I SA/Po 1203/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Małecki Sędziowie NSA Janusz Ruszyński as.sąd. WSA Roman Wiatrowski /spr./ Protokolant st.sekr.sąd. Urszula Kosowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 sierpnia 2006 r. sprawy ze skargi W.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2005 rok I. uchyla decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] o nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy z dnia [...] o nr [...]; II. wstrzymuje wykonanie zaskarżonych decyzji do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. /-/ R.Wiatrowski /-/ J.Małecki /-/ J.Ruszyński I SA/Po 1203/05 UZASADNIENIE Z akt sprawy wynika, że w dniu [...] stycznia 2001r. Z.K., M.S. i W. S. nabyli od Gminy nieruchomość zabudowaną położoną w P. na działce nr [...], na której posadowiony jest zbór poewangelicki, będący zabytkiem wpisanym do rejestru prowadzonego przez Wojewódzki Oddział ochrony Zabytków w P. Delegatura w P. Decyzją z dnia [...] Wójt Gminy ustalił M.S., W.S. i Z. K. wysokość podatku od nieruchomości za 2005r.w kwocie [...] złotych. Od decyzji Wójta Gminy odwołanie wniósł W. S. żądając uchylenia zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu odwołania podatnik podniósł, że nieruchomość w stosunku do której ustalono podatek od nieruchomości jest wpisana do rejestru zabytków pod numerem [...] i jako zabytek korzysta ze zwolnienia od podatku od nieruchomości. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy decyzję organu podatkowego pierwszej instancji. Wydaną decyzję organ odwoławczy uzasadnił m.in. tym, że ustalona w nakazie płatniczym kwota podatku od nieruchomości jest zgodna ze stawkami określonymi w uchwale Rady Gminy nr XVIII/97/2004r. z dnia 26 listopada 2004r. Organ odwoławczy wywodzi, iż zgodnie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 12 stycznia 1991r. o podatkach i opłatach lokalnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2002r. Nr 9, poz. 84 z późn.zm.; dalej ustawa o podatkach i opłatach lokalnych) rada gminy określa wysokość stawek w podatku od nieruchomości. Obowiązujące stawki w podatku od nieruchomości dla Gminy, ustaliła Rada Gminy ww. uchwałą nr XVIII/97/2004r. z dnia 26 listopada 2004r sprawie ustalenia stawek. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie kwestionując faktu wpisania spornej nieruchomości do rejestru zabytków, zwraca jednocześnie uwagę na okoliczność, że sam wpis nie jest wystarczającą przesłanką do zastosowania zwolnienia w podatku od nieruchomości. Konieczne jest również utrzymanie i konserwacja takiej nieruchomości zgodnie z przepisami o ochronie zabytków. Zdaniem organu odwoławczego przeprowadzonego w sprawie postępowanie pozwoliło ustalić, że nieruchomość jest zaniedbana ,a nawet z uwagi na jej stan techniczny stanowi zagrożenie dla przebiegającej w jej bezpośrednim sąsiedztwie drogi wojewódzkiej. Powyższą okoliczność potwierdzać mają protokoły kontroli przeprowadzonych przez Delegaturę Wojewódzkiego Urzędu ochrony Zabytków i Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego. W ocenie organu II instancji nieruchomość będąca przedmiotem postępowania, ze względu na brak spełnienia przesłanek określonych w art. 7 ust.1 pkt.6 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych nie może korzystać ze zwolnienia od podatku od nieruchomości. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego skargę złożył W. S. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, bo jak twierdzi narusza ona prawo. W uzasadnieniu Skargi Skarżący nie kwestionuje okoliczności, że Wójt Gminy posiada kompetencje do ustalania wysokości podatku od nieruchomości. Jego wątpliwości budzi natomiast protokół kontroli przeprowadzonej przez Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków, do którego, jak wskazuje, nie może się odnieść, ponieważ nie został z nim zapoznany. W odniesieniu do kontroli przeprowadzonej przez Inspektora Nadzoru Budowlanego, Skarżący podkreśla, że nie wskazano na brak opieki i konserwacji ze strony właścicielskiej. Wskazując natomiast na potencjalne zagrożenia dla mienia i życia, nie podano, w opinii Skarżącego, jakimi metodami dokonano takich ustaleń. Ponadto Skarżący twierdzi, że obecnie stan budynku jest lepszy w porównaniu z okresem, w którym był pod opieką samorządu. Od momentu kupna nieruchomości nie otrzymał on żadnej korespondencji wskazującej na uchybienia w konserwacji i utrzymaniu obiektu. Zdaniem Skarżącego "przesłanka ruinowania nieruchomości nie znajduje odzwierciedlenia w stanie faktycznym. Skarżący wykonał bowiem postanowienia zawarte w protokole Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2005r. Do chwili obecnej nie wskazano natomiast jakie przepisy o ochronie zabytków zostały przez niego naruszone oraz w jaki sposób miałby te "rzekome stwierdzone nieprawidłowości" usunąć. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Sądy administracyjne dokonują kontroli legalności działań administracji publicznej zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz 1270 ze zm.) poprzez orzekanie w sprawach skarg na akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Na podstawie art.134 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w postępowaniu sądowo – administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które to związane są z materią zaskarżonych decyzji. Granice rozpoznania skargi przez Sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów podatkowych w zaskarżonej sprawie , a z drugiej przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego ( zakaz reformationis in peius ). Skarga zasługuje na uwzględnienie. Bezsporne w sprawie pozostaje, że W.S. jest współwłaścicielem nieruchomości położonej w P. na działce nr [...], na której posadowiony jest zbór poewangelicki, będący zabytkiem wpisanym do rejestru zabytków. Kwestią sporną pozostaje natomiast okoliczność, czy organy podatkowe prawidłowo wydały decyzję ustalającą zobowiązanie w podatku do nieruchomości bez zastosowania zwolnienia od tego podatku, o którym mowa w art. 7 ust.1 pkt6 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. Zgodnie z tym przepisem, ze zwolnienia od podatku od nieruchomości korzystają grunty i budynki wpisane indywidualnie do rejestru zabytków, pod warunkiem ich utrzymania i konserwacji, zgodnie z przepisami o ochronie zabytków, z wyjątkiem części zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej. Na wstępie zauważyć należy, że Wójt Gminy i Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w zakresie w jakim orzekają m.in. o opłatach oraz niepodatkowych należnościach budżetów jednostek samorządu terytorialnego, pozostają organami podatkowymi zgodnie z art. 13§1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa ( tekst jednolity: Dz.U. z 1995r. Nr 8, poz. 60 z późn. zm; dalej: Ordynacja podatkowa). Prowadzone natomiast przez organy podatkowe postępowanie powinno przebiegać zgodnie z przepisami działu IV Ordynacji podatkowej. Art. 121. § 1Ordynacji podatkowej wyraża zasadę zaufania do organów, co oznacza, że postępowanie podatkowe powinno być prowadzone w sposób budzący takie zaufanie. Z zasadą zaufania ściśle związana jest zasada informowania, zgodnie z którą w toku postępowania organy podatkowe zobowiązane są udzielać niezbędnych informacji i wyjaśnień o przepisach prawa podatkowego pozostających w związku z przedmiotem tego postępowania. Określony natomiast w art. 123 Ordynacji podatkowej, obowiązek zapewnienia czynnego udziału i wypowiedzenia się podatnika, spoczywa na organie podatkowym. Czynny udział stron nie oznacza, zatem aktywności samego podatnika, lecz obowiązek organu podatkowego umożliwienia podatnikowi wykorzystania tych uprawnień. Inną istotną, skierowaną do organów podatkowych, wynikającą z przepisu art. 122 Ordynacji podatkowej zasadą, jest dyrektywa podejmowania wszelkich działań niezbędnych w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Zasada ta rozwinięta została w przepisach art. 180 – 200 Ordynacji podatkowej, dotyczących postępowania dowodowego. Przed wydaniem decyzji z dnia [...] organ podatkowy pierwszej instancji dokonał ustaleń dotyczących stanu nieruchomości. W szczególności w dniu [...] października 2004r. Wójt Gminy przesłał pismo do Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w P. Delegatura w P., w którym wyraził opinię., że nabywcy nieruchomości położonej w P. na działce nr [...], nie realizują uzgodnionego programu użytkowania i zakresu prac remontowych w stosunku do tego obiektu i że doprowadzili do dewastacji obiektu. W dniu [...] lutego 2005r. Wójt Gminy wydał decyzję ustalającą zobowiązanie w podatku od nieruchomości w kwocie [...] złotych. Jako podstawę prawną ustalenia wysokości zobowiązania w podatku od nieruchomości powołano m.in. Uchwałę Nr XVIII/97/2004 Rady Gminy z dnia 26 listopada 2004r. w sprawie określenia wysokości stawek w podatku od nieruchomości na 2005 rok ( Dz. Urz. Woj. Wielkopolskiego, Nr 188, poz. 4356). Po wydaniu decyzji z dnia [...]., Wójt Gminy zgromadził również protokół, z dnia [...] marca 2005r., z kontroli przeprowadzonej, w kościele poewangelickim w P. przez pracowników Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w P. Delegatura w P., a także protokół z dnia [...] kwietnia 2005r., kontroli przestrzegania i stosowania przepisów prawa budowlanego, przeprowadzonej przez Powiatowy Inspektorat Nadzoru Budowlanego w Cz. Z protokołu sporządzonego w dniu [...] marca 2005r., przez pracowników Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w P. Delegatura w P., wynika, że ze względu na nieobecność, prawidłowo zawiadomionych współwłaścicieli, oględzin budynku dokonano jedynie z zewnątrz. Stwierdzono m.in., że obiekt znajduje się w złym stanie technicznym, ruchome części dachu stanowią zagrożenie dla przejeżdżających samochodów i przechodniów oraz, że budynek pozbawiony jest jakiejkolwiek opieki ze strony właścicieli i nieużytkowany. W protokole zostały również zawarte zalecenia o konieczności usunięcia źródeł zagrożeń oraz konieczności zwrócenia się do Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego w Cz. "... o zainteresowanie się w/w obiektem stosownie do przepisów prawa budowlanego." Protokół został podpisany jedynie przez kontrolujących. W aktach sprawy brakuje dowodów wskazujących na zapoznanie z protokołem współwłaścicieli nieruchomości. Natomiast w protokole z dnia [...] kwietnia 2005r., Powiatowy Inspektorat Nadzoru Budowlanego ustalił, że stan obiektu jest zły ze względu na liczne uszkodzenia, szczegółowo w tym protokole opisane. We wnioskach końcowych do protokołu zobowiązano właścicieli obiektu do pilnego wykonania zabezpieczeń opisanych w tych wnioskach. Protokół z dnia [...] kwietnia 2006r. podpisał również W.S. W piśmie z dnia [...] kwietnia 2005r. kierowanym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, Wójt Gminy powołał się na ustalenia zawarte w powyższych protokołach z dnia [...] marca 2005r. i z dnia [...] kwietnia 2005r., celem wykazania poprawności zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu rozpatrującego przedmiotową sprawę organy podatkowe złamały, wyrażoną w art. 123 Ordynacji podatkowej zasadę czynnego udziału strony w prowadzonym postępowaniu podatkowym. Z akt sprawy nie wynika, że Strona przed wydaniem decyzji organu pierwszej instancji została zapoznana ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, czy też miała możliwość wypowiedzenia się w sprawie zgromadzonego materiału dowodowego. Należy zwrócić również uwagę na fakt, że decydujący o rozstrzygnięciu materiał dowodowy nie tylko został zgromadzony po wydaniu decyzji przez organ pierwszej instancji, ale też dopiero wówczas powstał. Wydając decyzję przed zgromadzeniem całości materiału dowodowego, który miał zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy organ podatkowy pierwszej instancji naruszył zasadę prawdy obiektywnej, bowiem nie podjął wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, jak nakazuje art. 122 Ordynacji podatkowej, ponieważ nie zebrał i w sposób wyczerpujący nie rozpatrzył całego materiału dowodowego, który to obowiązek nakłada art. 187 tej ustawy. Ponadto organ podatkowy wbrew dyrektywie określonej w art. 192 Ordynacji podatkowej uznał, że dana okoliczność została udowodniona, pomimo że Strona nie miała możliwości wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów. Powyższe błędy organu pierwszej instancji podważyły również, wyrażoną w art. 121 Ordynacji podatkowej zasadę zaufania do organów. Na powyższe uchybienia organu pierwszej instancji nie zwrócił też uwagi organ odwoławczy i nie podjął działań zmierzających do zapewnienia czynnego udziału strony w prowadzonym postępowaniu podatkowym. Również ten organ, pomimo, że Strona nie miała możliwości wypowiedzenia się co przeprowadzonych dowodów, uznał za udowodnioną okoliczność, że podatnik nie utrzymuje i nie konserwuje nieruchomości, zgodnie z przepisami o ochronie zabytków. Bez znaczenia pozostaje okoliczność, że podatnik mógł zapoznać się z materiałami dowodowymi w innych postępowaniach niż podatkowe. W szczególności nie można mówić, że zostało zapewnione uprawnienie strony do czynnego udziału w postępowaniu podatkowym w ten sposób, że podatnik został zawiadomiony przez Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w P. i Powiatowy Inspektorat Nadzoru Budowlanego w Cz. o kontrolach przeprowadzonych przez te organy . W odniesieniu do kontroli przeprowadzonej w dniu [...] marca 2005r. przez pracowników Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków, nie sposób, na podstawie akt sprawy uznać, że Skarżący kiedykolwiek poznał ustalenia i zalecenia tej kontroli dotyczące. Jak na wstępie wskazano zwolnienie od podatku od nieruchomości, o którym mowa w art. 7 ust1. pkt6 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych ma zastosowanie do gruntów i budynków wpisanych indywidualnie do rejestru zabytków, pod warunkiem ich utrzymania i konserwacji, zgodnie z przepisami o ochronie zabytków. Stanowiąc o zastosowaniu zwolnienia pod warunkiem utrzymania i konserwacji, zgodnie z przepisami o ochronie zabytków, ustawodawca nie wskazał, kto i w jaki sposób ma dokonywać weryfikacji spełnienia tego warunku. Skoro jednak utrzymanie i konserwacja obiektów ma spełniać wymogi przepisów o ochronie zabytków to wskazuje to na konieczność dokonania takiej weryfikacji również zgodnie z przepisami ustawy z dnia 23 lipca 2003r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami ( Dz.U. Nr 162, poz.1568 z późn.zm.; dalej ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami ). Zgodnie z art. 38 ust.1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami kontrolę przestrzegania i stosowania przepisów dotyczących ochrony zabytków i opieki nad zabytkami sprawuje wojewódzki konserwator zabytków lub działający z jego upoważnienia pracownicy wojewódzkiego urzędu ochrony zabytków. Art. 39 ust. 1 tej ustawy stanowi, że z czynności kontrolnych kontrolujący sporządza protokół, którego jeden egzemplarz doręcza kontrolowanej osobie fizycznej lub kierownikowi kontrolowanej jednostki organizacyjnej. Protokół podpisują kontrolujący i kontrolowana osoba fizyczna albo kierownik kontrolowanej jednostki organizacyjnej lub upoważniona przez niego osoba, którzy mogą wnieść do protokołu umotywowane zastrzeżenia i uwagi. W przypadku stwierdzenia określonych nieprawidłowości, zgodnie z art. 40 ust.1 i ust.2 ustawy, wojewódzki konserwator powinien wydać zalecenia albo wydać stosowną decyzję. W protokole kontroli sporządzonym przez pracowników Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w P. Delegatura w P. w dniu [...] marca 2005r. zawarte zostały stosowne zalecenia. Protokół ten, z powodu nieobecności Skarżącego, nie został przez niego podpisany. Brak również w aktach sprawy dowodu doręczenia protokołu Skarżącemu. Powyższe wskazuje, że Skarżący mógł nie poznać ustaleń, których dokonali w dniu [...] marca 2005r. pracownicy Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w P. Delegatury w P. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu, przed wydaniem decyzji, organ podatkowy pierwszej instancji, zobowiązany jest zastosować przepisy Ordynacji podatkowej dotyczące postępowania podatkowego ze szczególnym zwróceniem uwagi na przepisy dotyczące czynnego udziału strony w prowadzonym postępowaniu podatkowym. W szczególności przed wydaniem decyzji, zgodnie z art. 123 i 200 Ordynacji podatkowej, należy umożliwić Stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Jedynie materiał dowodowy co do którego Strona miała możliwość wypowiedzenia się stanowi podstawę do jego oceny, zgodnie z wyrażoną w art. 191 Ordynacji podatkowej zasadą swobodnej oceny dowodów. Z tych też względów, wobec naruszenia przez organy podatkowe przepisów prawa procesowego, mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy należało orzec jak w pkt1 sentencji wyroku na podstawie art.145 §1 pkt1 lit.c) prawa o postępowaniu przed sadami administracyjnymi. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia wyroku należało orzec na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. /-/ R.Wiatrowski /-/ J. Małecki /-/J. Ruszyński