III SA/Wa 1165/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Lidia Ciechomska-Florek, Sędziowie Asesor WSA Sylwester Golec, Asesor WSA Alojzy Skrodzki (spr.), Protokolant Urszula Hoduń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2006 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości. Zaskarżoną decyzją, wydaną na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm. -zwanej dalej "usus") Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zwany dalej "Prezesem ZUS" postanowił utrzymać w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - zwanego dalej "Zakładem", nr [...] z dnia [...].10.2005 r. w sprawie odmowy umorzenia J. W. należności z tytułu składek: - za osobę prowadzącą działalność gospodarczą oraz za osoby ubezpieczone nie będące płatnikami składek z tytułu ubezpieczenia społecznego, zdrowotnego oraz FP i FGŚP za poszczególne miesiące roku 2003, 2004 i 2005 . Z akt sprawy wynika, że J. W. złożył do Zakładu wniosek o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ze względu na ciężką sytuację finansową i rodzinną. Zakład mając na uwadze art. 28 ust. 1 i ust. 3a u.s.u.s odmówił umorzenia należności. Z takim rozstrzygnięciem nie zgodził się skarżący i złożył wniosek do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy. Prezes ZUS wskazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na fakt prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącego, z której uzyskuje dochód w wysokości brutto od 600,00zł. do 800,00zł. miesięcznie a także uzyskiwanie przez żonę skarżącego dochodu brutto w wysokości 2.348,15zł. Prezes ZUS stwierdził jednocześnie, że od 1.08.2005 r. Skarżący podjął pracę w F. [...], pomimo to, nie rozpoczął regulowania składek bieżących, poza składką na ubezpieczenie zdrowotne. Prezes podniósł także, iż wnioskodawca w okresie od 18.09.2005 r. do nadal przebywa na zwolnieniu lekarskim. W październiku 2005 r. dokonano zajęcia świadczenia chorobowego, w związku z czym egzekucja jest skuteczna, zatem nie ma przesłanek do umorzenia należności. Ponadto organ ustalił, że Skarżący zalega także z opłatą składek za osoby nie będące płatnikami składek. Zadłużenie objęte jest postępowaniem egzekucyjnym a Naczelnik Urzędu Skarbowego nie stwierdził nieściągalności. Wobec nie przedstawienia przez Skarżącego żadnych innych okoliczności przemawiających za umorzeniem należności z tytułu składek, Prezes ZUS nie znalazł przesłanek do zmiany decyzji. Z takim rozstrzygnięciem skarżący się nie zgodził i zaskarżył je do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze skarżący wskazał przyczyny trudnej sytuacji materialnej spowodowanej wypadkami jakich doznał w październiku 2003 r. i w sierpniu 2005 r. Skarżący wskazał, iż ma żal do ZUS, ponieważ po opłacaniu przez 26 lat składek, zamiast mu pomóc po wypadku losowym, ZUS zaczął naliczać składki za okres trwania choroby, a od niezapłaconych składek odsetki. Skarżący wskazywał, iż żona zarabia mało, on jest obecnie chory i nie zarabia, a na utrzymaniu ma dwójkę dzieci. Mimo wielokrotnych uzasadnionych próśb Zakład nie umorzył skarżącemu zaległości i nadal nalicza odsetki. Zdaniem Skarżącego Prezes ZUS nie wskazał Skarżącemu skąd ma wziąć pieniądze na składkę, skoro był chory. Skarżący wnosi o ukaranie winnych oraz o nakazanie Zakładowi, aby: zwrócił zasiłek chorobowy, który zalega mu od 18 października 2003 do 6 kwietnia 2004 r., zapłacił odszkodowanie w wysokości średniej krajowej za okres od 7 kwietnia 2004 r. do 1 marca 2005 r., w którym cofnięto Skarżącemu zwolnienie lekarskie, mimo iż był chory, zapłacił odszkodowania za wysoki uszczerbek w zdrowiu, który wyeliminował skarżącego z wykonywania zawodu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje; Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Sąd zwraca również uwagę na treść art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Cytowany przepis daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego. Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy procedury administracyjnej w istotnym stopniu dającym podstawę do jej uchylenia, ponieważ nie posiada uzasadnienia prawnego. Zgodnie z art. 28 ust. 3 a i b u.s.u.s. W przypadkach uzasadnionych ważnym interesem osoby zobowiązanej do płacenia należności z tytułu składek, na jej wniosek, uwzględniając stan finansów ubezpieczeń społecznych, można umorzyć je. Szczegółowe zasady umarzania w całości lub części należności określa ww. Rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365, zwanego dalej "rozporządzeniem") wskazano, iż Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie uiścić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności, gdy opłacenie pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Decyzje wydawane w postępowaniu administracyjnym podlegają rygorom określonym w art. 107 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego z dnia 14 czerwca 1960 roku ( tekst jednolity Dz. U. z 2000 roku Nr 98 poz.1071 ze zmianami, zwanej dalej Kpa). Przepis ten wymienia elementy decyzji administracyjnej - do których należy między innymi jej uzasadnienie faktyczne i prawne. Z kolei § 3 cytowanego artykułu stanowi, iż uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie decyzji spełnia szczególnie istotną rolę w przypadku decyzji podejmowanych w ramach tzw. uznania administracyjnego, a do takich należą decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie. Pozwala ono bowiem na dokonanie oceny przez organ wyższej instancji, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności, czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub też czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Prawidłowe uzasadnienie decyzji wiąże się ponadto z realizacją zasady przekonywania, sformułowanej w art. 11 Kpa. Wyjaśnianie stronom zasadności przesłanek, którymi kieruje się organ przy załatwieniu sprawy ma bowiem ograniczyć konieczność stosowania środków przymusu przy jej wykonaniu. Na tym tle warto przytoczyć pogląd wyrażony w wyroku NSA z 15 grudnia 1995r. (sygn. akt SA/Lu 2479/94) doskonale obrazujący rolę uzasadnienia decyzji: "Jednym z istotnych czynników wpływających na umocnienie praworządności w administracji jest obowiązek organów administracyjnych należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, którymi kierowały się te organy w toku załatwiania spraw. Motywy te powinny znaleźć swój wyraz także w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji, bowiem strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji. Bez zachowania tego elementu decyzji, strony nie mają możliwości obrony swoich słusznych interesów oraz prowadzenia polemiki z organem - zarówno w odwołaniu, jak też w skardze do Sądu. Niezależnie od powyższego, uzasadnienie stanowi jeden z warunków koniecznych skutecznej kontroli decyzji administracyjnych przez NSA. Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma - zdaniem sądu - nie tylko znaczenie prawne, ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie uczestników postępowania do organów administracyjnych". Oceniając pod tym względem zaskarżoną decyzję stwierdzić należy, że uzasadnienie decyzji wydanej przez Prezesa Zakładu powyższych wymogów nie spełnia. Uzasadnienie ogranicza się praktycznie do podania art. 83 ust 4 usus oraz art. 28 ust. 1 i ust. 3a) u.s.u.s., przy czym ten drugi przepis Prezes ZUS wskazuje, że zastosował go Zakład w decyzji wydanej w I instancji. Organ nie przytoczył ani art. 28 ust. 1 i ust. 3a) u.s.u.s. ani też nie rozpoznawał istnienia przesłanek umorzenia zaległości pod kątem przesłanek zawartych w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Organ nie odniósł się szczegółowo do warunków umorzenia określonych w wymienionych przepisach odnosząc je do konkretnych warunków Skarżącego. Samo ogólnikowe stwierdzenie, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje 600-800 zł, żona zarabia 2.348 zł miesięcznie (wskazując na RCA za jeden miesiąc październik 2005 a nota bene - nie jest to dowód na to, że żona skarżącego zarabia w każdym miesiącu taką kwotę) a następnie podanie informacji iż od 18 września 2005 do nadal przebywa na zwolnieniu lekarskim dowodzi, że Prezes ZUS nie uwzględnił faktu, iż w chwili podejmowania decyzji skarżący nie posiadał możliwości zarobkowania ze względu na chorobę. Przy umorzeniu należy brać pod uwagę obecną sytuację materialną a nie przeszłą. Organ nie wskazał tym samym faktów, które przemawiały za odmownym rozstrzygnięciem sprawy, a co więcej nie wskazał także, że oceniał sytuację wnioskodawcy w kontekście obowiązujących w tym zakresie przepisów. Sąd zauważa, że Skarżący w swoim wniosku w szczególności odwołuje się do podstawy umorzenia - art. 28 ust. 3a) u.s.u.s., jaką jest choroba, do czego organ w żaden sposób się nie ustosunkował, mimo, że skarżący na każdym etapie postępowania powołuje się na ten fakt. Organ nie ustosunkował się do tej kwestii, a winien był rozważyć jaki wpływ przedmiotowa choroba ma na potencjalną możliwość spłaty zadłużenia przez Skarżącego. Jako argument odmowy organ podaje, że Skarżący pobiera świadczenie chorobowe, z której jest prowadzona skuteczna egzekucja, nie odnosząc się jednak do tego, że Skarżący jest osobą chorą mającą wraz z żoną na utrzymaniu dwoje uczących się dzieci. Sąd zauważa, że w aktach sprawy znajduje się postanowienia Komornika Sądowego Rewiru [...] przy Sądzie Rejonowym w Z. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego ze względu na bezskuteczność prowadzonej egzekucji, postanowienia Burmistrza Miasta P. o umorzeniu podatku od nieruchomości, deklaracja podatkowa o dochodach za 2004 r., z wykazaną stratą z działalności gospodarczej, wezwania Spółdzielni Mieszkaniowej "P." o obowiązku dokonania wpłaty czynszu. Organ do powyższych kwestii w swoim uzasadnieniu również się nie odniósł a to ma wpływ na sytuację materialną skarżącego. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zabrakło więc analizy złożonych przez Skarżącego dokumentów, jak też pozostałego zgromadzonego materiału dowodowego pod kątem dochodów Skarżącego, majątku, jakim dysponuje, możliwości spłaty (z uwzględnieniem sytuacji rodzinnej z zdrowotnej i porównania go z podstawowymi jego potrzebami (potrzebami, które dotyczą wszystkich sfer życia, a więc eksploatacji zajmowanego mieszkania, wydatków na żywność, leki, podstawowe dobra kultury). Bez dokonania tej analizy stwierdzenie organu, iż zebrany w sprawie materiał nie uzasadnia umorzenia jest przedwczesne. Takie lakoniczne uzasadnienie decyzji organu w przedmiotowej sprawie, jest z całą pewnością niewystarczające w świetle zadań, jakie stawia przed decyzją administracyjną K.p.a. Zdaniem Sądu, wobec takiego podejścia organu do złożonego odwołania, wniosku i wskazywanych przez Skarżącego argumentów, ma on prawo pozostawać w poczuciu, iż decyzje są podejmowane przez Prezesa Zakładu bez uwzględnienia jego trudnej sytuacji. To, że organ wydaje decyzję bez odniesienia się do zarzutów strony, powoduje, że decyzja taka wymyka się kontroli Sądu pod względem zgodności z przepisami prawa materialnego. W konsekwencji nie jest również możliwe zbadanie, czy dokonana przez organy obu instancji ocena tego materiału była prawidłowa ze względu na kryteria wskazane w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa. Na podstawie tak sformułowanego uzasadnienia Sąd nie był w stanie ocenić prawidłowości całościowego postępowania w sprawie, dokonanych na jego podstawie ustaleń i w konsekwencji końcowego rozstrzygnięcia, które zostało zaskarżone. W ocenie Sądu doszło do naruszenia art. 107 K.p.a., co skutkowało uchyleniem decyzji. Zgodnie z art. 7 K.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Realizacji wyrażonej w tym przepisie zasady prawdy obiektywnej służy przepis art. 77 § 1 K.p.a. stanowiący, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Ocena materiału dowodowego następuje natomiast zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, określoną w art. 80 K.p.a, co nie miało miejsca w przedmiotowej sprawie. W ocenie Sądu stanowi to o przekroczeniu przez organ granic prawa do swobodnej oceny dowodów. O przekroczeniu takim można mówić wtedy, gdy organ administracji pozostawia poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę i pomija istotne dla sprawy materiały dowodowe lub dokonuje ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego (wyrok NSA z 14 stycznia 1994 r., III SA 491/93). Odnośnie żądań skarżącego zawartych w skardze a mianowicie dotyczących ukarania winnych, oraz o nakazanie Zakładowi, aby: zwrócił zasiłek chorobowy, który zalega mu od 18 października 2003 do 6 kwietnia 2004 r., zapłacił odszkodowanie w wysokości średniej krajowej za okres od 7 kwietnia 2004 do 1 marca 2005, w którym cofnięto Skarżącemu zwolnienie lekarskie, mimo iż był chory, zapłacił odszkodowania za wysoki uszczerbek na zdrowiu, który wyeliminował skarżącego z wykonywania zawodu, Sąd zauważa, że ww. żądania nie znajdują się w zakresie właściwości sądu administracyjnego. Sąd administracyjny upoważniony jest tylko do rozpoznawania skarg na decyzję Prezesa ZUS w przedmiocie umorzenia zaległych składek oraz odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - art.83 ust. 4 u.s.u.s. Z tego powodu Sąd nie mógł orzekać w przedmiocie wykraczającym poza kwestię umorzenia zaległych składek należnych Zakładowi. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w związku z art. 152 i art. 200 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.