II SA/Sz 452/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Makowska Sędziowie Asesor WSA Katarzyna Grzegorczyk - Meder Asesor WSA Joanna Wojciechowska /spr./ Protokolant Beata Radomska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 07 września 2006 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Komisji do Spraw Pomocy Materialnej Uniwersytetu z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie stypendium naukowego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Komisji do Spraw Pomocy Materialnej Uniwersytetu z dnia [...] Nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Wydziałowa Komisja ds. Pomocy Materialnej Wydziału [...] w dniu [...] r. decyzją nr [...] w oparciu o ustawę z dnia [...] r. Prawo o szkolnictwie wyższym / Dz. U. Nr 164, poz. 1365/ oraz przepisy Regulaminu zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [..], wprowadzonym zarządzeniem nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] r. nie przyznała na rok akademicki [...] A. R. stypendium za wyniki w nauce z powodu złożenia wniosku po terminie przewidzianym w ww. regulaminie. A. R. złożyła od ww. decyzji odwołanie, w którym wyjaśniła, iż została przyjęta w poczet studentów Uniwersytetu [...] [...] roku [...] studiów [...] na kierunku [...] w dniu [...]r. W związku z powyższym nie mogła dotrzymać terminu do złożenia wniosku o stypendium naukowe, określonego w ww. regulaminie tj. do dnia [...] r. Uczelniana Komisja ds. Pomocy Materialnej [...] decyzją z dnia [...]r. nr [...]na podstawie art. 175 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym / Dz. U. Nr 164, poz. 1365/ w związku z § 5 ust. 2 i 3 Regulaminu zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...] wprowadzonym zarządzeniem nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...]r. utrzymała w mocy decyzję Wydziałowej Komisji ds. Pomocy Materialnej Wydziału [...] z dnia [...]r. nr [...]. A. R. złożyła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, wskazując, iż jest dla niej krzywdząca. Wskazała, że została przyjęta w poczet studentów Uniwersytetu [...] [...] roku studiów w dniu [...] r. W związku z powyższym nie mogła dotrzymać terminu do złożenia wniosku o stypendium naukowe, określonego w ww. regulaminie. Ponadto podała, że ww. regulamin nie określa terminów składania podań przez studentów przyjętych po [...]. Wniosła o uchylenie decyzji i wydanie decyzji pozytywnej. Pełnomocnik Uniwersytetu [...] radca prawny M. L. w odpowiedzi na skargę, wniosła o jej oddalenie. Wskazała, że zasady przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...] zostały określone w Regulaminie zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...] w [...], wprowadzonym zarządzeniem nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...]r. Zgodnie z § 29 ust. 1 i 3 ww. regulaminu, stypendium za wyniki w nauce może otrzymać student, który w terminie do końca sesji poprawkowej semestru letniego, określonej w organizacji roku akademickiego zdał egzaminy ze wszystkich przedmiotów, z których zajęcia kończyły się egzaminem i zdobył wszystkie zaliczenia oraz złożył indeks w dziekanacie w terminie, określonym w organizacji roku akademickiego, z zastrzeżeniem, że studenci uczestniczący w semestrze letnim w programie Sokrates/ Erazmus warunki, określone powyżej mogą wypełnić do dnia [...] . Student, który nie wypełnił warunków, określonych powyżej traci prawo do otrzymania stypendium za wyniki w nauce, bez względu na powody niedotrzymania terminów, o których mowa wyżej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych / Dz. U. Nr 153, poz. 1269 / sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Skarga okazała się zasadna. Zgodnie z art. 173 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym student może ubiegać się o pomoc materialną ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa w formie : 1/ stypendium socjalnego; 2/stypendium specjalnego dla osób niepełnosprawnych; 3/ stypendium za wyniki w nauce lub sporcie; 4/ stypendium ministra za osiągnięcia w nauce; 5/ stypendium ministra za wybitne osiągnięcia sportowe; 6/ stypendium na wyżywienie; 7/ stypendium mieszkaniowego; 8/ zapomogi. Na podstawie art. 175 ust. 1 ww. ustawy w uczelni posiadającej podstawowe jednostki organizacyjne świadczenia, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 1-3 i 6-8 są przyznawane na wniosek studenta przez kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej, przy czym stypendium za wyniki w nauce może być także przyznane bez konieczności składania wniosku przez studenta. Art. 175 ust. 2 ww. ustawy stanowi, że od decyzji kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej studentowi przysługuje odwołanie do rektora składane w terminie czternastu dni od otrzymania decyzji, zaś z ust. 3 wynika, iż na wniosek właściwego organu samorządu studenckiego kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej lub rektor przekazują uprawnienia, o których mowa w ust. 1 i 2, odpowiednio komisji stypendialnej lub odwoławczej komisji stypendialnej. Na mocy art. 207 ust. 4 ww. ustawy do decyzji podjętych przez komisję stypendialną i odwoławczą komisję stypendialną, o których mowa w art. 175 ust. 33 ww. ustawy, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego / Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z póź. zm./ oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Stosowanie odpowiednio przepisów ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, zwanej dalej w skrócie Kpa, wskazuje, iż są to sprawy administracyjne rozstrzygane co do istoty decyzją administracyjną w rozumieniu tejże ustawy (por. wyrok NSA z dnia 5 lutego 1999 r. sygn. akt I SA 1477/98). Odpowiednie stosowanie przepisów Kpa ma zapewnić właściwą procedurę, niezbędną dla załatwienia spraw i zachowania uprawnień strony, przy uwzględnieniu specyfiki szkoły wyższej. Odpowiednie stosowanie, chociaż zezwala na odstępstwa nie może prowadzić do dowolnego stosowania przepisów Kpa przez organy (por. wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2002 r. sygn. akt. I SA 106/02). Zgodnie z art. 7 Kpa, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie Na mocy art. 11 Kpa, organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwianiu sprawy. Art. 107 § 1 Kpa określa składniki decyzji, która powinna zawierać: oznaczenie organu administracji publicznej, datę wydania, oznaczenie strony lub stron, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie czy i jakim trybie służy od niej odwołanie, podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji. Decyzja, w stosunku do której może być wniesione powództwo do sądu powszechnego lub skarga do sądu administracyjnego, powinna zawierać ponadto pouczenie o dopuszczalności wniesienia powództwa lub skargi. Z § 3 tegoż artykułu wynika, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Zgodnie z art. 107 § 4 Kpa organ może odstąpić od uzasadnienia decyzji, gdy uwzględnia ona w całości żądania strony, nie dotyczy to jednak decyzji rozstrzygających sporne interesy stron oraz decyzji wydanych na skutek odwołania. Zdaniem Sądu, organy administracyjne, którymi są Wydziałowa Komisja ds. Pomocy Materialnej [...] oraz Uczelniana Komisja ds. Pomocy Materialnej Uniwersytetu [..] naruszyły powyższe przepisy Kpa. Zarówno decyzja organu I instancji jak i II instancji nie zawiera podstaw prawnych orzeczenia, ani uzasadnień, które służą wyjaśnieniu rozstrzygnięcia, stanowiącego dyspozytywną część decyzji. Powyższe uniemożliwiło Sądowi kontrolę zaskarżonej decyzji, przez zapoznanie się z przesłankami rozstrzygnięcia, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto ustalono, iż w skład organu I i II instancji w dniu wydania zaskarżonej decyzji wchodził G. K., co jest naruszeniem art. 27 § 1 w zw. z art. 24 § 1 pkt 5 Kpa, bowiem wyżej wymieniony podlegał wyłączeniu z urzędu od rozpoznania niniejszej sprawy. Zgodnie z art. 186 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, szczegółowy regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 1-3 i 6-8, w tym szczegółowe kryteria i tryb udzielania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, wzór wniosku o przyznanie stypendium socjalnego oraz sposób udokumentowania sytuacji materialnej studenta ustala rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego. Na Uniwersytecie [...] obowiązywał Regulamin zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...] w [...] wprowadzony zarządzeniem nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...]r. Kwestie związane z przyznawaniem stypendium za wyniki w nauce reguluje w szczególności § 28 i § 29 ww. regulaminu. A. R. została przyjęta w dniu [...] r. w poczet studentów Uniwersytetu [...] studiów [...] czyli na studia [...] / § 1 ust. 1 pkt 3 ww. regulaminu/. Skarżąca mogła się ubiegać o przyznanie stypendium za wyniki w nauce jako studentka [...] studiów [...] rozpoczętych w ciągu roku kalendarzowego od zakończenia studiów [....] po spełnieniu kryteriów, określonych w § 28 ust. 1 regulaminu tj. uzyskania średniej ocen nie niższej niż [...] (skarżąca uzyskała średnią ocen [...]) na ostatnim roku studiów [...] oraz po spełnieniu innych warunków określonych w regulaminie / § 28 ust. 4 ww. regulaminu /. Zgodnie § 28 ust. 7 ww. regulaminu, student ubiegający się o przyznanie stypendium za wyniki w nauce lub sporcie składa na ręce wiceprzewodniczącego Komisji Wydziałowej wniosek wraz z kompletem dokumentów uzasadniających jego przyznanie, w terminie do [...] . Do wniosku należy załączyć, w przypadku osiągnięć za wyniki w nauce na studiach pierwszego stopnia odbywanych na innej uczelni lub na innym kierunku studiów na Uniwersytecie [...] zaświadczenie o terminie obrony pracy kończącej studia [...] i o uzyskanej średniej ocen z ostatniego roku studiów. Ust. 8 tegoż artykułu przewiduje możliwość, w przypadku wadliwie wypełnionego wniosku lub złożenia wraz z wnioskiem niekompletnej dokumentacji pisemnego wezwania studenta przez Komisję Wydziałową do poprawienia lub uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni, od daty otrzymania wezwania pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpatrzenia. § 28 ww. regulaminu nie przewiduje innego terminu do składania wniosków o stypendium za wyniki w nauce dla osób przyjętych w czasie trwania roku akademickiego, pomimo iż dopuszcza ubieganie się o takie stypendium przez studentów pierwszego roku studiów drugiego stopnia rozpoczętych w ciągu roku kalendarzowego od zakończenia studiów pierwszego stopnia po spełnieniu kryteriów, określonych w ww. regulaminie. Jednocześnie regulamin ustala, że wnioski o stypendium za wyniki w nauce złożone po [...] lub uzupełnione po terminie, wynikającym z § 28 ust. 8 nie będą rozpatrywane, co skutkuje utratą prawa do stypendium / § 28 ust. 9 ww. regulaminu/. Regulamin nie przewiduje też możliwości, w przypadku uchybienia powyższych terminów z przyczyn niezależnych od wnioskodawcy (np. choroba, wypadki losowe), złożenia przez studenta wniosku o ich przywrócenie, choć powyższa instytucja występuje w części, dotyczącej przyznawania stypendium socjalnego / § 9 ust. 2/ oraz w części, dotyczącej stypendium specjalnego dla osób niepełnosprawnych / § 27 ust. 8/. Sąd uznał, iż § 28 ust. 7 ww. regulaminu w części określającej termin " do 15 października" dla studentów pierwszego roku studiów drugiego stopnia rozpoczętych w ciągu roku kalendarzowego od zakończenia studiów pierwszego stopnia po spełnieniu kryteriów, określonych w ww. regulaminie jest niezgodny z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Art. 2 Konstytucji stanowi, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Organy tworząc prawo winny dążyć do zachowania równowagi w stosunkach społecznych i powstrzymać się od kreowania niesprawiedliwych, niepopartych obiektywnymi wymogami i kryteriami przywilejów oraz obowiązków dla wybranych grup obywateli. Zasadę sprawiedliwości społecznej uzupełnia zasada równości, sformułowana w art. 32 Konstytucji, z której wynika nakaz jednakowego traktowania podmiotów prawa w obrębie określonej klasy ( kategorii). Wszystkie podmioty prawa charakteryzujące się w równym stopniu daną cechą istotną powinny być traktowane równo, a wiec według jednakowej miary, bez zróżnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 18 stycznia 2000 r., sygn. akt K17/99). Skoro Uniwersytet [...] przyjął A. R. na [...] roku studiów [...] stopnia i nastąpiło to w ciągu roku kalendarzowego od zakończenia przez nią od zakończenia studiów [...] przysługują jej pełne prawa studenta tejże Uczelni na równi z innymi studentami. Jeżeli spełnia ona określone warunki w ww. regulaminie do otrzymanie przedmiotowego stypendium winna je otrzymać. Zapis regulaminu dotyczący terminu składania wniosków o stypendium naukowe dyskryminuje osoby, które zostały przyjęte w poczet studentów Uniwersytetu [...] po dniu [...]. Sąd dostrzega także, że brak zapisów o instytucji o przywrócenie terminu do złożenia, poprawienia lub uzupełnienia wniosku o stypendium naukowe stanowi naruszenie zasady równości przez różnicowanie statusu studentów, ubiegających się o stypendium socjalne, za wyniki w nauce (również w sporcie) czy też specjalne dla osób niepełnosprawnych. Studenci ubiegający się o stypendium socjalne lub specjalne dla osób niepełnosprawnych mogą w przypadku uchybienia ww. terminom składać wnioski o ich przywrócenie, zaś w stosunku do studentów, starających się o stypendium za wyniki w nauce jest to wykluczone. Ponownie rozpatrując sprawę, organy administracji publicznej powinny postąpić zgodnie z zawartymi powyżej wskazówkami, w tym przy orzekaniu pominąć część § 28 ust. 7 ww. regulaminu, dotyczącą terminu " 15 października". W związku z zawartym w skardze, wnioskiem strony o wydanie dla niej decyzji pozytywnej, wyjaśnić należy, iż sąd administracyjny nie jest właściwy do orzekania merytorycznego w konkretnej sprawie i nie może zastępować organów administracji w ich kompetencjach. Dlatego też nie było podstaw do wydania przez Sąd wyroku zgodnie z jej żądaniem. Sąd bada legalność zaskarżonych decyzji, czyli ich zgodność z przepisami prawa procesowego i materialnego. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135 i art. 152 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153, poz.1270 z póź. zm. /, jak w sentencji.