II SA/Kr 447/03

WyrokWSA w Krakowie2006-08-30

Skład orzekający: Małgorzata Brachel-Ziaja, Mariusz Kotulski, Janusz Kasprzycki

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy nieruchomość wywłaszczona na cele budownictwa, a następnie przekazana wojsku na plac ćwiczeń, która nie została zabudowana i jest obecnie zaniedbana, powinna zostać zwrócona byłej właścicielce, jeśli cel wywłaszczenia został zmieniony bez jej wiedzy i zgody?
Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji w części dotyczącej działki nr [...] o pow. 1287 m2, uznając, że w postępowaniu o zwrot tej nieruchomości doszło do naruszenia przepisów proceduralnych i materialnoprawnych, w szczególności dotyczących obowiązku wyjaśnienia stanu własności oraz przesłanek zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia. W pozostałej części skargę oddalono, uznając, że w przypadku nieruchomości stanowiących współwłasność, brak zgody wszystkich współwłaścicieli na zwrot uniemożliwia uwzględnienie żądania bez odpowiedniego orzeczenia sądu powszechnego.
Stan faktyczny
Skarżąca J. S. wniosła o zwrot nieruchomości wywłaszczonych decyzjami z 1969 r. na cele budownictwa, które następnie zostały przekazane wojsku na plac ćwiczeń. Skarżąca podnosiła, że nieruchomości nie wykorzystano zgodnie z celem wywłaszczenia, a cel ten był następnie zmieniany bez jej wiedzy. Organy administracji odmówiły zwrotu, uznając cel wywłaszczenia za zrealizowany. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego.
Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżoną decyzję Wojewody oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Powiatu w części dotyczącej działki nr [...] o pow. 1287 m2. W pozostałej części skargę oddalono. Zasądzono zwrot kosztów postępowania.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Brachel-Ziaja /spr. / Sędziowie WSA Mariusz Kotulski AWSA Janusz Kasprzycki Protokolant Dorota Solarz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2006 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Wojewody z dnia 6 lutego 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu l instancji w części dotyczącej działki nr [...] położonej w M. Gm. W. w granicach wywłaszczonej parceli gruntowej I. kat. [...] o pow. [...] m2 II. pozostałej części skargę oddala, III. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej J. S. kwotę 30 /trzydzieści / złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania Sygn, akt II SA /Kr 447/03 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 6.02.2003 r, znak: [...], Wojewoda na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /tekst jedn. Dz. U. Nr 46, poz. 543 z 2000 r.) i art. 138 par 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania J. S. od decyzji Starosty Powiatu z dnia [...].10.2002 r. znak: [...], orzekającej o odmowie na jej rzecz zwrotu części działek, nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] położonych w M. gm. W. w granicach wywłaszczonych parcel gruntowych l, kat. [...] o pow. 1287 m2, 1. kat. [...] o pow.850 m2 i 1. kat, [...] o pow. 784 m2, położonych w b. gm, kat, M. - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję W uzasadnieniu decyzji Wojewoda stwierdził, co następuje : Przedmiotowe parcele gr. 1. kat. [...] o pow. 850 m2 i 1. kat [...] o pow. 784 m2 i 1. kat [...] o pow, 1287 m2 zostały wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa odrębnymi decyzjami Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...].10.1969., do Nr [...] z przeznaczeniem na cele budownictwa zgodnie z decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, o lokalizacji szczegółowej Nr: [...] z dnia [...].08.1965 r. W dacie wywłaszczenia nieruchomości ozn. 1. kat [...] i l, kat [...] stanowiły własność kilkudziesięciu osób w tym również J. B. w [...] cz. pierwsza, w [...] cz. druga. Natomiast parcela gr. 1. kat. [...] stanowiła w całości własność J. B. J. B. – S., jako poprzednia właścicielka wywłaszczonych nieruchomości wnioskiem z dnia [...].02.2000 r. wystąpiła o ich zwrot podnosząc, że nie zostały one wykorzystane na cel wywłaszczenia , nie powstały na nich żadne obiekty budownictwa i do dziś leżą odłogiem. Biorąc pod uwagę materiał dowodowy pochodzący z okresu wywłaszczenia, Starosta Powiatu uznał, iż wywłaszczone wraz z innymi przedmiotowe parcele przeznaczone zostały pod urządzenie placu ćwiczeń zabezpieczającego proces szkolenia wojsk Garnizonu. Obiekt wojskowy - plac ćwiczeń "[...]" utworzony został przez władze miasta w zamian za zlikwidowany obiekt i plac ćwiczeń "[...]" w związku z realizacją na jego terenie wielorodzinnego budownictwa mieszkaniowego. Z dokonanych przez organ I instancji oględzin nieruchomości wynika, że wnioskowana do zwrotu parcela, l, kat [...] odpowiada obecnie części działki ewid. nr [...], a parcela 1. kat [...] odpowiada obecnie części działek ewid. nr [...], nr [...] i nr [...]. Starosta w toku postępowania zwrotowego wezwał wnioskodawczynię do uzupełnienia wniosku o zwrot tych parcel poprzez dołączenie się do niego wszystkich osób uprawnionych do złożenia takiego żądania Ponieważ wnioskodawczyni nie uzupełniła wniosku w tym zakresie, Starosta orzekł o odmowie zwrotu tych nieruchomości stwierdzając, że przedmiotem dalszego postępowania zwrotowego jest jedynie parcela 1. kat. [...]. b. gm. kat. M. stanowiąca poprzednio własność J. B. zamężnej S. Działka ta weszła w skład kompleksu areału wywłaszczonych nieruchomości stanowiącego obecnie działkę ozn. nr [...], na której nie stwierdzono istnienia obiektów budowlanych. Teren w granicach wywłaszczonej działki jest porośnięty trawą, chwastami, drzewami i krzewami samosiejkami. Natomiast na terenie sąsiednim znajduje się stanowisko czołgowe wraz z makieta otoczone wałem ziemnym i pozostałość po zasiekach wojskowych oraz "transzeje". Obiekty te sprawiają wrażenie, że nie są obecnie użytkowane przez wojsko. Przedmiotowa działka stanowi własność Skarbu Państwa w zarządzie Ministerstwa Obrony Narodowej. Wszystko to oznacza, że teren był użytkowany przez Wojsko Polskie zgodnie z treścią decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, z dnia [...].04.1969 r.. Nr [...] zmieniającą za zgodą stron powołana wyżej pierwotna decyzje o lokalizacji szczegółowej. Nr [...]. Tym samym cel wywłaszczenia został zrealizowany. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła J. S. zarzucając naruszenie art. 136 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Odwołująca się podkreśliła. iż obowiązkiem organu orzekającego jest przekonywujące udowodnienie, iż wywłaszczona nieruchomość jest w dalszym ciągu niewątpliwie niezbędna dla realizacji określonych w decyzji wywłaszczeniowej celów publicznych. Skoro w niniejszej sprawie cel ten jest określony nieprecyzyjnie, to nie jest też możliwe jednoznaczne wykazanie przez administracje, że nieruchomość w dalszym ciągu jest wykorzystywana na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej. A skoro tak. to pociąga za sobą skutek niemożności udowodnienia, że nieruchomość wywłaszczona jest wykorzystywana na określony w decyzji wywłaszczeniowej cel -co z kolei jest jednoznaczne z tym. iż winna ona zostać zwrócona jej byłym właścicielom." Dalej odwołująca się wskazała, iż "cel wywłaszczenia w przedmiotowej sprawie niejako następczo był precyzowany i /.../ zmieniany. Pierwsze bowiem decyzje lokalizacyjne, które precyzowały ten szeroko określony cel zezwalały na zajęcie wywłaszczonych gruntów przez Dyrekcję Inwestycji Miejskich, a więc na "cele cywilne". Tymczasem cel ten został zmieniony, bowiem przedmiotowy teren przekazano Wojskowemu Zarządowi Kwaterunkowo -Budowlanemu. Zmieniło się więc w sposób zasadniczy przeznaczenie wywłaszczonego terenu z "celów cywilnych" na "cele wojskowe". Z kolei, w dniu [...].04.2001 r. Agencja Mienia Wojskowego przekazała przedmiotowy teren Spółce "[...]" pod budowę Giełdy Rolno-Ogrodniczej tj. na cele komercyjne". Zdaniem odwołującego się narusza to zasadę, zgodnie z którą, jeżeli wywłaszczona nieruchomość ma być wykorzystana na inny cel. niż określony w decyzji wywłaszczeniowej, to "dysponent nieruchomości" winien zawiadomić poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę o możliwości zwrotu mu tej nieruchomości. Dalej odwołująca się podkreśliła, iż przy założeniu, że gdyby jednak przedmiotowa nieruchomość była wykorzystywana na cele określone w decyzji wywłaszczeniowej, to zgodnie z przytoczonym przez niego orzecznictwem /wyrok NSA z 11. 02. 1992 r. sygn, akt SA /Ka 1093/91/, w sytuacji gdy wywłaszczona nieruchomość przez pewien czas była wykorzystywana na cele określone w decyzji wywłaszczeniowej, ale już w czasie orzekania jest zbędna na ten cel, nieruchomość winna zostać zwrócona. Rozpatrując wniesione odwołanie oraz materiał dowodowy sprawy Wojewoda stwierdził art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami formułuje generalną zasadę zwracania wywłaszczonych nieruchomości, które stały się zbędne na cel wywłaszczenia. Jednakże celem tej instytucji jest przywrócenie stanu stosunków własnościowych sprzed wydania decyzji wywłaszczeniowej przez zniesienie skutków, które ona wywołała. Zwrot wywłaszczonej nieruchomości stanowi actio contradicta wobec wywłaszczenia. Przepis art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami określa precyzyjnie krąg podmiotów , które mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a więc mają legitymację procesową w postępowaniu administracyjnym w sprawie jej zwrotu, tj. poprzedni właściciel, który został pozbawiony prawa własności w skutek wywłaszczenia lub jego spadkobierca. W przypadku współwłasności wywłaszczonej nieruchomości, żądanie jej zwrotu jest czynnością przekraczającą zwykły zarząd przedmiotem własności. W takim przypadku potrzebna jest stosownie do treści art. 199 k, c. zgoda wszystkich współwłaścicieli lub ich spadkobierców. Brak wniosku od wszystkich uprawnionych do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzednich właścicieli wskazanych wyżej parcel powoduje, że brak jest wniosku od wszystkich uprawnionych podmiotów. Stanowi to negatywną przesłankę do zwrotu nieruchomości.. Dlatego należy uznać rozstrzygnięcie Starosty odnośnie d. parcel 1. kat [...] i 1. kat [...] za słuszne. Zaś odnosząc się do d. parceli gr ozn. 1. kat [...] organ odwoławczy stwierdził; iż podstawową materialnoprawną przesłanką zwrotu nieruchomości z art. 136 ust, 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami - jest jej zbędność na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Organ prowadzący postępowanie ma obowiązek ustalić posługując się legalną definicją zbędności zawartą w art. 137 ust. u,g,n, czy zaistniała ta przesłanka, od tego bowiem zależy rozstrzygnięcie w sprawie. Organ I instancji prawidłowo ustalił że powołana w decyzji wywłaszczeniowej , decyzja o lokalizacji szczegółowej [...] ustalała lokalizację terenów wojskowych położonych na "[...]", których granice określono na mapie katastralnej stanowiącej do niej załącznik graficzny: Ponadto o planowanym przeznaczeniu terenu na cele wojskowe świadczy treść znajdującego się w aktach opracowania pod nazwą "Program inwestycji zamiennych w garnizonie" z dnia [...].09.1964 r, z którego wynika, że teren tzw. [...] przeznaczono pod urządzenie obiektu wojskowego - placu ćwiczeń odtworzonego przez władze miasta Krakowa w zamian za zlikwidowany obiekt i plac ćwiczeń "[...]" Dokonane w trakcie rozprawy administracyjnej oględziny terenu przedmiotowej parceli wskazują , iż teren był wykorzystywany na cel wywłaszczeniowy. Wbrew twierdzeniom odwołującej się działka będąca przedmiotem postępowania zwrotowego nie jest własnością Giełdy Rolno - Ogrodniczej S.A, lecz stanowi przedmiot własności Skarbu Państwa. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca J. S. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając, że narusza ona przepisy prawa materialnego przez błędną ich interpretację oraz narusza przepisy o postępowaniu. Ponadto skarżąca podniosła że; - Przedmiotowa nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia, a zatem zostały spełnione przesłanki jej zwrotu, gdyż przynajmniej dwa razy zmieniano cel jej przeznaczenia, bez zgody i wiedzy poprzedniego właściciela bez powiadomienia go o tym wbrew obowiązkowi wynikającemu z ustawy. - Skarb Państwa rozporządził przedmiotową nieruchomością wbrew zakazowi użycia wywłaszczonej nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, zbywając ją na rzecz innego podmiotu . - Rozporządzenie wywłaszczoną nieruchomością, która podległa zwrotowi, nie zwalnia Skarbu Państwa od obowiązków wobec poprzedniego jej właściciela. Rozporządzenie takie jest bezskuteczne w stosunku do poprzedniego właściciela i nie stanowi przeszkody do zwrotu na jego rzecz wywłaszczonej nieruchomości. - Jeżeli nieruchomość przestaje być potrzebna dla określonego celu publicznego, co w przedmiotowej sprawie jest okolicznością bezsporną - to musi być ona zwrócona poprzedniemu właścicielowi. Wywłaszczenie nieruchomości tylko na cele czasowe jest sprzeczne z obowiązującą Konstytucją RP, a odmowa zwrotu nieruchomości i ciągłe zmienianie jej przeznaczenia jest jawnym łamaniem art. 21 Konstytucji przez organy zobowiązane do należytego przestrzegania zagwarantowanych nią praw. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podnosząc jedynie, że zarzuty zawarte w skardze nie wpływają na prawidłowość zaskarżonej decyzji ,W związku z ogólnie określonym celem wywłaszczenia organy administracyjne obowiązane były do szczegółowej analizy dokumentacji poprzedzającej wywłaszczenie . Jak ustalono celem tym było urządzenie obiektu wojskowego - placu ćwiczeń dla potrzeb Wojska Polskiego. Sposób zagospodarowania terenu wskazuje, że cel wywłaszczenia został zrealizowany. Zatem decyzja jest zgodna z prawem . Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w dniu 22.08.2006 r. pełnomocnik uczestnika - Rejonowego Zarządu Infrastruktury i MON –B. M. oświadczył, iż przedmiotowa działka nr [...] pozostaje nadal własnością Skarbu Państwa w zarządzie MON, a została czasowo przekazana w użytkowanie (użyczenie) Agencji Mienia Wojskowego do 2025 r., jako zbędna na cele poligonu wojskowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rozpoznając skargę zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 97 par 1 ustawy z dnia 30. 08, 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. nr 153, poz. 1271/ sprawy , w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1. 01. 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone , podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne. Przeto właściwym do' rozpoznania niniejszej skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie. Stosownie do treści art. 134 par 1 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga jest zasadna ale tylko w części dotyczącej d. parceli gruntowej 1. kat [...] o pow. 1287 m2. znajdującej się obecnie w granicach działki ewid. nr [...] W tym zakresie zarzutom skargi nie można odmówić słuszności, W toku postępowania o zwrot nieruchomości doszło bowiem do naruszenia przepisów postępowania; w szczególności art. art. 7, 77 k.p.a., a także przepisów prawa materialnego art. 136 ust, 3 w zw, z art, 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, które miało wpływ na wynik sprawy. Jak wynika z akt sprawy i co w gruncie rzeczy jest bezsporne ; Skarb Państwa przejął w trybie ustawy wywłaszczeniowej z dnia [...].03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości / Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz, 94/, trzema decyzjami Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z tej samej daty, do tego samego Nr i dla tego samego celu tj. z dnia [...].10.1969 r., Nr: [...]., nieruchomości stanowiące działkę ozn. l, kat [...] o pow. 1287 m2, l, kat [...] o pow, 850m2 i I kat [...] o pow, 784 m2, położone w M. gm. W., jako niezbędne na cele budownictwa zgodnie z decyzją o lokalizacji szczegółowej Nr [...], z dnia [...].08.1965 r., wydaną przez Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej./por. k. 9-61/ W dacie wywłaszczenia właścicielką pierwszej z wymienionych wyżej parcel gr w całości była J. B. obecnie zamężna S., zaś pozostałe dwie parcele był własnością kilkudziesięciu osób, a udziały w nich J. S. wynosiły [...] części i [...] części. Wnioskującą wywłaszczenie była Dyrekcja Inwestycji Miejskich. Z treści powołanej w decyzji o wywłaszczeniu, decyzji o lokalizacji szczegółowej Nr: [...] z dnia [...].08.1965 r. określającej bliżej cel wywłaszczenia (budownictwo) wynika, iż na wywłaszczonym terenie była planowana budowa magazynów. Decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...].04.1969 r., Nr [...], całość terenu objętą decyzjami lokalizacyjnymi Nr [...] i Nr [...] przeniesiono na Wojsko Polskie, które użytkowało ten teren jako "plac ćwiczeń [...]". Bezsporną jest okoliczność, że wywłaszczona działka 1. kat [...] weszła w skład nowoutworzonej z kompleksu wywłaszczonych terenów działki ewiden, ozn, obecnie nr [...], obj, Kw [...], położonej w M. gm. W. Jednakże, co trzeba już w tym miejscu stwierdzić; stan własności działki [...] nie został należycie wykazany. Znajdujący się w aktach sprawy wypis z Księgi wieczystej Nr [...], z dnia [...] stycznia 2003 roku dotyczy innych działek, - ( nr nr [...], nr [...], nr [...], nr [...]), a nie przedmiotowej [...] /por. k, 107/, Z wykazu równoważników /k. 103/ oraz z wypisu z rejestru gruntów /k. 106/ wynika, jednak że działka nr [...] (w skład której weszła wywłaszczona działka l, kat [...]) jest objęta Kw [...], Zaś w odpisie z Kw [...] z dnia [...].01.2003 r. działka nr [...] nie figuruje, /por. k. 107/. Jeżeli zatem organ odwoławczy przeczy okoliczności o zbyciu własności przedmiotowej nieruchomości przez Agencję Mienia Wojskowego na rzecz innego podmiotu tj. Giełdy Rolno Ogrodniczej S,A., w oparciu o te dokumenty, to kwestia własności działki mająca doniosłe znaczenie dla rozstrzygnięcia w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie została należycie wyjaśniona, Na tle powyższych okoliczności trzeba też stwierdzić, że w toku postępowania zwrotowego nie były przestrzegane zasady wynikające z przepisów ustawy z dnia 21.08.1997 r., o gospodarce nieruchomościami zawarte w dziele III, rozdział 6 tej ustawy; 1/ Wywłaszczona nieruchomość nie może być wykorzystana dla innych celów, niż realizacja celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu. Ta podstawowa zasada prawa wywłaszczeniowego zawarta w przepisie art. 136 ust, 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi gwarancję, że instytucja wywłaszczenia nieruchomości nie będzie wykorzystywana w sposób sprzeczny z jej ratio legis, np. do przebudowy stosunków własnościowych w społeczeństwie lub nadużywana ponad potrzeby wynikające z celów społecznych, które nie mogą być zrealizowane w inny sposób, jak przez odjęcie lub ograniczenie prawa własności do nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa lub na rzecz jednostki samorządu terytorialnego. /por. T, Woś "Wywłaszczanie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości" -Warszawa 2004, s. 171 - 174 / 2/ Istota zakazu przeznaczania wywłaszczonej nieruchomości na inne cele, niż określony w decyzji o jej wywłaszczeniu, jest ściśle powiązana z inną zasadą zamieszczoną w art. 136 tej ustawy - zwracania wywłaszczonych nieruchomości na rzecz poprzednich właścicieli lub ich spadkobierców jeżeli stały się ona zbędne do realizacji celu publicznego określonego w decyzji o wywłaszczeniu. Przepis ten stanowi iż : Poprzedni -właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu /.../ Wynikające wprost z ustawy uprawnienie podmiotowe poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości powstaje wówczas gdy stosownie do przepisu art. 137 u.g,n. nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Nie ma przy tym ograniczeń czasowych dla tego roszczenia. 3/ W świetle powołanego przepisu art. 136 ust. 3 u.g,n. zbędność wywłaszczonej nieruchomości stanowi materialnoprawną przesłankę do jej zwrotu uprawnionemu podmiotowi, W związku z czym należało przy zastosowaniu dwóch kryteriów określonych w ustawowej definicji zbędności zawartej przepisach art. 137 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 tej ustawy tj, faktycznym i prawno-faktycznym, ustalić w sposób nie budzący wątpliwości czy przedmiotowa nieruchomość stała się zbędna na cel, dla którego została przejęta na rzecz Skarbu Państwa, a tym samym czy istnieje (lub nie) przesłanka jej zwrotu. Oba te kryteria opierają się na złożeniu wygaśnięcia celu wywłaszczenia, pierwsze z powodu zaniechania zadania inwestycyjnego (,pomimo upływu 7 lat od dnia w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna nie rozpoczęto prać związanych z realizacją tego celu "), a drugie; ze względu na ustanie prawnej podstawy rozpoczęcia zadania inwestycyjnego ("utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel ten nie został zrealizowany"). Przy czym cel wywłaszczenia należy interpretować ściśle, stosownie do przepisu art. 136 ust. 1 u.g.n. zakazującego użycia nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu. Późniejsza zmiana celu wywłaszczenia określonego w decyzji o wywłaszczeniu stosownie do art. 119 ust. 1 u.g.n. jest niedopuszczalna, jak również jego rozszerzająca interpretacja ze względu na wyjątkowy charakter instytucji wywłaszczenia. Zrealizowanie innego celu , niż zakładany przy wywłaszczeniu nie stoi na przeszkodzie zwrotu nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n, /por, wyrok NSA w Warszawie z dnia 28. 01. 2000 r., ISA 1650/99 LEX nr S4429/ Trzeba tu zauważyć, ze w świetle bezspornych okoliczności związanych z wywłaszczeniem, konkretny cel wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości jest oczywisty. Wynika on wprost z decyzji o wywłaszczeniu: "na cele budownictwa zgodnie z decyzją o lokalizacji szczegółowej Nr [...] z dnia [...].08.1965 r. wydanej przez Wydział Budownictwa Urbanistyki i Architektury Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej". Zatem powołana decyzja o lokalizacji szczegółowej zawiera dookreślenie celu wywłaszczenia precyzując go w sposób jednoznaczny "budowa magazynów". Jest bezspornym, że cel ten nigdy nie został zrealizowany. Decyzją z dnia [...].04.1969 r. PWRN zmienił swoją decyzję NR [...] z dnia [...].04.1965 r., oraz decyzję Nr [...] z dnia [...].08. 1995 r - "wydanych w sprawie lokalizacji szczegółowej obiektów wojskowych na terenie [...] – M. powiat K." - w następujący sposób "-Przedmiotowe decyzje zostały wydane na rzecz i imię Dyrekcji Inwestycji Miejskich. Obecnie prawa te przejmuje Wojskowy Rejonowy Zarząd Kwaterunkowo - Budowlany ul. [...]" /por. k.43/ Z tej decyzji może nasuwać się wniosek, że już decyzja o lokalizacji szczegółowej Nr [...] z dnia [...].08.1965 r. obejmowała budowę obiektów wojskowych w postaci magazynów na terenie M. Jednakże ta zmiana nastąpiła poza postępowaniem wywłaszczeniowym i nie znalazła odbicia w decyzji wywłaszczeniowej. Faktyczna zmiana pierwotnego przeznaczenia terenu z budowlanego "na plac ćwiczeń Wojska" nastąpiła już po wywłaszczeniu. Prawdopodobnie w latach 1971 - 72 r, kiedy zagospodarowywano cały wywłaszczony kompleks terenów "na [...]", Z protokołów oględzin przeprowadzonych przez organ I instancji w dniu [...].06.2002 r. wynika, że przedmiotowy teren (l.kat [...]) nie został zbudowany obiektami magazynowymi stanowiącymi cel wywłaszczenia ani innymi obiektami wojskowymi. Prawdziwym więc w świetle protokołu z naoczni okazał się zarzut skarżącej, że teren ten "leży odłogiem", skoro stwierdzono, że jest on porośnięty wysoką trawą chwastami dzikimi krzewami, drzewami samosiejkami. Zaś znajdujące się w sąsiedztwie przedmiotowej działki zdewastowane stanowisko czołgowe z makietą, zdewastowane zasieki oraz "transzeje" wskazują, że teren ten jest opuszczony i nie jest wykorzystywany jako "plac ćwiczeń". W tej sytuacji trzeba stwierdzić, że sprawa odnośnie przedmiotowej działki nie została należycie wyjaśniona, ani w zakresie stanu jej własności, ani co do istnienia lub nie istnienia przesłanek jej zbędności na cel wywłaszczenia, a tym samym nie można było dokonać prawidłowego rozstrzygnięcia, co do istoty sprawy. Przepis art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest normą o charakterze imperatywnym w konsekwencji czego , jeżeli nieruchomość pozostaje nadal w zasobach własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego , a została użyta z przekroczeniem ustawowego zakazu na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu (z uwzględnieniem art. 137), to podlega ona zwrotowi stosownie do art. 139 w stanie w jakim znajduje się ona w dniu zwrotu, za rozliczeniem wedle reguł przewidzianych w przepisach art. 140 ustawy, a -obciążające ją prawa zgodnie z dyspozycją art. 138 u,g.n. wygasają. Taka jest bowiem m. in. konsekwencja zakazu przeznaczania nieruchomości na cele inne niż określone w decyzji o wywłaszczeniu, zawartego w art. 136 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W tym stanie rzeczy należy stwierdzić , że organy administracyjne, orzekające w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości naruszyły przepisy postępowania art. 7, 77 k.p.a,, a także powyższe przepisy prawa materialnego, które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy. Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 par 1 pkt 1 lit. "a" i "c" prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylając decyzje obu instancji wydane w ramach postępowania administracyjnego. Takie rozstrzygnięcie sięgające "w głąb" sprawy jest w tym wypadku niezbędne dla końcowego jej załatwienia w myśl przepisu art. 135 p. p. s a. Odnośnie wywłaszczonych parcel ozn. dawniej 1. kat [...] o pow. 850 m2 i 1. kat [...] o pow. 784 m2, które w dacie wywłaszczenia stanowiły własność kilkudziesięciu osób, a skarżącej w wyżej wskazanych częściach ułamkowych, - trzeba stwierdzić, iż zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Instytucja zwrotu nieruchomości, jak trafnie organ odwoławczy zauważa ma celu restytucję stanu prawnego nieruchomości sprzed daty wywłaszczenia, czyli przywrócenie stosunków własnościowych sprzed wydania decyzji wywłaszczeniowej przez zniesienie skutków, które ona wywołała W sytuacji gdy nie wszyscy współwłaściciele wyrażają zgodę na zwrócenie im nieruchomości, to współwłaściciele, którzy mieli przed wywłaszczeniem co najmniej połowę udziałów we współwłasności mogą żądać w trybie art. 199 k.c. rozstrzygnięcia przez sąd powszechny tej kwestii. Sąd mając na względzie cel zamierzonej czynności oraz interesy wszystkich współwłaścicieli niewyrażających zgody na zwrot nieruchomości, wydaje orzeczenie zastępujące oświadczenie woli współwłaścicieli stosownie do treści art. 64 k.c./ por. T. Woś. "Wywłaszczenia i zwrot nieruchomości str. 174 - 179/ Ponieważ skarżąca nie przedstawiła takiego orzeczenia Sądu, ani też nie uzupełniała wniosku o zwrot nieruchomości przez dołączenie stosownych oświadczeń pozostałych poprzednich właścicieli lub ich spadkobierców, przeto żądanie skarżącej w przedmiocie zwrotu tych nieruchomości nie mogło być uwzględnione Skoro więc zaskarżona decyzja w tym zakresie odpowiada prawu to skarga nie mogła być uwzględniona Biorąc pod uwagę powyższe Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie wyżej wskazanych przepisów oraz art. 151 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach orzeczono na postawie art. 200 p.p.s.a.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło