III SA/Kr 184/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tadeusz Wołek Sędziowie: WSA Bożenna Blitek spr. NSA Krystyna Kutzner Protokolant: Urszula Ogrodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2006 r. sprawy ze skargi " R." Sp. z o.o. w W. na czynność Burmistrza W. w przedmiocie odmowy zwrotu opłaty za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych I. stwierdza bezskuteczność czynności Burmistrza W. polegającą na odmowie zwrotu nienależnie pobranych opłat za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych w latach 2003 - 2004 przez "R." Spółka z o.o. z siedzibą w W., II. zasądza od Burmistrza W. na rzecz strony skarżącej kwotę 455 zł (czterysta pięćdziesiąt pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją Nr [...] z dnia [...] 03.1997r. zakład o nazwie "R." s. c. uzyskał status zakładu pracy chronionej uregulowany art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 1991r. o zatrudnianiu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 46, poz. 201 z późn. zm.). Spółka ta została następnie przekształcona w Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością nie tracąc statusu zakładu pracy chronionej i jako taka uzyskiwała od 2002r. w prowadzonych placówkach handlowych zezwolenia Burmistrza W. na detaliczną sprzedaż napojów zawierających 4,5% alkoholu i piwa, na sprzedaż napojów zawierających powyżej 4,5% do 18% alkoholu oraz na sprzedaż napojów zawierających powyżej 18% alkoholu. Pismem z dnia 3 sierpnia 2004r. "R." sp. z o.o. w W. zwróciła się do Urzędu Miejskiego w W. z wnioskiem o zwrot nienależnie wniesionej opłaty za wydane zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych w kwocie [...] zł za 2004 rok. Jako podstawę prawną podano art. 31 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 123, poz. 776 z późn. zm.). Pismem z dnia 26.08.2004r. z upoważnienia Burmistrza poinformowano wnoszących, że "brak jest podstaw prawnych do zwrotu żądanej kwoty". W piśmie podano, że "stosownie do zapisów ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych za bezsporne uznać należy, że prowadzący zakład pracy chronionej zwolnieni są z opłaty, o której mowa w art. 11- ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi." Podkreślono, że "R." spółka z o.o. pomimo ustawowego zwolnienia, opłatę uiściła", a "nie ma mechanizmów prawnych umożliwiających zwrot opłaty w przedmiotowej sprawie". W konsekwencji uznano, że "mimo, iż zakłady pracy chronionej są zwolnione od opłat, to jednak jeżeli tą opłatę uiściły, to nie podlega ona zwrotowi". Pismem z dnia 17 września 2004r. R. spółka z o.o. w W. wniosła do Urzędu Miejskiego w W. rozszerzony wniosek - o zwrot nienależnie uiszczonej opłaty za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych za rok 2003 w wysokości [...] zł i za rok 2004 w wysokości [...] zł. Na uzasadnienie podano, że R. spółka z o.o. w W. przed wniesieniem opłat była i obecnie jest zakładem pracy chronionej i w oparciu o art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych ma prawo do ustawowego zwolnienia z opłaty za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych, a opłaty za lata 2003 i 2004 uiściła omyłkowo. Pismem z dnia 17 listopada 2004r. Nr [...] Burmistrz Miasta W. odmówił zwrotu uiszczonej opłaty za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych za rok 2003 i 2004 w łącznej wysokości [...] zł podkreślając, że wnoszący nie miał obowiązku uiszczenia tej opłaty, a skoro ją uiścił, to jest to świadczenie nienależne, nie mniej w świetle art. 411 kodeksu cywilnego brak podstawy prawnej do zwrotu opłaty, a nadto "zwrot świadczenia odpada w sytuacji, gdy bezpodstawnie wzbogacony korzyść zużył lub utracił, tak że nie jest wzbogacony (art. 409kc), a z taką sytuacja mamy do czynienia w tym przypadku. Całość wpłaconej kwoty została rozdysponowana i wykorzystana na cele związane z przeciwdziałaniem alkoholizmowi, w związku z tym nie ma mowy o wzbogaceniu Gminy." Tę odpowiedź organu administracyjnego R. spółka z o.o. otrzymała w dniu 18 listopada 2004r. Pismem z dnia 26 listopada 2004 r. R. spółka z o.o. w W. wezwała organ administracyjny do usunięcia naruszenia prawa poprzez zarządzenie zwrotu wnioskowanej pismem z dnia 17 września 2004r. kwoty pobranej wbrew art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Na uzasadnienie podano, że "w sytuacji, gdy podmiot od początku zwolniony był ustawowo z obowiązku uiszczenia opłaty za zezwolenie, a mimo to omyłkowo opłatę uiścił, organ obowiązany jest dokonać zwrotu nienależnie pobranej opłaty. Zarządzenie zwrotu nienależnej opłaty będzie wówczas czynnością z zakresu administracji publicznej dotyczącą uznania uprawnienia wynikającego z przepisów prawa." Wzywający powołał się m.in. na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 2000r. SA/Bk 976/99 ONSA 2001/2/83. Burmistrz Miasta W. w odpowiedzi na wezwanie do usunięcia prawa z dnia 7 grudnia 2004r. poinformował R. spółka z o.o. w W. o odmowie zwrotu kwoty [...] zł uiszczonej tytułem opłaty za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych w latach 2003 i 2004 i o podtrzymaniu swego dotychczasowego stanowiska w tym zakresie. Odpowiedź tę spółka otrzymała w dniu 13 grudnia 2004r. Dnia 12 stycznia 2005r. R. spółka z o.o. w W. wniosła skargę na czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą odmowy uznania przez Burmistrza Miasta W. uprawnienia skarżącego wynikającego z przepisów prawa domagając się "stwierdzenia bezskuteczności i niezgodności z prawem czynności Burmistrza Miasta W. w przedmiocie odmowy zwrotu zapłaconych w latach 2003 i 2004 przez skarżącego opłat za zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych oraz orzeczenie, iż R. Sp. z o.o. jako zakład pracy chronionej korzysta z ustawowych uprawnień do zwolnienia od opłat za sprzedaż napojów alkoholowych, w tym za rok 2003 i 2004", a także o zasądzenie od organu na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania. Jako podstawę prawną podano art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, a w uzasadnieniu przytoczono stanowisko zawarte w w/w pismach do organu administracyjnego. Jednocześnie podniesiono, że podany przepis "zmieniał się ośmiokrotnie od chwili wejścia w życie ustawy, orzecznictwo sądów w tej kwestii jak i praktyka poszczególnych gmin również nie były jednorodne w tym zakresie, przy czym sankcją za nieopłacenie w terminie rat za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych było, zgodnie z art. 18 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, wygaśnięcie zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych." W odpowiedzi na skargę Burmistrz W. wniósł w pierwszej kolejności o jej odrzucenie z uwagi na charakter cywilny rozliczeń między stronami i okoliczność, że to przepisy kodeksu cywilnego stanowią podstawę zwrotu uiszczonych przez skarżąca świadczeń, a to powoduje, że sprawa nie należy do właściwości sądów administracyjnych. W przypadku nie uwzględnienia wniosku o odrzucenie sprawy wniesiono o oddalenie skargi podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko i argumentację zajęte w pismach kierowanych do skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. (Dz.U. nr 153, poz.1270) - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosuje środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na inne niż w pkt 1 - 3 akty i czynności z zakresy administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Należy zwrócić uwagę na treść art. 11- ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1982r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz.U.z 2002r. Nr 147, poz. 1231 z późn. zm.). I tak: "W celu pozyskania dodatkowych środków na finansowanie zadań określonych w art. 4- ust. 1 gminy pobierają opłatę za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych, o których mowa w art. 18." Z kolei art. 18 ust. 1 tej ustawy: "Sprzedaż napojów alkoholowych przeznaczonych do spożycia w miejscu lub poza miejscem sprzedaży może być prowadzona tylko na podstawie zezwolenia wydanego przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) właściwego ze względu na lokalizację punktu sprzedaży, zwanego dalej < organem zezwalającym>." Natomiast art. 18 ust. 7 brzmi: "Warunkiem prowadzenia sprzedaży napojów alkoholowych do spożycia w miejscu lub poza miejscem sprzedaży jest: 1) posiadanie zezwolenia, o którym mowa w ust. 1, 2) wniesienie opłaty, o której mowa w art. 11-,..." Jednocześnie Wojewódzki Sąd Administracyjny zwraca uwagę na treść art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 123, poz. 776 z póżn. zm.), którego pkt 3 do 2003r. brzmiał: "Prowadzący zakład pracy chronionej lub zakład aktywności zawodowej jest zwolniony w stosunku do tego zakładu, z zastrzeżeniem ust. 2 z niepodatkowych należności budżetowych." Pkt 3 tego art. 31 ust. 1 cyt. ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. w 2003r., a od 1 lutego do dnia 31.12.2003r. pkt 2 tegoż miał brzmienie: "Prowadzący zakład pracy chronionej lub zakład aktywności zawodowej w stosunku do tego zakładu jest zwolniony z opłat, z wyjątkiem opłaty skarbowej"; Od dnia 01.01.2004r. art. 31 ust. 1 pkt 2 tej ustawy z 27 sierpnia 1997r. otrzymał treść: "Prowadzący zakład pracy chronionej lub zakład aktywności zawodowej w stosunku do tego zakładu jest zwolniony z opłat, z wyjątkiem opłaty skarbowej i opłat o charakterze sankcyjnym". Sąd zwraca uwagę, że opłata, o której mowa w art. 11- ust. 1 cyt. ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi nie jest ani opłatą skarbową, o której mowa w art. 31 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, ani opłatą o charakterze sankcyjnym, o której także mowa w tej ostatniej ustawie, albowiem za opłatę skarbową nie uznaje jej ustawa z dnia 9 września 2000r. o opłacie skarbowej (Dz. U. z 2004r. Nr 253, poz. 2532 z późn. zm.), a wydane w oparciu o art. 31 ust. 5 cyt. ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych - Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 7 lipca 2004r. w sprawie wykazu opłat o charakterze sankcyjnym (Dz. U. Nr 161, poz. 1682) opłaty tej do opłat o charakterze sankcyjnym nie zalicza. Mając przytoczone przepisy prawa na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za w pełni uzasadnioną. Pozostaje między stronami poza sporem, co organ administracyjny wielokrotnie podkreślał, że skarżąca dokonała opłat za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych, o których mowa w art. 18 cyt. ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, nie będąc do tego zobowiązaną. Z tego względu - zdaniem Sądu - poza sporem powinno być także to, że organ administracyjny pobrał te opłaty od skarżącej nie będąc do tego upoważnionym ustawowo. W zasadzie nie budzi wątpliwości to, że pobranie opłaty, o której mowa w art. 18 cyt. ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi jest czynnością z zakresu administracji publicznej. Mając powyższe wywody na względzie - zdaniem Sądu - nie powinno budzić wątpliwości także to, że odmowa zwrotu nienależnie pobranych od skarżącej przez Burmistrza W. opłat za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych jest także czynnością z zakresu administracji publicznej, o jakiej mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Powoduje to uznanie, że właściwy do jej rozpoznania niniejszej sprawy jest sąd administracyjny. Wojewódzki Sąd Administracyjny podzielił w tej sprawie w całości stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z dnia 25.05.2004r. sygn. akt GSK 95/04 (ONSAiWSA 2004/2/45): "Opłata za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych stanowi niepodatkową należność budżetową, o której mowa w art. 31 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 123, poz. 776 z póżn. zm.)w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2003r.", a także w wyroku z dnia 24.02.2000r. sygn. akt SA/Bk (ONSA 2001/2/83): "Opłata za zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych jest rodzajem niepodatkowej należności budżetu gminy i dlatego z mocy ustawy wyłączony jest obowiązek jej wnoszenia przez zakłady pracy chronionej na podstawie art. 31 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 123, poz. 776 z póżn. zm.)." Sąd zwraca uwagę, że gmina nie posiadała i nie posiada żadnej podstawy prawnej zarówno do przyjęcia jak i do zatrzymania opłaty nienależnie uiszczonej przez skarżącą. Takie działania gminy należy uznać za niedopuszczalne. Brak ściśle określonego trybu do zwrotu tak przyjętych opłat powoduje jedynie wskazanie, że opłaty te mogą być zwrócone zarządzeniem, a nie decyzją administracyjną. Powyższe stanowisko sprawia, że koniecznym jest uwzględnienie stanowiska strony skarżącej przez stwierdzenie bezskuteczności czynności Burmistrza Wadowic polegającej na odmowie zwrotu nienależnie pobranych opłat za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych w latach 2003 - 2004 przez skarżąca. W oparciu o przytoczone przepisy ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych w związku z art. 146 § 1 p.p.s.a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł - jak w pkt I wyroku. Na podstawie art. 200 p.p.s.a. Sąd orzekł - jak w pkt II wyroku.