II SA/Rz 1050/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Robert Sawuła Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk AWSA Joanna Zdrzałka /spr./ Protokolant sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólno-Administracyjnym na rozprawie w dniu 23 sierpnia 2006 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] października 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję II SA/Rz 1050/05 UZASADNIENIE Przedmiotem skargi J. P. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] października 2005 r. Nr [...] utrzymująca w mocy wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta J. decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. z dnia [...] października 2005 r. Nr [...] o odmowie przyznania J. P. zaliczki alimentacyjnej na syna D. P. W podstawie prawnej tej decyzji Kolegium wskazało art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 7 ust. 1 i art. 2 pkt 5 a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732, ze zm.) oraz art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255, ze zm.). Z uzasadnienia decyzji i akt administracyjnych sprawy wynika, że po rozpatrzeniu wniosku J. P. o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej na syna D. P., Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. decyzją z dnia [...] października 2005 r. odmówiła przyznania wnioskowanej zaliczki, motywując to nie spełnieniem przez wnioskodawczynię przesłanki osoby samotnie wychowującej dziecko, wynikającej z art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazała, że J. P. jest rozwiedziona, ma dwóch synów – D. i D., których wychowuje wspólnie z B. K. – ojcem D.. Osoba wychowująca dzieci wspólnie z ojcem chociaż jednego z nich nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko, stąd też wnioskodawczyni nie spełnia warunków uprawniających do pobierania zaliczki. J. P. zakwestionowała tę decyzję w złożonym przez siebie odwołaniu. Wskazała, że jest rozwiedziona z ojcem D. P., który jest pozbawiony praw rodzicielskich i nie płaci zasądzonych w kwocie 500 zł alimentów. Syna wychowuje wspólnie z ojcem jej drugiego dziecka – B. K. i uważa, że w stosunku do syna D. powinna zostać uznana za osobę samotnie wychowującą dziecko. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. nie uwzględniło tego odwołania i decyzją wymienioną na wstępie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia powołało się na treść przepisów ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej, które odsyłają do ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie definicji "osoby samotnie wychowującej dziecko". Taką osobą, zgodnie z art.. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 września 2005 r. jest panna, kawaler, osoba pozostająca w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, wdowa lub wdowiec, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka. W związku z tym, osoba, która przynajmniej jedno dziecko wychowuje z jego ojcem, nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko, co prawidłowo przyjął organ I instancji. J. P. zaskarżyła tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, nie wskazując sposobu jej weryfikacji. Skarżąca nie zgadza się z zapadłym rozstrzygnięciem, naprowadziła, że dopóki istniał fundusz alimentacyjny pobierała z niego pieniądze na syna D., później jako samotna matka pobierała dodatek w kwocie 250 zł. Po urodzeniu drugiego syna – D. K. dodatek ten zabrano jej z uwagi na to, że wychowuje dzieci wspólnie z ojcem D. – B. K. Organ II instancji przywrócił skarżącej dodatek, uznając ją za samotną matkę. Skarżąca uważa, że wskutek zaskarżonej decyzji obowiązek alimentacji jej syna D. został przerzucony na ojca jej drugiego dziecka, z czym się nie zgadza. D. P. jest dzieckiem upośledzonym w stopniu umiarkowanym, wymaga szczególnej troski, jest pod stałą opieką neurologiczną. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K.wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji, obejmującą badanie zaskarżonych aktów pod względem ich zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przy ocenie legalności zaskarżonego aktu bierze się pod uwagę zgodność z przepisami obowiązującymi w dacie jego wydania. Dokonując kontroli we wskazanym wyżej zakresie Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Warunki przyznania zaliczki alimentacyjnej, której dotyczy zaskarżona decyzja, określa art. 7 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732, ze zm.) – zwanej dalej ustawą, stanowiąc, iż przysługuje ona osobie uprawnionej do ukończenia 18 roku życia albo, w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej, do ukończenia 24 roku życia, a dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 583 zł. Zgodnie z art. 8 ust. 3 zaliczka nie przysługuje, jeżeli osoba uprawniona przebywa w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w rodzinie zastępczej, zawarła związek małżeński lub jest uprawniona do zasiłku rodzinnego na własne dziecko. Definicję "osoby uprawnionej" zawiera art. 2 pkt 5 ustawy wskazując, że jest to osoba uprawniona do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna , jeżeli: a) osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko, w rozumieniu przepisów oświadczeniach rodzinnych, b) osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę pozostającą w związku małżeńskim z osobą, która przebywa w zakładzie karnym powyżej 3 miesięcy albo jest całkowicie ubezwłasnowolniona, c) jest osobą uczącą się, w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. W rozpatrywanej sprawie prawo do zaliczki alimentacyjnej uzależnione było od uprzedniego ustalenia, czy skarżąca - matka małoletniego D. Pi. jest osobą samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, do których odsyła ustawa. Niesporne były przy tym ustalenia faktyczne, z których wynika, że J. P. jest rozwiedziona z ojcem D. P., którego dotyczy zaliczka alimentacyjna i nie wychowuje wspólnie z nim syna. Zamieszkuje natomiast wspólnie z B. K., który jest ojcem jej drugiego syna D. i wspólnie z nim wychowuje dzieci. W dacie wydania zaskarżonej decyzji – tj. [...] października 2005 r. definicja osoby samotnie wychowującej dziecko zawarta była w art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Według tego przepisu osobą samotnie wychowującą dziecko jest panna, kawaler, osoba pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, wdowa lub wdowiec, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka. W przepisie tym przewidziano zatem dwa kryteria, które muszą być spełnione łącznie. Pierwszym z tych kryteriów jest stan cywilny osoby wychowującej dziecko, drugie zaś ujęte zostało w sposób negatywny. Spełnia je osoba, która odpowiada pierwszemu kryterium i "wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka". Zdaniem organów skarżąca nie spełnia kryteriów osoby samotnie wychowującej dziecko z uwagi na to, że wychowuje swoje dzieci wspólnie z ojcem jednego z tych dzieci. W ocenie Sądu taka interpretacja art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych pozostaje w sprzeczności z jego brzmieniem. Użyta w tym przepisie liczba pojedyncza w wyrazie "dziecka" oznacza, że definicja w nim zawarta odnosi się do wychowywania tego dziecka, którego dotyczy świadczenie rodzinne bądź zaliczka alimentacyjna. Gdyby wolą ustawodawcy było wyłączenie z kręgu "osób samotnie wychowujących dziecko", osoby nie pozostającej w związku małżeńskim, która wychowuje swoje dziecko lub dzieci wspólnie z rodzicem jednego z tych dzieci, to tak właśnie skonstruowałby kryterium negatywne zawarte w definicji. W tym zresztą kierunku dokonana została nowelizacja ustawy o świadczeniach rodzinnych - ustawą z dnia 29 grudnia 2005 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 267, poz. 2260) dodany został w art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych pkt 17 a) zawierający nową definicję omawianego pojęcia. Według tego przepisu, obowiązującego od dnia 1 stycznia 2006 r., ilekroć w ustawie jest mowa o osobie samotnie wychowującej dziecko – oznacza to pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Dokonana zmiana potwierdza stanowisko Sądu, że przed 1 stycznia 2006 r., a więc również w dacie wydania zaskarżonej decyzji, osoba nie pozostającą w związku małżeńskim i nie wychowująca dziecka uprawnionego do świadczenia razem z jego ojcem lub matką, była "osobą samotnie wychowującą dziecko" w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych niezależnie od tego czy miała inne dzieci i z kim je wychowywała. Należy przy tym dodać, że Trybunał Konstytucyjny badał przepis art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych i wyrokiem z dnia 18 maja 2005 r., sygn. akt K 16/04, orzekł o jego niezgodności z Konstytucją RP oraz Konwencją o prawach dziecka, stwierdzając jednocześnie utratę jego mocy obowiązującej z dniem 31 grudnia 2005 r. W takiej sytuacji, pomimo orzeczenia o niekonstytucyjności przepisu, sądy i inne organy stosujące prawo mają obowiązek stosowania zaskarżonych przepisów przez cały okres ich pozostawania w mocy (tak wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27.04.2005 r., P 1/05, OTK-A 2005/4/42 i z dnia 18.05.2005 r., K 16/04, OTK-A 2005/5/51). Sąd zwraca też uwagę na niekonsekwencję organu, który to samo dziecko, przy niezmienionym stanie faktycznym i na gruncie tego samego przepisu – art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, raz traktuje jako wychowywane przez osobę samotnie je wychowującą, a innym razem nie. Dowodzi tego dołączona przez skarżącą decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]lutego 2005 r. Kolegium uchyliło decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. z dnia [...] stycznia 2005 r. zmieniającą w części decyzję w sprawie ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku i umorzyło postępowanie I instancji, uznając, iż stanowisko organu I instancji o utracie przez J. P. statusu osoby samotnie wychowującej syna D. jest bezpodstawne w sytuacji, gdy jest ona rozwiedziona i nie wychowuje syna D. wspólnie z jego ojcem Z. P., zaś okoliczność, że B. K. aktywnie uczestniczy w wychowywaniu swojego dziecka D. K. nie ma znaczenia prawnego dla stwierdzenia, że J. P. jest matką samotnie wychowującą syna D. Z powyższych względów Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja narusza art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy. W postępowaniu ponownym organ weźmie pod uwagę ocenę prawną zawartą w wyroku i wyda rozstrzygniecie odpowiadające prawu, uwzględniając datę złożenia przez skarżąca wniosku o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej – 26.07.2005 r. i wynikające z tego konsekwencje określone w art. 10 ust. 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, a także fakt, że przepis art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych obowiązywał aż do dnia 31.12.2005 r. Z wszystkich tych przyczyn Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. Z uwagi na negatywny charakter zaskarżonej decyzji, odmawiającej przyznania prawa do zaliczki alimentacyjnej, Sąd odstąpił od określenia czy i w jakim zakresie decyzja ta nie może być wykonana (art. 152 P.p.s.a.).