IV SA/Wa 2035/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Stopczyński, Sędziowie sędzia WSA Anna Szymańska,, asesor WSA Marian Wolanin (spr.), Protokolant Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 sierpnia 2006 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie przejęcia gospodarstwa rolnego 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...] 2. zasądza ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata L. K. z Kancelarii Adwokackiej w W. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) wraz z kwotą stanowiącą 22% podatku VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r. znak [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] czerwca 2005 r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] września 1969 r. utrzymującej w mocy decyzje Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w A. z dnia [...] sierpnia 1969 r. w sprawie przejęcia na rzecz państwa nieruchomości ziemskiej o pow. 8,56 ha położonej na terenie wsi K. i Ł., stanowiącej byłą własność D. S.. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, iż decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] września 1969 r. wydana została na podstawie art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego ( Dz. U. Nr 46, poz. 339 ). Stwierdzono, że nieruchomość przejęta na rzecz Państwa spełniała obie przesłanki określone w powołanym dekrecie. Mianowicie, były właściciel nieruchomości, D. S. w 1945 r. opuścił gospodarstwo i wyjechał do A., gdzie przebywał na stałe. Oznacza to, iż w dacie wydania decyzji o przejęciu nieruchomości na rzecz Państwa, tj. w dniu [...] sierpnia 1969 r., nieruchomość miała charakter ziemski (rolny) i nie pozostawała w faktycznym władaniu właściciela. W skardze na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2005 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, Z. i N. S. – następcy prawni byłego właściciela przejętej nieruchomości, przedstawili stan faktyczny sprawy mający wskazywać na użytkowanie przedmiotowego gospodarstwa do 1969 r. przez skarżących, jako otrzymanego od swoich rodziców. W dalszej części skargi opisano usiłowania skarżących w odzyskaniu przejętego gospodarstwa. W konkluzji skargi wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skargi z powołaniem się na uzasadnienie zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega uwzględnieniu, aczkolwiek z innych przyczyn, niż wskazane w jej treści. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to obowiązek Sądu wzięcia z urzędu pod uwagę stwierdzonych naruszeń prawa, które nie zostały podniesione w skardze, zwłaszcza gdy ich charakter skutkuje nieważnością zaskarżonej decyzji. Taka sytuacja zaistniała w rozpatrywanej sprawie, ponieważ obie decyzje Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydane zostały z naruszeniem przepisów o właściwości, a to oznacza ich nieważność, stosownie do art. 156 §1 pkt 1 kpa. W świetle utrwalonego orzecznictwa sadowego, właściwość rzeczową organu do stwierdzenia nieważności ocenia się według przepisów prawa materialnego, które stanowiły podstawę ustalenia właściwości organu przy wydawaniu kwestionowanej decyzji (por. postanowienie NSA z dnia 3.01.2003 r. sygn. I SA 3120/01, LEX nr 81672). W przypadku zmian w strukturze administracji publicznej ustala się najpierw organ, na który przeszła właściwość organu w danych sprawach, a dopiero potem na podstawie art. 17 k.p.a. określa się organ wyższego stopnia (B. Adamiak, J. Borkowski - Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2000, str. 674). W rozpatrywanej sprawie, za podstawę do wydania kwestionowanej decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] września 1969 r. przyjęto art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego, który utracił moc z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych ( Dz. U. Nr 27, poz. 250), a która to ustawa została następnie uchylona ustawą z dnia 26 marca 1982r, o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 11, poz. 81). Powołane akty prawne nie zawierają żadnych uregulowań, które przesądziłyby o właściwości organów prowadzących postępowanie nadzorcze w odniesieniu do orzeczeń wydawanych na podstawie wskazanego powyżej dekretu, a w obowiązującym systemie prawnym nie ma uregulowań pozwalających na przejmowanie przez Państwo z urzędu mocą decyzji administracyjnych gospodarstw rolnych. W związku z przeprowadzonymi reformami strukturalnymi w systemie organów administracji nie ma też prezydiów wojewódzkich rad narodowych, ani prezydiów powiatowych rad narodowych. Ten stan prawny niewątpliwie powoduje trudności w ustaleniu organu właściwego do stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] września 1969 r. Wprawdzie w art.39 ust. 6 powołanej ustawy z dnia 26 marca 1982 r. przewidziano możliwość przejęcia gruntów na własność Państwa, ale tylko jako samowolnie wyłączonych z produkcji, w razie odmowy przejęcia tych gruntów przez właściciela. Jako organ właściwy w tych sprawach, wskazany był terenowy organ administracji państwowej właściwości ogólnej stopnia podstawowego. Z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 291 ze zm.) przestały jednak istnieć terenowe organy administracji państwowej o właściwości ogólnej i szczególnej, a ich kompetencje przejęły organy gminy oraz administracji rządowej. Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 34, poz. 198 ze zm.), sprawy z art. 39 ust. 6 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych przeszły do właściwości gminy, jako zadania zlecone. Jednak ta ostatnia ustawa utraciła moc obowiązującą z dniem 25 marca 1995 r. w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. Nr 16, poz. 78). Powołana ustawa z dnia 3 lutego 1995 r. nie przewidywała już możliwości przejęcia gruntów na rzecz Państwa z powodu ich opuszczenia bądź wyłączenia z produkcji bez zezwolenia. Nie został wobec tego określony organ właściwy do orzekania w tym przedmiocie. W takim przypadku, jako kryterium właściwości należy przyjąć domniemanie kompetencji gminy wynikające z art. 1 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 34, poz. 198), w myśl którego, do właściwości organów gminy przeszły, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej - jako zadania własne, określone w ustawach zadania i odpowiadające im kompetencje należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego. Stosownie do treści art. 157 §1 kpa, właściwym organem do stwierdzenia nieważności decyzji jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ. W myśl natomiast art. 17 pkt 1 kpa, organami wyższego stopnia wobec organów gmin, a zatem również wobec prezydium powiatowych rad narodowych, jako organów dawnych rad narodowych, są samorządowe kolegia odwoławcze, chyba że ustawy szczególne stanowią inaczej. Oznacza to, że organem wyższego stopnia właściwym do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji wydanej przez organy gminy o przejęciu gospodarstwa rolnego, jak również decyzji wydanej uprzednio przez organy dawnej rady nrodowej, jest samorządowe kolegium odwoławcze. Brak jest bowiem przepisu, który stanowiłby o właściwości wojewody w tych sprawach, jako organu wyższego stopnia. Należy przy tym wskazać, iż zgodnie z art. 7 pkt 4 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o administracji rządowej w województwie (Dz.U. z 2001 r. Nr 80, poz. 872, ze zm.), wojewoda jest organem wyższego stopnia w rozumieniu przepisów o postępowaniu administracyjnym, jeżeli ustawy szczególne tak stanowią. Wobec spraw objętych art. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. brak jest obecnie przepisu prawa wskazującego na właściwość nadzorczą wojewody. W niniejszej sprawie wymaga zatem rozważenia, jaki organ będzie właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji wydanej przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] września 1969 r., którą rozstrzygnięto ostatecznie przejęcie gospodarstwa rolnego D. S. na własność Państwa. Skoro organem wyższego stopnia wobec decyzji wydawanych przez prezydia powiatowych rad narodowych jest obecnie samorządowe kolegium odwoławcze, to także samorządowe kolegium odwoławcze jest organem właściwym do oceny legalności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] września 1969 r., jako organ równorzędny obecnie w strukturze instancyjnej organów administracji z dawnym Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. w sprawach określonych dekretem z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego. Stosownie bowiem do art. 157 §1 kpa, gdy decyzja wydana została przez samorządowe kolegium odwoławcze, organem właściwym do oceny jej legalności jest to kolegium. Rozpatrzenie wniosku skarżących przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o stwierdzenie nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego wydanej przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] września 1969 r., w powołanych okolicznościach prawnych oznacza, że postępowanie nadzorcze przeprowadził organ niewłaściwy w sprawie, dlatego wydane przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzja z dnia [...] czerwca 2005 r. oraz utrzymująca ją w mocy decyzja z dnia [...] sierpnia 2005 r. dotknięte są wadą nieważnością określoną w art. 156 §1 pkt 1 kpa. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 145 §1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.