I SA/Wa 2137/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lech (spr.) Sędziowie : WSA Maria Tarnowska asesor WSA Agnieszka Miernik Protokolant Małgorzata Mierzejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 września 2006 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość [...] oddala skargę. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] września 2005 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] lutego 2005 r., nr [...] orzekającą o odmowie przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w . przy ul. [...]. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Wojewoda [...] przedstawił następujący stan sprawy: Prezydent W. decyzją z dnia [...] lutego 2005 r. na podstawie art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.) odmówił przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...] oznaczoną hipotecznie [...]- działka nr [...], przejętą na własność Państwa na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Organ pierwszej instancji podkreślił, że grunt przedmiotowej nieruchomości w dacie wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. był zabudowany dwoma budynkami mieszkalnymi. Wobec niezłożenia przez byłych współwłaścicieli nieruchomości wniosku w trybie art. 7 powołanego dekretu o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu (termin do złożenia wniosku upłynął z dniem 16 lutego 1949 r.), znajdujące się na tym gruncie budynki mieszkalne przeszły na własność Skarbu Państwa, zaś przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami nie przewidują ustalania odszkodowań za działki zabudowane, a także za domy jednorodzinne, które przeszły na własność Państwa przed dniem 5 kwietnia 1958 r. Odwołanie od powyższej decyzji złożyły J. W. i M. R. wnosząc o jej uchylenie i przyznanie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. W odwołaniu strony zgłosiły, że przed 1945 r. właścicielem nieruchomości był W. W. (zm. w 1944 r.), a po jego śmierci żona J. W. z uwagi na zły stan zdrowia i obowiązki rodzinne, nie dotrzymała terminu określonego dla złożenia wniosku o przyznanie wieczystej dzierżawy do gruntu tej nieruchomości. Wojewoda [...] uznał stanowisko organu pierwszej instancji jako prawidłowe. Organ odwoławczy wskazał, że przepis art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami przewiduje możliwość ustalenia odszkodowania za dom jednorodzinny, który przeszedł na własność Państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. oraz za działkę, która przed dniem wejścia w życie powołanego dekretu z dnia 26 października 1945 r. mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Wojewoda [...] podkreślił, że mając na względzie, iż przedmiotowa nieruchomość była zabudowana domami mieszkalnymi, które przeszły na własność Państwa przed dniem 5 kwietnia 1958 r. organ pierwszej instancji słusznie uznał, że zarówno budynki, jak i grunt nie kwalifikują się do odszkodowania w trybie art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Organ zaznaczył ponadto, że w myśl prezentowanego stanowiska doktryny odszkodowanie za grunt zabudowany domem jednorodzinnym lub jakimkolwiek innym nie przysługuje (D. Kozłowska, E. Mzyk "Grunty Warszawskie", Wydanie II, Zielona Góra 2000). W skardze na powyższą decyzję skierowaną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J. W. podniosła, że sprawa o odszkodowanie za działkę przy ul. [...] prowadzona jest już od 1989 r. Skarżąca przedstawiła przebieg podejmowanych czynności oraz zaznaczyła, że właściciele nieruchomości, ani ich spadkobiercy nie otrzymali jakiegokolwiek zadośćuczynienia za przejętą w 1945 r. nieruchomość przy ul. [...]. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W ocenie sądu skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżona decyzja Wojewody [...] z dnia [...] września 2005 r. odmawiająca przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...] nie narusza prawa. Na wstępie podkreślić należy, że będąca przedmiotem rozpoznawanej sprawy nieruchomość położona w W. przy ul. [...] oznaczona hipotecznie [...] - działka nr [...] objęta została działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). W myśl art. 1 powołanego dekretu grunt tej nieruchomości przeszedł na własność gminy W., a następnie na mocy art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130 ze zm.) stał się własnością Skarbu Państwa. Problematykę odszkodowań za nieruchomości, które na mocy powołanego dekretu z dnia 26 października 1945 r. stały się własnością Państwa regulują obecnie przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.). Zgodnie z art. 215 ust. 2 tej ustawy odszkodowanie może być przyznane za dom jednorodzinny, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. oraz za działkę, która przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. W powołanym art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami przewidziana została możliwość przyznania stosownego odszkodowania tylko za jedną działkę i tylko za dom jednorodzinny. W orzecznictwie podkreśla się, że wskazany przepis art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ma charakter szczególny w stosunku do ogólnych zasad przyznawania odszkodowania przewidzianych w tej ustawie. Oznacza to m.in. że jest on wyłączną podstawą ustalenia przesłanek do przyznania odszkodowania, bez potrzeby sięgania do innych przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami. Szczególny charakter tego przepisu nakazuje ścisłą jego wykładnię (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 maja 2004 r., sygn. akt I SA 2187/02, LEX nr 148911). Odszkodowanie w trybie określonym w powołanym przepisie może zostać przyznane jedynie wówczas, gdy spełnione zostaną łącznie wszystkie przewidziane w nim przesłanki. Stwierdzenie braku jednej z tych przesłanek uniemożliwia ustalenie odszkodowania. Zaznaczyć ponadto trzeba, że inne są warunki przyznania odszkodowania za dom jednorodzinny, a inne za działkę. Przyznania odszkodowania za dom jednorodzinny można dochodzić w sytuacji, gdy dom i grunt podlegały przepisom dekretu z dnia 26 października 1945 r., dom przeszedł na własność Skarbu Państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. i był to dom jednorodzinny. Podkreślić należy, że odszkodowanie przysługuje tylko za dom. Grunt pod domem przeszedł na własność Państwa bez odszkodowania. Z kolei ustalenie odszkodowania za działkę może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy działka podlegała przepisom powołanego dekretu z dnia 26 października 1945 r., przed datą wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne oraz jeżeli poprzedni właściciele lub ich następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Powołany przepis art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami przewiduje zatem możliwość przyznania odszkodowania jedynie za dwa rodzaje nieruchomości, tj. za dom jednorodzinny lub za działkę, która mogła zostać pod taki dom przeznaczona. W świetle tego przepisu nie ma natomiast możliwości ustalenia odszkodowania za inną nieruchomość. W szczególności brak jest podstaw do ustalenia odszkodowania za działkę, która przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r., tj. przed dniem 21 listopada 1945 r. stanowiła działkę zabudowaną lub też przeznaczona była pod inną zabudowę, niż budownictwo jednorodzinne. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że nieruchomość położona w W. przy ul. [...] przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. zabudowana była budynkami mieszkalnymi, które uległy częściowemu zniszczeniu w czasie wojny. Świadczą o tym m.in. materiały inwentaryzacyjne opracowane przez Biuro [...] z 1945 r. oraz [...] z 1946 r. W świetle powyższego stwierdzić należy, że nieruchomość położona w W. przy ul. [...], której dotyczy wniosek o przyznanie odszkodowania w trybie art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. była zabudowana. Tym samym nie została spełniona jedna z koniecznych przesłanek umożliwiających przyznanie odszkodowania za działkę w trybie powołanego przepisu art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W tej sytuacji sąd nie odnosił się do kwestii czy przedmiotowa nieruchomość mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne (nadawała się do zabudowy jednorodzinnej) oraz czy poprzedni właściciele lub ich następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Odnosząc się natomiast do możliwości ustalenia odszkodowania za dom jednorodzinny, wskazać należy, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż objęcie gruntu przedmiotowej nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] w posiadanie przez gminę W. nastąpiło w dniu 16 sierpnia 1948 r., tj. w dniu ogłoszenia Dziennika Urzędowego Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego. W. Nr [...] z 1948 r. Określony w art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze W. 6 miesięczny termin na złożenie wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu upłynął zatem w dniu 16 lutego 1949 r. Byli właściciele nieruchomości nie złożyli we wskazanym 6 miesięcznym terminie wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu, tym samym własność budynków znajdujących się na nieruchomości przeszła na rzecz Skarbu Państwa. Przejście własności budynków na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło w dniu 16 lutego 1949 r., a więc przed dniem 5 kwietnia 1958 r. Warunkiem koniecznym przyznania odszkodowania jest natomiast przejście domu jednorodzinnego na własność Skarbu Państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. Zaznaczyć tu trzeba, że dla otrzymania odszkodowania za dom jednorodzinny nie jest istotna utrata faktycznego władania. Decydujące znaczenie ma stan prawny. W świetle powyższego stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja Wojewody [...] z dnia [...] września 2005 r. nie narusza prawa. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.