III SA/Wa 1539/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Cieśla (spr.), , Sędzia WSA Mariola Kowalska, Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński, Protokolant Anna Wdowiak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2006 r. sprawy ze skargi S. U. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranego świadczenia I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Sygnatura akt III SA/Wa 1539/06 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] marca 2006r. znak: [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego ( dalej KRUS ) po rozpatrzeniu wniosku S.U. o umorzenie nienależnie pobranej emerytury w kwocie 10922,45 zł. na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 i art. 41 a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U z 1998r., Nr 7, poz. 25 z późn. zm., dalej u.u.s.r.) odmówił umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia. W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżąca posiada dochody umożliwiające zwrot nienależnie pobranego świadczenia. Jednocześnie z uwagi na wydatki ponoszone przez S.U., ustalił nową miesięczną wysokość potrąceń ze świadczenia w kwocie 150zł. Pismem z dnia 9 marca 2006r. skarżąca odwołała się od decyzji wnosząc ponownie o umorzenie zaległości. W uzasadnieniu odwołania S.U. podniosła, że jest osobą obłożnie chorą, pozostającą od wielu lat w leczeniu specjalistycznym, znaczną część jej emerytury stanowią wydatki związane z zakupem leków. Skarżąca podała także, że ubiegała się o dodatek pielęgnacyjny, ale nie został jej on przyznany. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2006r. znak: [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego po rozpatrzeniu wniosku S.U. o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) i art. 41 a ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] marca 2006r. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie organ wskazał, że S.U. w odwołaniu nie udokumentowała wystąpienia niekorzystnych zdarzeń losowych mogących mięć wpływ na zmianę poprzedniej decyzji. Ponadto Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego stwierdził, że ze zgromadzonej dokumentacji wynika, że skarżąca posiada środki na spłatę nienależnie pobranego świadczenia. Skargę na powyższą decyzję złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie S.U. W uzasadnieniu wskazała, że jest osobą obłożnie chorą i potrzebuje opieki drugiej osoby, że nie posiada żadnych innych dochodów poza emeryturą, gdyż nie 1 uzyskała zasiłku pielęgnacyjnego. Skarżąca twierdziła także, że znaczną część jej emerytury, stanowią wydatki związane z zakupem leków. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Ponadto przedstawił stan faktyczny sprawy oraz sytuację materialną skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, ale ze względów innych, niż w niej wskazane. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., dalej: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd ma prawo i obowiązek uwzględnić również te okoliczności, które wprawdzie nie zostały wskazane w skardze jako zarzut, ale które miały na tę ocenę wpływ. Przedmiotem niniejszej sprawy jest odmowa umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranej emerytury orzeczona przez Prezesa KRUS. Jak wynikało z materiału sprawy decyzją z dnia [...] kwietnia 2005 r. Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w P. naliczyła S.U. nadpłatę 100 % części uzupełniającej emerytury rolniczej wypłacanej w okresie od 1 sierpnia 2003 r. do 30 kwietnia 2005 r. w kwocie łącznej 10.922,45 zł nadto zobowiązała skarżącą do zwrotu tej kwoty jako świadczenia nienależnie pobranego. Podstawą wydawania przez Prezesa KRUS decyzji w przedmiocie odmowy umorzenia tej należności był art. 36 ust. 1 pkt 10 w związku z art. 41 a ust. 1 pkt 2 u.u.s.r. Powyższe przepisy stanowią, że Prezes KRUS lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może w drodze decyzji umorzyć należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części. Analizując brzmienie tych przepisów, należy wskazać, że prawodawca, stanowiąc o możliwości umorzenia należności z tytułu składek, posłużył się zwrotem "może", oznaczającym, że w każdym wypadku decyzja będzie wydana w ramach uznania organu. Dysponując prawem do umorzenia należności na zasadzie uznania administracyjnego, organ może, ale nie musi, umorzyć należność mimo zajścia określonych przesłanek. Tak duży zakres swobody decyzyjnej oznacza jednocześnie, że na organie spoczywa obowiązek jak najpełniejszego uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia, celem wykazania, że zbadał on sprawę w zakresie ustawowych dyrektyw, jak również zebrał i rozważył cały materiał dowodowy. W przypadku decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego uzasadnienie spełnia szczególnie istotną rolę, gdyż pozwala na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Powyższe stanowisko znalazło wielokrotnie wyraz w ugruntowanym orzecznictwie, m.in. w wyroku NSA Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku z dnia 28 lutego 1996 r, sygn. akt SA/Gd 320/95, w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu z dnia 30 września 1996 r. sygn. akt SA/Wr 3095/95, w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku z dnia 26 października 1995 r., sygn. akt SA/Gd 2096/95, czy też w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w Białymstoku z dnia 21 lutego 1997 r., sygn. akt SA/Bk 1120/95. Wydanie przez KRUS decyzji w przedmiocie umorzenia należności poprzedza postępowanie, które prowadzone jest w oparciu o przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, o czym stanowi jego art. 180 § 1. Prezes KRUS zobligowany był do zastosowania przepisów Kpa, zarówno w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, jak i w postępowaniu prowadzonym w II instancji - w oparciu o art. 127 § 3 Kpa. Przechodząc na grunt sprawy niniejszej należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja Prezesa KRUS wydana została z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zatem że wypełniona została przesłanka uchylenia tej decyzji, określona w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Rozpoznając sprawę w drugiej instancji organ nie dopatrzył się przesłanek umorzenia należności, a tym samym nie stwierdził, że zachodzą przesłanki uchylenia decyzji pierwszoinstancyjnej. Swojego stanowiska w tej mierze nie uzasadnił jednakże w sposób należyty. W ocenie Sądu uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 1 i 3 Kpa, które stanowią, że decyzja powinna zawierać uzasadnienie faktyczne w szczególności wskazujące fakty, które organ uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, oraz uzasadnienie prawne, obejmujące wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W szczególności Sąd nie uznał za wystarczające zdawkowe stwierdzenie organu, że decyzję odmowną podjęto z uwagi na fakt, że skarżąca posiada środki na spłatę nienależnie pobranego świadczenia, a nadto, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie wnosi nowych okoliczności, mających wpływ na wydanie odmiennego rozstrzygnięcia. Sąd stwierdza, że okoliczność, iż strona nie przedstawiła nowych okoliczności, czy też dowodów nie zwalniała organu odwoławczego z obowiązku ponownego rozpatrzenia sprawy i oceny prawidłowości decyzji organu pierwszej instancji, wydanej w konkretnym stanie faktycznym, który powinien zostać gruntownie przeanalizowany. Organ odwoławczy musi zatem ocenić, czy w tym stanie faktycznym organ I instancji podjął właściwe rozstrzygnięcie. Może przy tym prowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe, jeżeli uzna to za konieczne. W ocenie Sądu niedopuszczalne jest natomiast zawężanie przez organ odwoławczy argumentacji do twierdzenia, że składając w postępowaniu instancyjnym wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy strona nie przedstawiła nowych dowodów lub nie wskazała nowych okoliczności , zwłaszcza przy równie skąpej argumentacji uzasadnienia wydanego w I instancji. W powyższym kontekście nie mogą zasługiwać na aprobatę Sądu zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przytoczone powyżej zdawkowe twierdzenia Prezesa KRUS w sytuacji, gdy we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżąca podnosi fakt pogarszającego się stanu zdrowia, złej sytuacji finansowej spowodowanej koniecznością kosztowego leczenia. Organ powinien odnieść się do argumentacji skarżącej w powyższym zakresie, wskazując, czy i w jakim stopniu mogła ona mieć znaczenie dla wydanego rozstrzygnięcia. Nie można uznać za zgodne z treścią art. 107 § 1 i 3 Kpa uzasadnienie decyzji, złożone z dwóch zdań o charakterze ogólnikowym, w których nie odniesiono się ani do ustalonych okoliczności faktycznych, ani do podstaw prawnych wydanego rozstrzygnięcia. Naruszenie to budzi szczególny sprzeciw Sadu w sytuacji, gdy dotyczy obu wydanych w sprawie decyzji. W ocenie Sądu skarżąca nie miała możliwości uzyskania informacji o faktycznych motywach, jakimi kierował się organ dokonując merytorycznego rozstrzygnięcia jej wniosku o umorzenie zaległych należności, a następnie postanawiając utrzymać to rozstrzygnięcie w mocy. Stoi to w sprzeczności nie tylko z zasadą przekonywania, wyrażoną w art. 11 Kpa, ale także z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów, wynikającą wprost z art. 8 Kpa. Na marginesie należy zauważyć, że odpowiedź organu na skargę zawiera już głębszą analizę stanu faktyczny sprawy niż wydane decyzje . Działanie takie nie może jednak konwalidować wadliwych decyzji. W świetle ugruntowanego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego odpowiedź na skargę nie może być traktowana jako uzupełnienie uzasadnienia decyzji (por. wyroki z dnia 25 maja 2001 r. sygn. akt III SA 2024/00, z dnia 13 grudnia 1995r. sygn. akt III SA 341/95, z dnia 27 czerwca 2001 r., sygn. akt V SA 3659/00). Wywody i okoliczności, które podniesiono dopiero w odpowiedzi na skargę, nie stanowiły przedmiotu postępowania administracyjnego poprzedzającego wydanie zaskarżonej decyzji i nie zostały zawarte w jej uzasadnieniu, dlatego też nie mogą być przedmiotem oceny sądu. Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, iż stwierdzone naruszenia przepisów postępowania miały istotny wpływ na wynik sprawy, dlatego też na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku. Stosownie do art. 152 wyżej wymienionej ustawy, Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości.