II FZ 469/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krystyna Nowak po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Krystyny K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 kwietnia 2007 r., sygn. akt I SA/Wr 1092/05 w zakresie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Krystyny K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 15 lipca 2005 r., (...) w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2001 r. oraz odsetek za zwłokę od zaległości z tytułu niewpłaconej w terminie zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych za maj 2001 r. postanawia: oddalić zażalenie II FZ 469/07 UZASADNIENIE Postanowieniem z 16 kwietnia 2007 r., sygn. akt I SA/Wr 1095/05, wydanym na podstawie art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił Krystynie K. przyznania prawa pomocy w związku z jej skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z 15 lipca 2005 r., (...) w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2001 r. oraz odsetek za zwłokę od zaległości z tytułu niewpłaconej w terminie zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych za maj 2001 r. Z uzasadnienia postanowienia wynikało, że strona nie wykazała, aby w jej wypadku występowały przesłanki udzielenia prawa pomocy z art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarżąca w sposób nader lakoniczny umotywowała swoje żądanie, a ponadto nie dostarczyła, mimo dwukrotnego wezwania i trzykrotnego przedłużania terminu do jego wykonania - informacji wskazanych przez referendarza sądowego i Sąd. Nie przedstawiła innych dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, iż jej sytuacja materialne uzasadniała uwzględnienie wniosku. W konsekwencji Sąd nie mógł w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości ustalić sytuacji majątkowej i rodzinnej podlegających ocenie w postępowaniu wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W zażaleniu na postanowienie skarżąca wniosła o jego uchylenie w całości i uwzględnienie wniosku o zwolnienie od całości kosztów wpisu sądowego od wniesionej do WSA skargi z 24 sierpnia 2005 r., zarzucając: - krzywdzącą ją sprzeczność ustaleń Sądu dotyczących jej sytuacji finansowej i gospodarczej z rzeczywistym stanem faktycznym w tym zakresie oraz zgromadzonym lub "wskazanym" Sądowi materiałem dowodowym, - łączny dochód miesięczny na potrzeby skarżącej oraz jej studiującego syna wynosi jedynie 833,85 zł /w chwili obecnej 672,68 zł, gdyż 100 zł miesięcznie zatrzymuje dzierżawca tytułem kompensaty długu/, zaś mąż nie prowadzący z nią wspólnego gospodarstwa domowego i pozostający z nią w małżeńskiej rozdzielność majątkowej, może jedynie w części finansować syna, - Sąd niesłusznie upatruje jako źródło potencjalnych dochodów nieruchomość rolną skarżącej. Skarżąca wyraźnie wskazała Sądowi w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, że w aktach sprawy są dokumenty, w których zostały określone i wskazane działania egzekucyjne, w tym Urzędu Skarbowego. Dlatego Skarżąca mogła czuć się zwolniona od powinności nałożonych na nią wezwaniem z 29 maja 2006 r., - niesłuszny był "zarzut" Sądu, iż skarżąca nie udokumentowała nieściągalności jej wierzytelności w kwocie 3.767.145 zł, ponieważ Sąd nie wezwał jej do udokumentowania tej okoliczności. Jednocześnie skarżąca składa dokumenty, prosząc o przeprowadzenie z nich dowodu na obecnym etapie postępowania. Skarżąca zarzuciła Sądowi zbyt dowolną, chybioną i nieuprawnioną interpretację art. 246 § 1 pkt 2 ustawy procesowej poprzez przyjęcie, że nie wystarczy, by skarżąca wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny, ani też że jest osobą ubogą. W przekonaniu strony skarżącej Sąd nie wziął pod uwagę, oceniając "pewne" niedociągnięcia skarżącej, że występowała ona bez profesjonalnego pełnomocnika procesowego. Autor zażalenia zarzucił postanowieniu naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, tj. obrazę art. 166 w zw. z art. 156 § 1 i 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, polegającą na uznaniu, że wadliwości postanowienia z 1 lutego 2007 r. miały charakter wad nieistotnych, a w konsekwencji zastosowania trybu rektyfikacji do istotnych błędów postanowienia. W uzasadnieniu zażalenia jego autor wskazał, że art. 156 § 1 ustawy nie przewidywał możliwości prostowania "oczywistych omyłek pisarskich". Pojęcie oczywistej omyłki nie dotyczy ani przeoczenia, jakiego sąd się dopuścił przy rozstrzygnięciu sprawy, ani niezgodności sentencji z następnie sporządzonym uzasadnieniem. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził i zważył, co następuje: Zażalenie na uwzględnienie nie zasługiwało. Obszernie i wyczerpująco Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu przedstawił stan prawny odnoszący się do stosowania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Prawidłowo Sąd wskazał, że prawo pomocy przyznaje się wyłącznie na w n i o s e k zainteresowanego /art. 243 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym /art. 252 § 1/. Wniosek składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru /art. 252 § 2/. Art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowił, że jeżeli oświadczenie zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości strona jest o b o w i ą z a n a złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. To uprawnienie sądu - do wzywania o uzupełnienie wniosku - miało służyć pełnemu, wyczerpującemu wykonaniu przez stronę - również tę działającą bez fachowego zastępstwa procesowego - dyspozycji przywołanego art. 252 § 1. Skoro przyznanie prawa pomocy następuje na wniosek strony to wnioskodawca we własnym interesie winien przedstawić sądowi wszelkie okoliczności świadczące o jego uprawnieniu do skorzystania z tego prawa zamiast odsyłać Sąd do poszukiwania określonych dokumentów. Z zaskarżonego postanowienia jednoznacznie wynikało, że uzasadnienie wniosku złożonego na urzędowym formularzu było lakoniczne, a reakcje na kolejne wezwania o jego uzupełnienie nie świadczyły o chęci współpracy z Sądem w sprawie załatwienia istotnej dla skarżącej sprawy zwolnienia od kosztów sądowych. Nie można było WSA zarzucić dowolności oceny dokumentów przedstawionych przez skarżącą, która "czuła się zwolniona" od powinności nałożonych przez Sąd - odpowiedzi na wezwania. Prawo pomocy w zakresie częściowym było przyznawane osobie fizycznej, gdy w y k a z a ł a, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Wykazanie przesłanki do uzyskania prawa pomocy nie było równoznaczne ze wskazaniem na trudną sytuację materialną skarżącej. Przedmiotem oceny dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny na skutek wniesionego zażalenia było postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skonfrontowane z sądowymi aktami sprawy /art. 133 § 1 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i w związku z art. 3 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. Nr 153, poz. 1269/, a nie bezpośrednia ocena wniosku o udzielenie prawa pomocy i dokumentów, które sądowi I instancji nie były znane i których przedstawienie ma być jedynie uzasadnieniem ogólnikowej polemiki z argumentami sądu, a nie dowodem na wystąpienie przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy. Ze wskazanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu.