II SA/Ol 427/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Asesor WSA Protokolant Sędzia WSA Hanna Raszkowska Marzenna Glabas (spr.) Katarzyna Matczak Urszula Wojciechowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 sierpnia 2006 r. sprawy ze skargi A. J. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego - matkę B. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej oddala skargę WSA/wyr.1 - sentencja wyroku Decyzją z dnia "[...]" nr "[...]" Kierownik Referatu Świadczeń Rodzinnych, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta, przyznał A. J. zaliczkę alimentacyjną w kwocie po 170 zł miesięcznie na okres od 1 września 2005r. do 31 sierpnia 2006r., płatną do rąk przedstawiciela ustawowego B. J. Decyzją z dnia "[...]" nr "[...]" Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta zmienił powyższą decyzję w ten sposób, że w okresie od 1 grudnia 2005r. do 28 lutego 2006r. przyznał A. J. zaliczkę alimentacyjną w kwocie 52,38 zł miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż w grudniu 2005r. został poinformowany przez Komornika Sądowego Rewiru "[...]" o wyegzekwowaniu od dłużnika alimentacyjnego kwoty 352,86 zł za kwartał trwający od września do listopada 2005r. Organ l instancji podniósł, iż w związku z tym, stosownie do treści art. 10 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm., zwaną dalej ustawą o zaliczce alimentacyjnej) dokonał rozliczenia pomiędzy wypłaconą zaliczką, a wyegzekwowanym przez komornika świadczeniem alimentacyjnym. Organ wskazał, że na podstawie art. 10 ust. 8 tej ustawy, wysokość zaliczki alimentacyjnej w następnym kwartale stanowi różnicę pomiędzy świadczeniami alimentacyjnymi albo kwotami, o których mowa w art. 8 ustawy, a wysokością wyegzekwowanego świadczenia. Organ l instancji wyjaśnił, iż ponieważ w okresie od września do listopada 2005r. wypłacono stronie łącznie 510 zł, natomiast wyegzekwowana kwota wyniosła łącznie 352,86 zł, to miesięczna różnica pomiędzy zasądzonymi alimentami, a wyegzekwowanymi wynosi 52,38 zł. Z decyzją powyższą nie zgodziła się matka małoletniej B. J. W uzasadnieniu odwołania podniosła, iż wysokość zasądzonego wyrokiem sądowym świadczenia alimentacyjnego wynosi 280 zł. Skarżąca wskazała, że przyjęcie w zaskarżonej decyzji kwoty zaliczki alimentacyjnej w wysokości 170 zł, jako podstawy do obliczenia zaliczki na następny kwartał, jest niezgodne z art. 10 ust. 8 powyższej ustawy. Zdaniem B. J. zgodnie z tym przepisem zaliczka stanowi różnicę właśnie pomiędzy zasądzonym świadczeniem alimentacyjnym, a kwotą wyegzekwowaną i nie może przekroczyć 170 zł. W ocenie skarżącej wysokość zaliczki w następnym kwartale powinna wynosić miesięcznie 162,38 zł. B. J. podniosła, iż sposób obliczenia zaliczki w zaskarżonej decyzji jest albo błędny, albo bardzo krzywdzący, gdyż jak wskazała przy jej bardzo niskich zarobkach decydujące znaczenie ma czy zaliczka przyznana na córkę A. J. wynosić będzie 52,38 zł, czy 162,38 zł. Decyzją z dnia "[...]" nr "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt. 2 Kodeksu postępowania administracyjnego uchyliło w całości decyzję będącą przedmiotem odwołania. Natomiast rozstrzygając sprawę co do istoty organ odwoławczy orzekł o zmianie decyzji z dnia "[...]" nr "[...]", w ten sposób, iż kwota zaliczki alimentacyjnej przyznanej dla A. J. na okres zasiłkowy od 1 września 2005r. do 31 sierpnia 2006r., w okresie kwartału od 1 grudnia 2005r. do 28 lutego 2006r. płatna będzie w wysokości 52,38 zł. W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło stanowisko organu l instancji co do sposobu obliczania zaliczki alimentacyjnej na kolejny kwartał w przypadku wyegzekwowania przez komornika świadczeń alimentacyjnych. Organ odwoławczy wskazał, iż zgodnie z regulacją art. 10 ust. 7 ustawy o zaliczce alimentacyjnej organ właściwy wierzyciela jest obowiązany po upływie kwartału do rozliczenia pomiędzy wypłaconą zaliczką, a wyegzekwowanym przez komornika świadczeniem alimentacyjnym. W ocenie Kolegium wysokość zaliczki w następnym kwartale ma być odpowiednio zmniejszona do wysokości różnicy pomiędzy świadczeniem alimentacyjnym albo kwotami określonymi w art. 8 ustawy, a wysokością wyegzekwowanego świadczenia. Organ II instancji podkreślił, iż w omawianej regulacji brak jest jakiegokolwiek odniesienia czy wyegzekwowana przez komornika kwota świadczeń alimentacyjnych ma być świadczeniem należnym za okres ostatnich trzech miesięcy. Zdaniem Kolegium, z uwagi na fakt, iż przepisy nakładają na organ administracji obowiązek rozliczenia w/w kwot oraz przyznania zaliczki alimentacyjnej w nowej wysokości, przyjąć należy, iż rozliczenia dokonać należy zawsze, gdy komornik dokona egzekucji świadczeń alimentacyjnych, bez względu na to, czy zaliczone zostały one na poczet długu bieżącego, czy najdawniej wymagalnego. Odnosząc się do zarzutu skarżącej organ odwoławczy wyjaśnił, iż w myśl art. 10 ust. 8 wskazanej ustawy wysokość zaliczki w następnym kwartale w przedmiotowej sprawie powinna stanowić różnicę pomiędzy kwotą 170 zł, określoną w art. 8 ust. 1 pkt. 1, a wysokością wyegzekwowanego świadczenia alimentacyjnego, bowiem w omawianym przypadku zasądzona kwota alimentów jest wyższa od w/w kwoty dopuszczalnej zaliczki alimentacyjnej. W związku z tym organ odwoławczy wskazał, że po dokonanym przeliczeniu, zgodnie z regulacją art. 10 ust. 8 wysokość zaliczki przyznanej stronie powinna w następnym kwartale wynosić 52,38 zł. Ponadto w związku z dokonaną zmianą organ II instancji, w oparciu o art. 8 ust. 6 ustawy o zaliczce alimentacyjnej oraz art. 3 pkt. 10 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, wyjaśnił, że wysokość zaliczki alimentacyjnej przysługującej stronie powinna być przez organ administracji rozliczana kwartalnie w zależności od wyegzekwowanych przez komornika kwot, samo prawo do zaliczki alimentacyjnej natomiast ustalane powinno być na okres zasiłkowy, czyli od dnia 1 września do dnia 31 sierpnia następnego roku kalendarzowego. Dlatego też organ I instancji, w przypadku, gdy zachodzi taka konieczność, powinien każdorazowo zmienić decyzję przyznającą prawo do świadczenia alimentacyjnego w części dotyczącej wysokości świadczenia płatnego w danym kwartale. Powyższą decyzję zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie B. J., wnosząc o jej uchylenie w całości. Skarżąca zarzuciła tej decyzji naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w sprawie przepisów art. 10 ust. 7 i 8 ustawy o zaliczce alimentacyjnej. Zdaniem strony skarżącej "wyegzekwowane przez komornika świadczenie alimentacyjne" należy rozumieć jako skuteczną egzekucję bieżącego zadłużenia alimentacyjnego, tj. zadłużenia płatnego w danym kwartale, w którym wierzyciel pobierał zaliczki. Taka interpretacja w ocenie B. J. wynika z samej treści art. 10 ust. 7 ustawy, w którym ustawodawca wyraźnie zaznaczył, że rozliczenie obejmuje zaliczki wypłacone w danym kwartale oraz wyegzekwowane świadczenia alimentacyjne należne wierzycielowi w tym kwartale. W tym stanie rzeczy, zdaniem skarżącej, nie ma racji organ II instancji twierdząc, że do rozliczenia dochodzi zawsze wtedy, gdy komornik wyegzekwuje jakiekolwiek świadczenia alimentacyjne. W ocenie B. J. skoro w niniejszej sprawie komornik wyegzekwował zaległe, a nie bieżące świadczenia alimentacyjne, to art. 10 ust. 7 i 8 ustawy nie powinny znaleźć zastosowania. Ponadto skarżąca wskazała, iż naruszenie art. 10 ust. 8 ustawy polega na błędnym ustaleniu wysokości zaliczki, bowiem zgodnie z tym przepisem wysokość zaliczki w następnym kwartale stanowi różnicę pomiędzy świadczeniem alimentacyjnym albo zaliczkami, a wysokością wyegzekwowanego świadczenia alimentacyjnego. B. J. wskazała, iż należne jej świadczenie alimentacyjne wynosi 280 zł, zatem wysokość zaliczki w powyżej wskazanym okresie powinna wynosić różnicę pomiędzy tą kwotą, a kwotą wyegzekwowaną. Skarżąca podniosła, że w sytuacji, gdy ustawodawca wskazał, aby do rozliczenia użyć świadczenia alimentacyjnego albo zaliczki- jako dwóch równorzędnych i wyłączających się podstaw, organ stosujący prawo powinien użyć tej podstawy, która jest korzystniejsza dla wierzyciela alimentacyjnego, tj. w tym przypadku kwoty stanowiącej równowartość świadczenia alimentacyjnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. SKO ustosunkowując się do zarzutów skargi podniosło dodatkowo, iż organ na podstawie przepisów o zaliczce alimentacyjnej ma obowiązek dokonania rozliczenia pomiędzy wypłaconą zaliczką, a każdą kwotą wyegzekwowanego przez komornika świadczenia alimentacyjnego. Taka wykładnia przepisu jest zgodna z wykładnią językową, przepis nic nie wspomina o konieczności zaliczenia wyegzekwowanych przez komornika kwot na poczet zaległości dłużnika alimentacyjnego. Interpretacja taka jest zgodna także z wykładnią celowościową przepisu. Organ odwoławczy wskazał, że egzekucja komornicza dotyczy zawsze egzekwowania świadczeń zaległych, w przypadku, gdyby dłużnik płacił zasądzone alimenty regularnie, skarżącej nie przysługiwałoby prawo do zaliczki alimentacyjnej. Zaliczka taka jest bowiem pomocą Państwa w przypadku, gdy jeden z rodziców nie łoży na utrzymanie dziecka. Skoro w niniejszej sprawie ojciec łoży na utrzymanie dziecka lub występuje skuteczna egzekucja komornicza, to kwoty te winny zostać uwzględnione przy obliczeniu wysokości zaliczki alimentacyjnej. Ponadto Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło, iż bezzasadny jest pogląd skarżącej, że wysokość zaliczki w podanym przez organ okresie winna stanowić różnicę między wysokością przysługującego jej świadczenia alimentacyjnego, a kwotą wyegzekwowaną. Organ wskazał, iż zgodnie z art., 8 ust, 1 pkt. 1 omawianej ustawy, zaliczka przysługuje do wysokości świadczenia alimentacyjnego, nie więcej jednak niż 170 zł dla osoby uprawnionej, w przypadku, gdy w rodzinie jest jedna lub dwie osoby uprawnione do zaliczki albo 250 zł, jeżeli osoba ta legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W związku z tym organ odwoławczy podkreślił, że w rodzinie skarżącej jest jedna osoba uprawniona, która nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, a w rozpoznawanej sprawie nie ma także możliwości zwiększenia kwoty zaliczki w oparciu o art. 8 ust. 2 powyższej ustawy, bowiem dochód rodziny przekracza 50 % kwoty, o której mowa w art. 7 ust. 2 tej ustawy, czyli 583 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 az późn. zm.), sąd kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd administracyjny kontrolując zaskarżoną decyzję w powyższym zakresie może ją wzruszyć jedynie wówczas, gdy narusza ona przepisy prawa materialnego lub postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ ). Zaskarżonej decyzji nie można przypisać tego rodzaju naruszeń prawa, wobec czego skarga nie mogła być uwzględniona. W sprawie niniejszej sporny jest sposób ustalenia wysokości zaliczki alimentacyjnej w przypadku, gdy w trakcie wypłacania na rzecz osoby uprawnionej tejże zaliczki komornik wyegzekwował świadczenie alimentacyjne. Rozstrzygając powyższą kwestię należy dokonać wykładni nie tylko art. 10 ust. 7 i 8 ustawy o zaliczce alimentacyjnej, który określa sposób ustalenia wysokości zaliczki alimentacyjnej w przypadku egzekucji świadczeń alimentacyjnych, ale także innych przepisów ustawy, w szczególności zaś przepisów rozdziału 1 ustawy. Art. 1 pkt 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej stanowi, iż ustawa określa zasady przyznawania zaliczek alimentacyjnych dla osób samotnie wychowujących dzieci, uprawnionych do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna. Z przytoczonego brzmienia przepisu wynika, iż ustawa określa zasady przyznawania zaliczek alimentacyjnych, przy czym świadczenie to przysługuje jedynie w przypadku bezskuteczności egzekucji. Podkreślić należy, iż wypłata zaliczki alimentacyjnej przez Państwo nie stanowi generalnej zasady. Ta forma pomocy społecznej jest stosowana tylko wyjątkowo, gdy rodzic dziecka, wbrew ciążącemu na nim obowiązkowi alimentacyjnemu, nie łoży na jego utrzymanie. A zatem w sytuacji, gdy dłużnik alimentacyjny wypełnia to zobowiązanie, albo egzekucja jest skuteczna, wówczas pomoc Państwa w tym zakresie nie przysługuje. W związku z tym zasadnicze znaczenie ma kwestia kiedy egzekucję można uznać za bezskuteczną, czy też częściowo skuteczną, w którym to przypadku zaliczka alimentacyjna ulega pomniejszeniu stosownie do kwoty wyegzekwowanej przez komornika z tytułu świadczeń alimentacyjnych. W art. 2 pkt 1 ustawy o zaliczce alimentacyjnej ustawodawca przyjął, iż ilekroć w ustawie jest mowa o bezskuteczności egzekucji - oznacza to egzekucję, w wyniku której nie wyegzekwowano należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy. W ocenie Sądu tak sformułowany przepis można odczytywać dwojako. Mianowicie po pierwsze w ten sposób, iż egzekucja jest bezskuteczna, o ile osoba uprawniona nie otrzyma świadczeń należnych "za okres trzech ostatnich miesięcy", a więc, gdy chodzi o bieżące należności. Jednak interpretacja tego unormowania upoważnia, również do zajęcia stanowiska, że o bezskuteczności egzekucji można mówić tylko wówczas, gdy w okresie trzech ostatnich miesięcy nie zostaną przez komornika wyegzekwowane jakiekolwiek kwoty z tytułu świadczeń alimentacyjnych. W związku z powyższym należy uznać, iż wykładnia językowa wskazanej definicji jest niewystarczająca. Sąd nie mógł w omawianym zakresie skorzystać z wykładni autentycznej, bowiem w uzasadnieniu do projektu przedmiotowej ustawy, ustawodawca nie wypowiedział się na ten temat. Dlatego też, aby rozstrzygnąć czy i kiedy wyegzekwowane przez komornika należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych, będą miały wpływ na wysokość zaliczki alimentacyjnej w następnym kwartale, należy zastosować wykładnię systemową. W tym celu trzeba przeanalizować przepisy regulujące wysokość wypłaty zaliczki alimentacyjnej. W pierwszej kolejności należy dokonać wykładni art. 10 ust. 7 przedmiotowej ustawy. W artykule tym ustawodawca wskazał, iż organ właściwy wierzyciela po upływie kwartału dokonuje rozliczenia pomiędzy wypłaconą zaliczką a wyegzekwowanym przez komornika świadczeniem alimentacyjnym. W ocenie Sądu tak zredagowany przepis przesądza o tym w jaki sposób należy rozumieć zawartą w art. 2 ust. 1 definicję bezskuteczności egzekucji. Mianowicie o bezskuteczności egzekucji można mówić wówczas, gdy w okresie trzech ostatnich miesięcy nie zostaną przez komornika wyegzekwowane jakiekolwiek kwoty z tytułu świadczeń alimentacyjnych. Natomiast w sytuacji, gdy komornik ściągnął wierzytelność, chociażby częściowo, to wówczas ta wyegzekwowana przez niego w danym kwartale kwota podlega rozliczeniu w stosunku do wypłaconej za ten okres zaliczki alimentacyjnej. Należy zauważyć, że przepis ten nie różnicuje, czy wyegzekwowana przez komornika kwota ma być zaliczona na poczet zaległości dłużnika alimentacyjnego, czy też bieżących świadczeń. Dlatego, zdaniem Sądu, usprawiedliwione jest stanowisko, iż rozliczeniu podlega każde wyegzekwowane świadczenie. Bowiem, gdyby wolą ustawodawcy było wprowadzenie ograniczenia w tej materii, wówczas unormowałby to w omawianych przepisach. Zgodzić się zatem należy z Samorządowym Kolegium Odwoławczym, że na podstawie przepisu art. 10 ust. 7 ustawy o zaliczce alimentacyjnej organ administracji ma obowiązek dokonania rozliczenia pomiędzy wypłaconą zaliczką, a każdą kwotą wyegzekwowanego przez komornika świadczenia alimentacyjnego. Zaznaczyć należy, że również w art. 10 ust. 8 ustawodawca nie określił o jaki rodzaj wyegzekwowanego świadczenia alimentacyjnego chodzi. Odnosząc się ponadto do zarzutu skarżącej, dotyczącego błędnej wykładni art. 10 ust. 8 ustawy o zaliczce alimentacyjnej, należy wskazać, że w myśl tego artykułu wysokość zaliczki w następnym kwartale stanowi różnicę pomiędzy świadczeniem alimentacyjnym albo kwotami, o których mowa w art. 8, a wysokością wyegzekwowanego świadczenia alimentacyjnego. Przepis ten, co wynika z jego wyraźnego brzmienia, należy odczytywać wraz z art. 8. Zgodnie z ust. 1 pkt 1 tego artykułu zaliczka przysługuje do wysokości świadczenia alimentacyjnego, nie więcej jednak niż 170 zł dla osoby uprawnionej, w przypadku gdy w rodzinie jest jedna lub dwie osoby uprawnione do zaliczki. Zatem z relacji tych dwóch przepisów i dokonanej na ich podstawie wykładni językowej wynika, iż zasadą jest, że wysokość przyznanej zaliczki alimentacyjnej pokrywa się z wysokością zasądzonych alimentów. Jednak ze względów celowościowych, bowiem świadczenie to jest formą pomocy ze strony Państwa dla osób spełniających określone kryteria dochodowe, ale także ze względu na możliwości finansowe Państwa, wprowadzono wartość graniczną, ustalającą maksymalną wysokość przyznanej zaliczki alimentacyjnej. W przypadku skarżącej jest to kwota 170 zł. A zatem organy administracji, przy ustalaniu wysokości należnej zaliczki alimentacyjnej, są zobowiązane przyjmować zawsze wartość niższą. Dlatego też organ obliczając wysokość zaliczki w następnym kwartale, jako wartość wyjściową przyjmuje zasądzone świadczenie alimentacyjne tylko wówczas, gdy jest ono niższe od maksymalnej kwoty zaliczki alimentacyjnej, jaką ustawodawca przewidział w tym zakresie. Bowiem jak stanowi art. 8 ust. 1 pkt. 1 ustawy, co należy ponownie zaakcentować, zaliczka przysługuje do wysokości świadczenia alimentacyjnego, nie więcej jednak niż 170 zł. Kwestia ta pozostaje poza uznaniem administracyjnym. Błędny jest w związku z tym pogląd strony skarżącej, że w art. 10 ust. 8 wyżej wymienionej ustawy ustawodawca, do obliczenia wysokości zaliczki w następnym kwartale, wskazał dwie równorzędne i wyłączające się podstawy, co obligowało organ stosujący prawo do użycia tej podstawy, która jest korzystniejsza dla wierzyciela alimentacyjnego. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji przedstawia wyliczenie należnego świadczenia dokonane zgodnie z przywołanymi przepisami i w oparciu o materiał dowodowy zebrany w sprawie Organy obu instancji prawidłowo wskazały mianowicie, iż od września do listopada 2005r. na rzecz małoletniej A. J. wypłacono łącznie 510 zł, natomiast komornik wyegzekwował w tym okresie kwotę 352,86 zł. W związku z tym, że różnica pomiędzy przyznaną zaliczką alimentacyjną, a wyegzekwowanym świadczeniem przez komornika sądowego wyniosła miesięcznie 52,38 zł, to wysokość zaliczki przyznanej stronie powinna w następnym kwartale wynieść 52,38 zł. Kwestia przyznawania zaliczki alimentacyjnej została ściśle uregulowana w powyżej wskazanych przepisach prawa i pozostaje poza uznaniem administracyjnym. Sama trudna sytuacja życiowa strony skarżącej nie mogła mieć znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Wobec braku w tym stanie rzeczy podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.