III SA/Wa 1560/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Kowalska, , Sędzia WSA Bogusław Cieśla, Sędzia WSA Wojciech Mazur (spr.), , Protokolant Anna Mężyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 września 2006 r. sprawy ze skargi J H. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. III SA/Wa 1560/06 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 137, poz. 887 ze zm. dalej u.s.u.s) po rozpoznaniu wniosku J.H. odmówił umorzenia należności z tytułu składek: na ubezpieczenie społeczne - należność główna za okres od 08.1999 r. do 02.2001 r. - 6.947,06 zł - odsetki za zwłokę na dzień 10.11.2005 r. - 8.871,50 zł - koszty upomnienia - 8,80 zł na ubezpieczenie zdrowotne - należność główna za okres od 07.1999 r. do 02.2001 r. - 1.606,69 zł - odsetki za zwłokę na dzień 10.11.2005 r. - 2.076,10 zł - koszty upomnienia - 8,80 zł na Fundusz Pracy - należność główna za okres od 07,1999 r. do 02.2001 r. - 515,00 zł - odsetki za zwłokę na dzień 10.11.2005 r. - 664,40 zł - koszty upomnienia - 8,80 zł ogółem - 20.707,65 zł W uzasadnieniu decyzji podano, iż wnioskodawca ma na utrzymaniu dwoje dzieci w wieku 15 i 19 lat, jego miesięczne dochody z wynagrodzenia za pracę wynoszą brutto1566,00 zł natomiast żony 900,00 zł netto. Wnioskodawca przedłożył rachunki za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę oraz telefon, podał, iż spłaca zaciągnięte w banku kredyty oraz należności wobec Urzędu Skarbowego w wysokości ok. 150,00 zł miesięcznie. W wnioskodawca nie przedstawił dowodów, że od 2000 r. ma umowę o rozdzielności majątkowej pozostaje w separacji z żoną, oraz że płaci dobrowolne alimenty na dzieci. Należności, które obciążają wnioskodawcę były przedmiotem postępowania egzekucyjnego i postanowieniem z dnia [...] lutego 2003 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w J. umorzył postępowanie z uwagi na nieściągalność. Jednakże, ponieważ aktualnie wnioskodawca uzyskuje dochody z wynagrodzenia za pracę nie można stwierdzić stanu całkowitej nieściągalności będącej kluczową przesłanką umorzenia przedmiotowych należności. Zdaniem Prezesa ZUS wnioskodawca nie spełnia dostatecznie przesłanek określonych w art. 28 u.s.u.s oraz zasad określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141,poz. 1356 dalej rozporządzenie), ponieważ wnioskodawca nie jest pozbawiony źródła dochodu, nie wykazał, że opłacenie składek mogłoby pozbawić rodzinę wnioskodawcy możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, tym bardziej, że istnieje możliwość ratalnej spłaty zadłużenia. Decyzją z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu wniosku J. H. o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm. dalej k.p.a.) utrzymał w mocy w/w decyzję. W uzasadnieniu decyzji podano, iż wnioskodawca uzupełnił dowody potwierdzające fakt zniesienia wspólności ustawowej małżeńskiej. Jednakże ponowna analiza sytuacji finansowej wnioskodawcy wskazuje, iż nie uległa ona zmianie tak, by skutkowało to umorzeniem należności z tytułu składek. Przedstawiony szczegółowo w poprzedniej decyzji stan faktyczny, powoduje, iż wnioskodawca nie spełnia przesłanek wynikających z art. 28 u.s.u.s. Skargę na powyższą decyzję do sądu administracyjnego wniósł J. H.. W uzasadnieniu skargi przedstawił przyczyny, z jakich znalazł się w trudnej sytuacji finansowej oraz przedstawił aktualną sytuacje rodzinną i uzyskiwane dochody. Skarżący otrzymuje miesięcznie z wynagrodzenia za pracę 1050,00 zł netto, z czego na utrzymanie rodziny przekazuje żonie 500,00 zł miesięcznie. Z pozostałej kwoty spłaca kredyt w wysokości 162,00 zł miesięcznie, raty w Urzędzie Skarbowym w wysokości 150,00 zł miesięcznie, opłaca telefon 42,00 zł miesięcznie i 60,00 zł miesięcznie wydaje na dojazdy do pracy. Żona otrzymuje z tytułu wynagrodzenia za pracę kwotę 900,00 zł netto, mają na utrzymaniu dwoje dzieci, córka podjęła pracę czasową a syn w wieku 16 lat uczęszcza do III klasy gimnazjum. Skarżący z żoną zamieszkują razem, ale żyją w faktycznej separacji mają od marca 2001 r orzeczoną rozdzielność majątkową. Według skarżącego jego sytuacja rodzinna i majątkowa spełnia przesłanki określone w rozporządzeniu, gdyż opłacenie składek pozbawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Z uwagi na powyższe skarżący wniósł o umorzenie należności z tytułu składek wraz z odsetkami. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał swoją dotychczasowa argumentacje i wniósł o oddalenie skargi, podnosząc, iż skarżący nie wykazałby opłacanie składek mogło pozbawić skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspakajania niezbędnych potrzeb życiowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej jako "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem (legalności) zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie niewskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Przedmiotem rozpoznania Sądu w niniejszej sprawie były decyzje w sprawie umorzenia należności z tytułu należnych składek z odsetkami na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. Zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., stronie niezadowolonej z rozstrzygnięcia Zakładu przysługuje prawo do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek ten rozpatrywany jest przez Prezesa Zakładu, na podstawie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących postępowania odwoławczego. Oznacza to, że wydając decyzję w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Prezes Zakładu związany jest ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, określonymi w Rozdziale 2 Działu I k.p.a., w tym zasadą praworządności, wyrażoną w art. 6 k.p.a. Ma, zatem obowiązek prawidłowego zastosowania przepisów nie tylko prawa materialnego, ale i procesowego. Decyzje Prezesa Zakładu należy zaliczyć do decyzji, o których mowa w art. 127 § 3 k.p.a. Z przepisu tego wynika zaś, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wymienione wyżej należności mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 tego artykułu. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano natomiast możliwość umorzenia należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności i przesłanki takiego umorzenia przewiduje § 3 rozporządzenia. Wyjaśnić należy, że decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, podejmowane przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 28 u.s.u.s oraz § 3 rozporządzenia, oparte są na tzw. uznaniu administracyjnym. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Prezesowi ZUS po przeprowadzeniu odpowiedniego postępowania wyjaśniającego w ramach obowiązujących przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art.1 p.p.s.a.). O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji, co w tym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie, co do umorzenia przedmiotowych należności należy do kompetencji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd nie może, zatem merytorycznie rozstrzygnąć w kwestii umorzenia należności, gdyż takiej możliwości nie dają mu obowiązujące przepisy p.p.s.a. Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Kontrola ta obejmuje, zatem zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia wnioskowanej ulgi. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej słuszności czy sprawiedliwości. Zdaniem Sądu kontrolowane postępowanie nie spełnia wymogów przewidzianych przepisami k.p.a. w szczególności art. 107 § 3. Przepis ten stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu, których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W przedmiotowym postępowaniu mającym charakter "uznania administracyjnego" uzasadnienie decyzji spełnia szczególną rolę, gdyż pozwala na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. W kontrolowanych uzasadnieniach brak jest jakiegokolwiek odniesienia się do zebranego materiału dowodowego a w szczególności oceny zebranego materiału dowodowego. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] stycznia 2006 r. organ stwierdza: "Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż nie jest Pan pozbawiony źródła dochodu. Nie wykazał Pan, aby opłacenie składek miało pozbawić Pana i osoby z Panem zamieszkujące możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, zwłaszcza, że zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa istnieje możliwość ratalnej spłaty powstałego zadłużenia, na warunkach dogodnych dla dłużnika". Natomiast w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] marca 2006 r. stwierdza się: "Uwzględniając istniejący a wykazany szczegółowo w powyższej decyzji stan faktyczny stwierdzić należy, iż nie spełnia Pan przesłanek wynikających z art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Osiąga Pan dochody, z których reguluje Pan zobowiązania wobec innych wierzycieli". Tak ogólne i nieprecyzyjne sformułowania nie mogą być używane w uzasadnieniu. Organ administracyjny ma obowiązek jak wspomniano wyżej odnieść się do każdego z dokumentów i zarzutów przedstawionych przez stronę, czego w kontrolowanym postępowaniu nie uczyniono. Wbrew stanowisku organu skarżący przedstawił dowody określające jego sytuacje majątkową i rodzinną i należy je ocenić zgodnie z zasadami określonymi w art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Nie jest taką oceną stwierdzenie, że "skarżący nie wykazał", to może być konkluzja prawidłowo przeprowadzonego postępowania dowodowego a nie teza postawiona przed przeprowadzeniem oceny materiału dowodowego. Zasady umarzania należności określone w rozporządzeniu nakładają na zobowiązanego "obowiązek wykazania" a więc przedstawienia dowodów odnośnie swojego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej. I dopiero prawidłowa ocena tych dowodów może prowadzić do wniosku, iż "zobowiązany wykazał lub nie wykazał", że np. opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Należy zauważyć, że jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego w polskim systemie prawnym jest zasada oficjalności, zobowiązująca organy do stania na straży praworządności i podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwiania spraw mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz zebranie i rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego (art. 7 K.p.a. i art. 77 K.p.a.) oraz zasada udzielania pomocy prawnej zobowiązująca organy do czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu organy są zobowiązane do udzielania wyjaśnień i wskazówek. W przedmiotowym postępowaniu wbrew powyższym zasadom w ogóle nie odniesiono się do dowodów zgłoszonych przez skarżącego. Organ może również w przypadku wątpliwości lub w celu wyjaśnienia okoliczności mających istotne znaczenie dla wyjaśnienia sprawy skorzystać z możliwości przesłuchania wnioskodawczyni w charakterze strony (art. 86 k.p.a.) lub nawet przeprowadzić rozprawę administracyjną, o której mowa w przepisach działu II rozdziału 5 k.p.a. Ponownie rozpoznając sprawę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych obowiązany przy tym będzie do przedstawienia w decyzji zarówno uzasadnienia faktycznego jak i uzasadnienia prawnego, a po dokonaniu oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie, zobowiązany będzie także do wyciągnięcia stosownych wniosków, pozwalających w konsekwencji zakończyć postępowanie w sprawie umorzenia należności składkowych w zgodzie z zasadami postępowania administracyjnego. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c, art. 134 § 1, a także art. 152 p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.