IV SA/Wa 1313/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jakub Linkowski, Sędziowie sędzia WSA Alina Balicka (spr.), asesor WSA Danuta Szydłowska, Protokolant Dominik Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 października 2006 roku sprawy ze skargi J. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego J. K. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] kwietnia 2006r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa uchylił w całości zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2005r. znak [...] i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji. Organ odwoławczy ustalił, że decyzją Wiceprezydenta Miasta S. z dnia [...] maja 1980r., wydaną na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 października 1977r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin / Dz. U. Nr 32, poz. 140 / zostało przejęte na rzecz Skarbu Państwa w zamian za rentę gospodarstwo rolne o powierzchni 0,5683 ha stanowiące własność A. B. położone w Z. Wojewoda [...] zaskarżoną do organu odwoławczego decyzją z dnia [...] października 2005r. stwierdził nieważność decyzji Wiceprezydenta Miasta S. w części orzekającej o przejęciu działki nr [...], natomiast odmówił stwierdzenia nieważności w części orzekającej o przejęciu działki nr [...]. Organ odwoławczy rozpatrując odwołanie J. K. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2005r. stwierdził, że zgodnie z art. 19 kpa organy administracji publicznej obowiązane są przestrzegać z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Przepis art. 157 § 1 kpa stanowi, że organem właściwym do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji jest organ wyższego stopnia z wyłączeniem tych przypadków, gdy kontrolowana w tym trybie decyzja została wydana przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze. Natomiast o tym, jaki organ jest organem wyższego stopnia przesądza art. 17 kpa. Organ odwoławczy wywiódł, że ustawa z dnia 27 października 1977r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, na podstawie której została wydana badana w postępowaniu nadzorczym decyzja Wiceprezydenta Miasta S. została uchylona z dniem 1 stycznia 1983r. przez ustawę z dnia 14 grudnia 1982r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin / Dz. U. Nr 40, poz. 268 /. Następnie ta ustawa została uchylona z dniem 1 stycznia 1991r. przez ustawę z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników / tekst jedn. Dz. U. z 1998r. Nr 7, poz. 25 /. Początkowo przedmiotowe sprawy należały do kompetencji terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego. Po wejściu w życie ustawy z dnia 17 maja 1990r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw / Dz. U. Nr 34, poz. 198 ze zm. / na podstawie art. 5 pkt 19b kompetencje te przeszły na organy administracji rządowej tj. kierownika urzędu rejonowego. Powyższy artykuł został skreślony przez art. 12 pkt 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1998r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa / Dz. U. Nr 162, poz. 1126 ze zm. /. Następnie, zgodnie z art. 94 ustawy z dnia 13 października 1998r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną / dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm. / do właściwości starosty przechodzą, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej, jako zadania z zakresu administracji rządowej, określone w przepisach zadania urzędów rejonowej administracji ogólnej i kompetencje kierowników tych urzędów. Wobec powyższego, gdyby takie sprawy były rozstrzygane obecnie, właściwym organem byłby starosta tj. organ jednostki samorządu terytorialnego. Samorządowe kolegia odwoławcze są organami wyższego stopnia w stosunku do jednostek samorządu terytorialnego, chyba że ustawy szczególne stanowią inaczej – art. 17 pkt 1 kpa. Natomiast wojewoda jest organem wyższego stopnia w rozumieniu kodeksu postępowania administracyjnego tylko wtedy, jeżeli ustawy szczególne tak stanowią – art. 7 pkt 4 ustawy z dnia 5 czerwca 1998r. o administracji rządowej w województwie / Dz. U. Nr 22, poz. 268 ze zm. /. W niniejszej sprawie brak jest jednak przepisu szczególnego, a zatem organem właściwym do przeprowadzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wiceprezydenta Miasta S. z dnia [...] maja 1980r. jest właściwe miejscowo samorządowe kolegium odwoławcze. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2006r. wniósł J. K. Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji zrzucanie odpowiedzialności w podejmowaniu wiążących i konkretnych oraz zgodnych z prawem i stanem faktycznym decyzji na innych i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych / Dz. U. Nr 153, poz. 1269 /, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Legitymuje to sądy administracyjne do dokonywania kontroli aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi. Ponadto, jak stanowi art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. /, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Biorąc pod uwagę powołane wyżej kryteria należy uznać, że skarga jest zasadna z innych przyczyn i prowadzi do uchylenia zaskarżonej decyzji. Wnioskiem z dnia 20 sierpnia 2001r. J. K. wystąpił do Wojewody [...] o stwierdzenie nieważności decyzji Wiceprezydenta Miasta S. z dnia [...] maja 1980r. w sprawie przejęcia gospodarstwa rolnego na własność Państwa w zamian za rentę. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2003r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wiceprezydenta Miasta S. z dnia [...] maja 1980r., mocą której na rzecz Skarbu Państwa zostało przejęte gospodarstwo rolne położone w Z. obejmujące działkę oznaczoną nr [...] i stanowiącą własność A. B. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] czerwca 2003r. utrzymał w/w decyzję Wojewody [...] w mocy. Na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2003r. skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył J. K. Skargę tę na podstawie art. 97 § 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 2002r. przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. z 2003r. Nr 153, poz. 1271 ze zm. / rozpoznał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który wyrokiem z dnia 7 września 2004r. wydanym w sprawie sygn. akt IVSA 3848/03 uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji z powodu nie wyjaśnienia przez organy wszystkich okoliczności sprawy, co mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie. Wojewoda [...] ponownie rozpoznając sprawę, decyzją z dnia [...] października 2005r. stwierdził nieważność decyzji Wiceprezydenta Miasta S. z dnia [...] maja 1980r., w części orzekającej o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego położonego w S. obręb Z. obejmującego działkę nr [...], stanowiącej pierwotnie współwłasność A. i B. małż. B., która została wydana z naruszeniem prawa oraz odmówił stwierdzenia nieważności, w części orzekającej o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego położonego w S. obręb Z. obejmującego działkę nr [...], stanowiącej pierwotnie własność A. B. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] kwietnia 2006r. uchylił w całości decyzję Wojewody [...] i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji uznając, iż organ wojewódzki nie był właściwy do rozpoznania przedmiotowej sprawy, która należy do właściwości samorządowego kolegium odwoławczego. Decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2006r. narusza zasadę związania organu oceną prawną sądu zawartą w art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. W niniejszej sprawie, która toczy się na skutek wniosku J. K. z dnia 20 sierpnia 2001r., orzekał już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 7 września 2004r. wydanym w sprawie sygn. akt IV SA 3848/03. W sprawie tej Sąd przesądził kwestię właściwości, uznając iż Wojewoda [...] jest organem właściwym do rozpoznania wniosku J. K. z dnia 20 sierpnia 2001r. Ocena prawna zawarta w tym wyroku dotycząca właściwości, poprzez nie kwestionowanie Wojewody [...] jako organu pierwszej instancji właściwego do rozpoznania merytorycznego wniosku jest wiążąca zarówno dla sądu orzekającego w tej sprawie jak i dla organu administracyjnego przy ponownym rozpoznawaniu tej sprawy. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 lutego 1998r. IIIRN 130/97 / OSNP 1999/1/2 / wyjaśnił, że zasada z art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym / Dz. U. nr 74, poz. 368 ze zm. /, w myśl której "ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie ten sąd", oznacza, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, będzie on związany, oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy. Wykładnia zawarta w przytoczonym orzeczeniu Sądu Najwyższego jest aktualna również na gruncie art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego przyjmuje się, że ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie ten sąd oraz organ administracji publicznej w przyszłości, ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd i organ, jeżeli ocena prawna wyrażona w tym orzeczeniu nie zostanie uchylona w prawem określonym trybie i jeżeli nie uległy zmianie przepisy prawne stanowiące podstawę oceny w danej sprawie – Tadeusz Woś i inni Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz str. 477. Związanie sądu administracyjnego oraz organów administracyjnych oceną prawną oznacza, że nie mogą one formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej w orzeczeniu sądowym poglądem i zobowiązane są do podporządkowania się mu w pełnym zakresie / por. wyrok NSA z 22.03.1999r. IVSA 527/97 LEX nr 47275 /. Niezastosowanie się przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi przy ponownym wydawaniu decyzji do oceny prawnej wyrażonej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z dnia 7 września 2004r. w sprawie sygn. akt IV SA 3848/03, narusza zasadę związania organu oceną prawną i oznacza, że decyzja ta jest wadliwa. Okoliczność tę sąd bierze pod uwagę z urzędu, niezależnie od tego, czy została w skardze podniesiona / por. postanowienie NSA z 16.02.1998r., IVSA 975/97, LEX nr 43847, wyrok NSA z 22.03.1999r., IVSA 527/97, LEX nr 47275, postanowienie NSA z 25.05.2001r., VSA 355/01, LEX nr 57181 /. Naruszenie przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zasady związania oceną prawną wyrażoną w wyroku sądu powoduje konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji. W tej sytuacji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi obowiązany jest rozpoznać odwołanie złożone od decyzji Wojewody [...] i merytorycznie rozstrzygnąć wniosek J. K. Z uwagi na przyczyny uchylenia zaskarżonej decyzji, na obecnym etapie postępowania przedwczesne jest zajmowanie przez Sąd stanowiska w kwestii merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 powołanej wyżej ustawy.