalu przez skarżącą, jako dowód wskazano, że skarżąca nie uczyniła nic by przeciwstawić się bezprawiu. Stanowisko to należy uznać za wadliwe, bowiem jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 maja 2003 r. sygn. akt SA/Bk138/2003 sam fakt braku podjęcia prawnych możliwości przywrócenia prawa do przebywania w lokalu nie decyduje o dobrowolnym lub przymusowym charakterze opuszczenia tego lokalu. Ocenę tego charakteru można wyprowadzić wyłącznie na podstawie analizy wszystkich okoliczności i dowodów. Pozostałe dowody przemawiają zdecydowanie za tezą, iż skarżąca nie mogła bez uszczerbku dla siebie, a zwłaszcza małego dziecka stron przebywać w lokalu, w którym odcięty został dopływ energii elektrycznej. Za racjonalne uznać należy oczekiwanie skarżącej, co do określenia przez Sąd sposobu w jaki będzie mogła korzystać z mieszkania, które uzasadnia nie podejmowanie przez skarżącą żadnych czynności prawnych do czasu wydania przez Sąd orzeczenia w sprawie rozwodowej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje, Skarga kasacyjna nie opiera się na usprawiedliwionych podstawach. W myśl art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 154, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W skardze kasacyjnej zarzucono Sądowi I instancji przede wszystkim naruszenie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 77 i 80 k.p.a. i błędną ocenę zebranych w sprawie dowodów. Zarzut ten uznać należy za nieuzasadniony. Wręcz przeciwnie, Sąd I instancji ocenił szczegółowo postępowanie dowodowe przeprowadzone przez organy administracji, słusznie uznając, że doprowadziło ono do wykazania, że skarżąca faktycznie nie zamieszkuje w mieszkaniu przy ulicy [...] i lokal ten opuściła dobrowolnie. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiadało wymogom art. 107§3 k.p.a. i pozwoliło sądowi I instancji należycie ocenić prawidłowość dokonanych w toku postępowania dowodowego ustaleń faktycznych i zastosowania przepisów prawa materialnego przez organy administracji. Wyczerpująca i wszechstronna analiza postępowania dowodowego przeprowadzonego w toku postępowania administracyjnego dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wykazała, że organy administracji nie naruszyły przepisów procedury administracyjnej, a w szczególności przepisów art. 7, 77 i 80 k.p.a. Podzielić należy dokonaną przez sąd I instancji ocenę, że bezsporne było w istocie to, że przyczyną opuszczenia lokalu przez skarżącą było odłączenie energii elektrycznej, lecz w żadnej mierze skarżąca nie wykazała, by sprawcą tego zdarzenia był uczestnik postępowania. Jeśli natomiast do wyłączenia energii elektrycznej w mieszkaniu doszło wskutek zaległości w płatnościach, to za słuszne uznać należało również stanowisko Sądu I instancji, zgodnie z którym przyczyna takiej sytuacji leżała po stronie obu małżonków, którzy byli zobowiązani do regulowania bieżących zobowiązań w zakresie należności za energię elektryczną wykorzystywaną we wspólnie zamieszkiwanym lokalu. Skarżąca nie wykazała zatem, by odłączenie energii elektrycznej w mieszkaniu było spowodowane celowym działaniem S. K. zmierzającym do doprowadzenia do opuszczenia lokalu przez skarżącą. Słusznie zresztą Sąd i instancji zwrócił uwagę na fakt, że skarżąca, mając możliwość powrotu do mieszkania po ponownym podłączeniu energii elektrycznej nie skorzystała z niej, co również jest przesłanką oceny, że opuszczenie lokalu miało charakter trwały i dobrowolny. Sam fakt niewątpliwego istnienia konfliktu między skarżącą i uczestnikiem postępowania nie powoduje podważenia takiej oceny. Nie traci bowiem co do zasady dobrowolnego charakteru wyprowadzenie się z dotychczasowego miejsca zamieszkania, jeśli ma ono na celu poprawienie komfortu życiowego strony przez uniknięcie sytuacji konfliktowych związanych ze wspólnym zamieszkiwaniem. Skoro zatem w toku postępowania administracyjnego należycie ustalono stan faktyczny sprawy, to bezzasadny był także zarzut naruszenia prawa materialnego, gdyż właściwą konsekwencją niewadliwego ustalenia, że skarżąca opuściła lokal przy ul. [...] w W. trwale i dobrowolnie - było zastosowanie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz. U z 2001 r. nr 87, poz. 960 ze zm.) i wydanie decyzji o wymeldowaniu skarżącej. W tym stanie sprawy Sąd na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę kasacyjną oddalił. Rzeczą Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie będzie rozpoznanie wniosku pełnomocnika skarżącej o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu w ramach przyznanego jej prawa pomocy.