III SA/Wa 621/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Sokołowska (spr.), Sędziowie Asesor WSA Jacek Fronczyk, Asesor WSA Jarosław Trelka, Protokolant Lidia Wasilewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 września 2006 r. sprawy ze skargi Z. D. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uznania zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane w całości. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...].01.2006r. nr[...], wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), w związku z art. 33 pkt 8 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002r. Nr 110, poz. 968 z późn. zm.), dalej zwanej "u.p.e.a.", Dyrektor Izby Skarbowej w W.[...], po rozpatrzeniu zażalenia Z. D., utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] grudnia 2005r. nr [...] w przedmiocie odmowy uznania zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Z motywów postanowienia wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w P., jako organ egzekucyjny na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...] i Nr [...] z dnia [...] maja 2004r., wystawionych przez siebie jako wierzyciela z tytułu zaległości w podatku od towarów i usług, a także na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...]z dnia [...] marca 2004r., [...].,[...],[...],[...],[...] z dnia [...] marca 2004r., [...] z dnia [...] stycznia 2004r., [...] z dnia [...] maja 2004r., [...] z dnia [...] kwietnia 2004r., wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. z tytułu nieuregulowania składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne - wszczął postępowanie egzekucyjne przeciwko Z. D.. Zobowiązany w dniu 1 września 2005r. złożył do Urzędu Skarbowego w P. pismo zatytułowane: "Skarga na bezprawną czynność egzekucyjną dokonaną przez funkcjonariusza Urzędu Skarbowego w P. Panią A. B.", które przekazano Izby Skarbowej w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w P., w trybie art. 54 § 5 u.p.e.a.. Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że wprawdzie pismo zostało zatytułowane przez stronę jako skarga na czynności egzekucyjne, jednak w swej treści zawierało zarzuty w sprawie zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, zgłoszone w trybie art. 33 u.p.e.a.; z analizy treści przedmiotowego pisma nie wynikało, że Z. D. kwestionuje dokonaną czynność egzekucyjną. Podkreślił, że skarga z art. 54 u.p.e.a. w administracji nie przysługuje w sytuacji, gdy istnieją inne środki zaskarżenia (zarzuty, zażalenia na postanowienia, żądanie wyłączenia rzeczy, itp.). Pismo przekazał Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w P. do rozpatrzenia zgodnie z właściwością. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. postanowieniem z dnia [...] grudnia 2005r. odmówił uznania zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Stwierdził, że wierzyciele stoją na stanowisku, według którego zastosowany środek egzekucyjny nie jest zbyt uciążliwy dla zobowiązanego. Zauważył, iż egzekucja powinna być prowadzona wszystkimi dostępnymi środkami, zaś podstawową przesłanką przy wyborze środka egzekucyjnego jest cel egzekucji, tj. dążenie do wykonania w trybie przymusowym ciążącego na zobowiązanym obowiązku. Zobowiązany zaskarżył to postanowienie w całości i wniósł o jego uchylenie. Dyrektor Izby Skarbowej zaskarżone postanowienie utrzymał w mocy. Stwierdził, że Z. D. złożył zarzut dotyczący zastosowania przez organ egzekucyjny zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w postaci zajęcia prawa majątkowego stanowiącego świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego organem rentowym, w postaci świadczenia przedemerytalnego, tj. zarzut, o którym mowa w art. 33 pkt 8 u.p.e.a. Wyjaśnił, że celem egzekucji administracyjnej nie powinna być represja, a więc stosowanie środków egzekucyjnych nie może zmierzać do wyrządzenia zobowiązanemu dolegliwości. Przeciwnie, spośród środków egzekucyjnych bezpośrednio prowadzących do wykonania obowiązku, organ egzekucyjny obowiązany jest do stosowania środków najmniej uciążliwych dla zobowiązanego. O zastosowaniu najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego można mówić wówczas, gdy istnieje w tym względzie możliwość wyboru - jeśli organ egzekucyjny ma do dyspozycji tylko jeden środek egzekucyjny, to wówczas nie tylko jest on uprawniony, a wręcz zobowiązany do jego zastosowania. Następnie Dyrektor Izby Skarbowej powołał się na ustalenia organu egzekucyjnego w zakresie sytuacji materialnej zobowiązanego, z których wynika, że Z. D. zamieszkuje w domu jednorodzinnym stanowiącym własność żony i córki, zajmując jedno pomieszczenie wyposażone w sprzęty i urządzenia nie przedstawiające wartości handlowej. Nie posiada majątku nieruchomego, ani ruchomego, nigdy nie prowadził gospodarstwa rolnego. W latach 2001-2003 prowadził działalność gospodarczą o charakterze handlowym. Aktualnie zobowiązany utrzymuje się ze świadczenia przedemerytalnego otrzymywanego z ZUS w wysokości około 800 zł (netto), posiada 100% akcji Spółki Akcyjnej "A.", których realna wartość wynosi 500.000 zł. Z dokumentów znajdujących się w dziale egzekucji wynika, że Spółka Akcyjna "A." znajduje się w stanie likwidacji. Stan zaległości spółki objętych tytułami wykonawczymi na dzień 6.01.2006r. stanowi ogółem 188.415,50 zł (z tytułu zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych PIT-4 i podatku od towarów i usług - 183.863,10 zł oraz z tytułu nieuregulowania składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne - 4.552,40 zł). Mając na uwadze ustalony przez organ I instancji stan majątkowy Z. D. Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że organ egzekucyjny miał do dyspozycji tylko jeden środek egzekucyjny, w postaci zajęcia świadczenia przedemerytalnego, co sprawia, że jest on nie tylko uprawniony, ale wręcz zobowiązany do jego zastosowania. Ponieważ zobowiązany postawił zarzut przekroczenia ustawowych terminów przy rozpatrywaniu jego wniosku, organ odwoławczy przedstawił etapy załatwiania sprawy i podniósł, że terminy określone w art. 35 § 3 k.p.a. nie mogą być przekroczone przez organ, niemniej jednak upływ terminu załatwienia sprawy nie pozbawia organu podatkowego ani właściwości w sprawie, ani kompetencji do jej załatwienia, ani też nie wpływa na ważność dokonanych czynności postępowania jak i czynności podjętych po upływie terminu, bo sam fakt upływu takiego terminu nie ma cech przedawnienia orzekania w sprawie. W skardze Z. D. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zastosowanie mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Utrzymywał, że organ egzekucyjny zastosował wyjątkowo uciążliwy środek egzekucyjny, podczas gdy dysponuje mniej uciążliwymi środkami egzekucyjnymi. Wskazał na majątek Spółki Akcyjnej "A." w likwidacji, której jest jedynym akcjonariuszem i powołując się na podaną przez Dyrektora Izby Skarbowej wartość realną tej firmy (500.000 zł) zauważył, że nawet kwota zaległości Spółki w wysokości 188.415,50 zł stanowi ok. 37% majątku. Podniósł, iż Urząd Skarbowy w P. zajął hipotekę w Rejestrze Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w P.. Zdaniem skarżącego stanowisko organów, iż dysponowały tylko jednym środkiem egzekucyjnym, jest ewidentnie nieprawdziwe. Wyjaśnił, że świadczenie emerytalne jest jedynym źródłem utrzymania jego i studiującej córki, zaś wartość potrącenia w kwocie 252,10 zł miesięcznie jest kwotą ogromną, ponieważ na życie pozostaje 600 zł. Podniósł, że terminy, w jakich powinny być załatwiane sprawy po to zostały ustanowione w k.p.a., aby organy skarbowe je przestrzegały. Nieprzestrzeganie tych terminów ocenił jako lekceważenie strony. Na rozprawie Z. D. oświadczył, iż spółka akcyjna, w której posiada on akcje o wartości 500.000 zł, nie posiada innego zadłużenia niż kwota wskazana w zaskarżonym postanowieniu. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie u podstaw sporu legło zastosowanie przez organ egzekucyjny środka egzekucyjnego, który zdaniem zobowiązanego Z. D. jest zbyt uciążliwy. Organ egzekucyjny dokonał zajęcia świadczenia przedemerytalnego, twierdząc, iż jest to jedyny środek, jakim dysponował i nie mając wyboru nie mógł zastosować środka mniej uciążliwego. Ze stanowiskiem tym nie zgodził się skarżący, wskazując na majątek Spółki Akcyjnej "A." w likwidacji, której jest jedynym akcjonariuszem i powołując się na podaną przez Dyrektora Izby Skarbowej wartość realną tej firmy (500.000 zł) zauważył, że nawet kwota zaległości Spółki w wysokości 188.415,50 zł stanowi ok. 37% majątku. Podniósł, iż Urząd Skarbowy w P. "zajął hipotekę w Rejestrze Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w P.". Wyjaśnił, że świadczenie emerytalne jest jedynym źródłem utrzymania jego i studiującej córki, zaś wartość potrącenia w kwocie 252,10 zł miesięcznie jest kwotą ogromną, ponieważ na życie pozostaje 600 zł. Przed przystąpieniem do rozważenia niniejszego sporu przede wszystkim zauważenia wymaga, iż ani organ I instancji, ani organ odwoławczy nie zbadały z urzędu, do czego były zobowiązane, czy pismo Z. D. z dnia 1.09.2005r. zatytułowane: "Skarga na bezprawną czynność egzekucyjną dokonaną przez funkcjonariusza Urzędu Skarbowego w P. Panią A. B.", zostało złożone w terminie określonym przepisem art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. (7 dni), co było warunkiem rozpatrzenia zawartych w piśmie zarzutów w trybie art. 33 u.p.e.a. W aktach sprawy znajdują się kserokopie tytułów wykonawczych, za nimi podpięte są kserokopie zwrotnych potwierdzeń odbioru, ale nie wiadomo jakich pism. Na niektórych tytułach wykonawczych w rubryce "czytelny podpis otrzymującego" widnieje data 4.08.2005r. i nieczytelny podpis, przy czym nie ma podpisu doręczającego, na innych w tej samej rubryce widnieje adnotacja " listem poleconym". Zatem przy ponownym rozpatrzeniu sprawy przede wszystkim należy ustalić rzeczywiste terminy doręczenia tytułów wykonawczych i dopiero po ustaleniu tej okoliczności wybrać właściwy tryb, w jakim pismo zobowiązanego z dnia 1.09.2005r. winno być rozpatrzone, a w razie wątpliwości zwrócić się do adresata tego pisma o doprecyzowania żądania. Przystępując natomiast do rozważenia sporu, który stał się przedmiotem skargi stwierdzić należy, iż żaden z orzekających w sprawie organów nie wykazał, iż zajęcie świadczenia przedemerytalnego było jedynym środkiem egzekucyjnym, jaki mógł zastosować organ egzekucyjny. Powołanie się przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. na stanowisko wierzycieli w przedmiocie zastosowanego środka egzekucyjnego, jako na zasadniczy argument w sprawie, było nieuprawnione. Zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a. zarzut, o którym mowa w art. 33 pkt 8, czyli zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela, ale tylko w przypadku egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym. W niniejszej sprawie egzekucji poddane zostały obowiązki o charakterze pieniężnym, więc nie tylko nie istniał obowiązek zwrócenia się do wierzycieli o zajęcie stanowiska w sprawie zastosowania środka egzekucyjnego, ale niedopuszczalne było w oparciu o takie stanowiska odmówienie uznania zarzutu. Z kolei stanowisko organu II instancji jest wzajemnie sprzeczne. Z jednej strony organ ten stwierdza, że zobowiązany nie posiada majątku nieruchomego i ruchomego, z drugiej zaś stwierdza, że zobowiązany posiada 100% akcji Spółki akcyjnej "A." w likwidacji, których realna wartość wynosi 500.000 zł. Organ ten wskazuje, iż zadłużenie Spółki stanowi ogółem 188.415,50 zł, co jak podnosi skarżący stanowi zaledwie ok. 37% majątku Spółki i pomimo, iż wartość akcji wolna od długów, przynajmniej według zobowiązanego (innych ustaleń nie poczyniły też organy), stanowi znaczną kwotę - twierdzi, że zajęcie świadczenia przedemerytalnego było jedynym środkiem egzekucyjnym. Nie wyjaśnia, dlaczego zaległe należności nie są ściągane z papierów wartościowych, których właścicielem jest zobowiązany. Tymczasem wyjaśnienie takie było niezbędne zważywszy, że zaskarżone postanowienie rozstrzyga w przedmiocie zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Wobec tego stwierdzić trzeba, że organ II instancji naruszył ustanowioną art. 11 k.p.a. zasadę przekonywania, według której organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy. Organ, który nie ustosunkowuje się do istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, uchybia obowiązkom wynikającym zarówno z przytoczonego art. 11 k.p.a., jak i art. 8 tej ustawy. Nie może bowiem być mowy o realizacji zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa (art. 8 k.p.a.), jeżeli organ nie wyjaśnia, dlaczego pominął istotne dla sprawy okoliczności. Poza tym uzasadnienie postanowienia, w którym organ wskazując na istotną dla sprawy okoliczność nie informuje, dlaczego ją pomija i co więcej, zawiera sprzeczne ustalenia, narusza dyspozycję art. 107 § 3 k.p.a., zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji (postanowienia) powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Wszystkie powyżej przywołane przepisy znajdują zastosowanie w niniejszej sprawie mocą art. 18 u.p.e.a., ustawa ta bowiem nie wyklucza ich stosowania. Zatem przy ponownym rozpoznaniu niniejszej sprawy organ zobowiązany jest rozważyć wszystkie okoliczności sprawy w oparciu o obowiązujące przepisy prawa. W szczególności rozważyć powinien możliwość ściągnięcia zaległości z papierów wartościowych, a jeśli uzna, iż jest to niemożliwe, wskazać powinien przyczyny, dla których ten środek egzekucyjny nie może być zastosowany. Nie sposób też nie zauważyć, że organ odwoławczy pominął zupełnym milczeniem, iż skarżący jest właścicielem - części działki nr [...] o powierzchni 0,4001 ha położonej w miejscowości S., dla której jest prowadzona księga wieczysta[...], a co wynika ze znajdującego się w aktach sprawy (s. 7) pisma Sądu Rejonowego w P. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych. Zatem należy zgodzić się ze skarżącym, iż stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej, według którego organ egzekucyjny nie dysponował żadnym innym środkiem egzekucyjnym niż świadczenie przedemerytalne, jest nieprawdziwe już choćby z tego względu. Organ miał obowiązek rozważyć wszystkie możliwości ściągnięcia zaległości, a skoro tego nie uczynił, nie można zaskarżonego postanowienia uznać za prawidłowe i zgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Ażeby bowiem dowieść, iż organ egzekucyjny nie miał wyboru środka egzekucyjnego, co usiłował uczynić organ II instancji, konieczne jest wykazanie tego w sposób nie pozostawiający żadnych wątpliwości. Celem wyjaśnienia dodać trzeba, że błędów organów orzekających w niniejszej sprawie nie może naprawić Sąd, czego zdaje się oczekiwał skarżący, podobnie jak nie może orzec o zastosowaniu innego środka egzekucyjnego. Zgodnie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że rola sądu administracyjnego sprowadza się do sprawowania kontroli działalności organów administracji publicznej, a nie zastępowania ich w załatwianiu spraw poprzez wydawanie końcowego rozstrzygnięcia w sprawie. Reasumując stwierdzić trzeba, że zarzuty skargi zasługiwały na uwzględnienie, aczkolwiek odnośnie zarzutu przewlekłości postępowania wyjaśnienia wymaga, iż nawet gdy organy przekroczą terminy załatwienia sprawy, pozostaje to bez wpływu na wynik rozstrzygnięcia, a ten został poddany ocenie Sądu. W przypadku nie załatwienia sprawy w terminie stronie służy środek zaskarżenia przewidziany w art. 37 § 1 k.p.a. Wszystkie omówione powyżej nieprawidłowości, jakich w niniejszej sprawie dopuściły się organy, stały się przyczyną uchylenia zaskarżonego postanowienia, bowiem w ocenie Sądu, mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego na podstawie art. 145 § 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji. Na podstawie art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości.