II FSK 261/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Stefan Babiarz, Sędziowie NSA: Antoni Hanusz, Jan Rudowski (sprawozdawca), Protokolant Justyna Nawrocka, po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2007 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Janusza Z. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 5 września 2006 r. sygn. akt I SA/Go 262/06 w sprawie ze skargi Janusza Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Z.-G. z dnia 22 grudnia 2005 r. (...) w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 1999r. postanawia: oddalić skargę kasacyjną. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 5 września 2006 r., I SA/Go 262/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odrzucił skargę Janusza Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Z.-G., Ośrodek Zamiejscowy w G.-W. z dnia 22 grudnia 2005 r., (...), w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 1999 r. W uzasadnieniu wyjaśniono, że postanowieniem z dnia 14 października 2005 r. Sąd Rejonowy w G.-W. ogłosił upadłość Janusza Z. prowadzącego Przedsiębiorstwo Budownictwa Ogólnego "B." w D. 3b obejmującą likwidację majątku upadłego. Mając powyższe na uwadze Sąd pierwszej instancji stwierdził, że stosownie do art. 144 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze /Dz.U. nr 60 poz. 535 ze zm./ - zwanej dalej w skrócie p.u.n - legitymowanym do wniesienia skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Z.-G. z dnia 22 grudnia 2005 r. był syndyk, a nie upadły. W skardze kasacyjnej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 5 września 2006 r. Janusz Z., reprezentowany przez doradcę podatkowego, podniósł zarzut naruszenia art. 25 par. 1 oraz art. 58 par. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ - zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. Wskazując na powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej stwierdzono, że Janusz Z. ma zdolność sądową do występowania w charakterze strony przed sądem administracyjnym. Zaskarżona decyzja została bowiem wydana wobec Janusza Z. a nie syndyka masy upadłości. Ponadto dotyczy zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych, ciążącego na Januszu Z., jako osobie fizycznej, a nie przedsiębiorcy. W ocenie strony skarżącej ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji dotyczącym braku zdolności Janusza Z. do występowania przed sądem administracyjnym w charakterze strony można byłoby się zgodzić, gdyby sprawa dotyczyłaby podatku dochodowego od osób prawnych a skarżący pełniłby w przedsiębiorstwie funkcję członka zarządu. Wówczas w momencie ogłoszenia upadłości legitymację do złożenia skargi miałby syndyk a nie dotychczasowy zarząd. Autor skargi kasacyjnej wskazał również, że sąd administracyjny może odrzucić skargę jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej przy czym może to nastąpić dopiero wtedy gdy brak ten nie zostanie uzupełniony /art. 58 par. 1 pkt 2 p.p.s.a./. W przedmiotowej sprawie Sąd pierwszej instancji nie zwrócił się jednak do syndyka masy upadłości o zatwierdzenie dokonanej czynności, tj. zatwierdzenie wniesionej skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Z powyższego wynika, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany zawartymi w niej podstawami i wnioskami. Związanie wnioskami skargi kasacyjnej oznacza niemożność wyjścia poza tę część wyroku /postanowienia/ Sądu pierwszej instancji, której strona nie zaskarżyła. Związanie natomiast podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że Naczelny Sąd Administracyjny jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Nie jest dopuszczalna wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków oraz konkretyzowanie zarzutów skargi kasacyjnej, ani ich uściślanie. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. dopuszcza się dwie podstawy kasacyjne: - naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie /pkt 1/, - naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy /pkt 2/. Prawidłowe przedstawienie podstaw kasacyjnych polega na wskazaniu konkretnych przepisów prawa, które zostały naruszone z podaniem numeru artykułu, paragrafu, ustępu, punktu /ewentualnie innych jednostek redakcyjnych/ oraz na czym to naruszenie polegało /art. 176 p.p.s.a./. Dopełnienie tych wymogów jest konieczne, ponieważ wyznacza granice skargi kasacyjnej, którymi związany jest Naczelny Sąd Administracyjny /art. 183 par. 1 p.p.s.a./. Pełnomocnik skarżącego powołał się na drugą z wymienionych w art. 174 podstaw kasacyjnych - naruszenie przepisów postępowania, wskazując w jej ramach naruszenie art. 25 par. 1 oraz art. 58 par. 2 p.p.s.a. Należy zaznaczy, że podstawę prawną zaskarżonego postanowienia stanowił przepis art. 58 par. 1 pkt 5 p.p.s.a., który nie został jednak wskazany w podstawach skargi kasacyjnej. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny związany granicami skargi kasacyjnej nie mógł badać, czy istniały przesłanki odrzucenia skargi wymienione w tym przepisie. Przechodząc do oceny zarzutu naruszenia przepisów postępowania wskazanych w skardze kasacyjnej przypomnieć należało, iż stosownie do treści art. 174 pkt 2 p.p.s.a., uchybienie przepisom postępowania może zostać uwzględnione jedynie wtedy, gdy uchybienie sądu mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Użycie przez ustawodawcę słowa "wpływ" oznacza, że pomiędzy uchybieniem procesowym, a wydanym w sprawie orzeczeniem podlegającym zaskarżeniu powinien zachodzić związek przyczynowy. Związek ten nie musi być realny, wystarczy, że zaistniała hipotetyczna możliwość odmiennego wyniku sprawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 25 par. 1 p.p.s.a. jest niezasadny. Zgodnie z tym przepisem zdolność występowania przed sądem administracyjnym jako strona /zdolność sądowa/ mają osoby fizyczne i osoby prawne. Zdolność sądowa jest zatem cechą danego podmiotu, która pozwala na skuteczne przeprowadzenie ważnego postępowania przed sądem administracyjnym w charakterze strony, czyli skarżącego albo organu, którego działanie lub bezczynność jest przedmiotem skargi /art. 32 p.p.s.a./ Stosownie do treści art. 50 par. 1 p.p.s.a. uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. Uprawnienie do wniesienia skargi mogą przewidywać również inne ustawy /art. 50 par. 2 p.p.s.a/. Takim przykładem jest art. 144 p.u.n., który stanowi, że jeżeli ogłoszono upadłość obejmującą likwidację majątku upadłego postępowanie sądowe dotyczące masy upadłości może być prowadzone jedynie przez syndyka. Zatem stroną postępowania sądowoadministracyjnego dotyczącego masy upadłości jest syndyk, a nie upadły. Należy zauważyć, że stosownie do treści art. 62 p.u.n. w skład masy upadłości wchodzi majątek należący do upadłego w dniu ogłoszenia upadłości oraz nabyty w toku postępowania upadłościowego z wyłączeniem składników, o których mowa w art. 63 - 67 p.u.n. Wobec powyższego jak słusznie uznał Sąd pierwszej instancji majątek związany z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą wchodzi w skład masy upadłości, a więc postępowanie sądowoadministracyjne w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Z.-G. z dnia 22 grudnia 2005 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych dotyczyło masy upadłości. W świetle art. 144 ust. 2 p.u.n. postępowanie sądowoadministracyjne syndyk prowadzi na rzecz upadłego ale w swoim imieniu. Z przepisu tego wynika, że jest on stroną w znaczeniu formalnym /działa we własnym imieniu/. Stroną w znaczeniu materialnym, pomimo ogłoszenia upadłości, pozostaje upadły. On bowiem jest podmiotem stosunku prawnego, na tle, którego wyniknął spór prowadzony przez syndyka na jego rzecz. Użyte w art. 144 ust. 1 p.u.n. wyrażenie, iż postępowania dotyczące masy mogą być wszczęte i dalej prowadzone "jedynie" przez syndyka lub przeciwko niemu, oznacza, że upadły będąc stroną w znaczeniu materialnym pozbawiony jest legitymacji formalnej do występowania w tych postępowaniach. Brak legitymacji formalnej upadłego w postępowaniach dotyczących masy upadłości nie może być utożsamiany z brakiem po jego stronie zdolności procesowej. Ogłoszenie upadłości nie pozbawia nigdy upadłego zdolności procesowej. Zdolność procesowa nie jest bowiem uprawnieniem do występowania w charakterze strony w konkretnym procesie, lecz ogólną kwalifikacją podmiotu polegającą na tym, że może on osobiście podejmować czynności procesowe. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że wbrew twierdzeniu skarżącego upadły nie miał zdolności sądowej w rozumieniu art. 25 par. 1 p.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zasadny jest również zarzut dotyczący naruszenia art. 58 par. 2 p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu odrzucenie skargi z powodu braku zdolności sądowej jednej ze stron może nastąpić dopiero wtedy, gdy brak ten zostanie uzupełniony. Takie uzupełnienie powinno nastąpić na wezwanie sądu podjęte w trybie art. 31 par. 1 p.p.s.a. Z treści tego przepisu wynika, że sąd jest zobowiązany wezwać stronę do uzupełnienia braku w postaci zdolności sądowej tylko wtedy gdy daje się on uzupełnić. Sytuacja taka ma miejsce, gdy nabycie zdolności sądowej związane jest z dokonaniem określonej czynności np.: wpis do rejestru, a samo dokonanie tej czynności uzależnione jest od woli /aktywności/ podmiotu nie mającego zdolności sądowej. Problem ten nie dotyczy z natury rzeczy osób fizycznych /Tadeusz Woś, Hanna Knysiak-Molczyk, Marta Romańska Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz s. 180/. Ponadto należy wskazać, że ponieważ brak zdolności sądowej odnosi się do jednostki będącej stroną procesową, przeto konieczną przesłanką uzupełnienia tego braku jest zachowanie tożsamości stron, tj. takiego stanu rzeczy, w którym zarówno przed uzupełnieniem, jak i po uzupełnieniu braku zdolności sądowej stroną pozostaje ta sama jednostka. Mając na uwadze powyższe wyjaśnienia Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie nie miał zastosowania przepis art. 58 par. 2 p.p.s.a. Brak zdolności sądowej po stronie upadłego, będącego osobą fizyczną nie mógł bowiem zostać uzupełniony. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.