I SA/Wa 702/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rudnicka Sędziowie NSA Joanna Banasiewicz asesor WSA Sławomir Antoniuk (spr.) Protokolant Monika Chorzewska - Korczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 października 2006 r. sprawy ze skargi B. C., A. W., D. K., T. S, T. K. i T. L. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość warszawską 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] maja 2005 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżących B. C., A. W., D. K., T. S., T. K. i T. Ł. solidarnie kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2006 r., nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] maja 2005 r., nr [...] odmawiającą B. C., T. K., D. K., A. W., T. S. i T. L. przyznania odszkodowania za część nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] [...] oznaczonej jako [....] rej. hip. [...], stanowiącej część gospodarstwa rolnego. Z uzasadnienia powyższej decyzji wynika, że część nieruchomości oznaczonej jako [...] o pow. [...] m2 ([...] m2 po odstąpieniu w 1945 r. części udziałów we współwłasności na rzecz H. K.), przed przejściem z dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) na własność gminy W., stanowiła własność W. K. Na przedmiotowym gruncie prowadzone było gospodarstwo rolne. Na podstawie informacji zawartej w piśmie Dyrekcji Rozbudowy Miasta – Budownictwa Obiektów [...] z dnia [...] listopada 1962 r. ustalono, że część gruntu będącego w posiadaniu W. K. o pow. [...] m2 została przejęta pod inwestycje przed 5 kwietnia 1958 r. Wnioskiem z dnia 24 lipca 1962 r. W. K. wystąpiła o wypłatę odszkodowania za grunt o pow. [...] ha przejęty po dniu 5 kwietnia 1958 r. pod inwestycje [...]. Prezydium Rady Narodowej W. decyzją z dnia [...] lutego 1965 r., nr [...] przyznało odszkodowanie za powierzchnię gruntu [...] m2. Według zaświadczenia Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej W. – M. z dnia [...] listopada 1969 r. W. K. wraz z mężem W. K. byli użytkownikami gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha. Na podstawie decyzji o lokalizacji szczegółowej nr [...] z dnia [...] maja 1969 r. teren ten został przejęty pod inwestycję osiedla mieszkaniowego spółdzielczego. Decyzją Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] listopada 1969 r., zmienioną decyzją z dnia [...] marca 1970 r., z urzędu przyznano W. K. i W. K. odszkodowanie za budynek i naniesienia znajdujące na gruncie. Odszkodowanie za grunt (wg. opinii szacunkowej z 19 września 1970 r. o powierzchni [...] m2) miało być natomiast uregulowane odrębną decyzją. Decyzja taka nie została jednak wydana. W oparciu o postanowienia spadkowe ustalono, że W. K. zmarła w dniu [...] października 1966 r., a prawa do spadku po niej nabył mąż W. K. w ¼ części i dzieci T. K., J. K., H. Ł. po 3/16 części każde z nich oraz syn zmarłej córki K. S. T. S. w 3/16 części, natomiast po zmarłym w dniu [...] maja 1969 r. W. K. prawo do spadku nabyły dzieci T. K., J. K. i H. Ł. oraz wnuk T. S. po ¼ części każde z nich. Wnioskiem z dnia 29 marca 1978 r. syn W. i W. K. - J. K. wystąpił w imieniu własnym i pozostałych spadkobierców o przyznanie zapowiedzianego decyzją z dnia [...] listopada 1969 r. odszkodowania. Wniosek ten był następnie kilkakrotnie ponawiany. Prezydent W. decyzją z dnia [...] maja 2005 r. odmówił następcom prawnym dawnej właścicielki przedmiotowej nieruchomości przyznania wnioskowanego odszkodowania. W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że w oparciu o przepis art. 215 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, odszkodowanie za przejętą gospodarstwo rolne przysługuje, jeżeli poprzedni właściciele lub ich następcy prawni zostali pozbawieni faktycznego władania gospodarstwem po 5 kwietnia 1958 r. W aktach sprawy brak było dokumentów potwierdzających, że następcy prawni W. K. faktycznie władali częścią wskazanego na wstępie gospodarstwa rolnego. Ponieważ spadkobiercy dawnej właścicielki nie prowadzili gospodarstwa rolnego, to nie można było uznać, że w rozumieniu powołanego przepisu utracili posiadanie tego gospodarstwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli B. C. i T. K. podnosząc, iż przedmiotowe odszkodowanie za grunt im przysługuje, bowiem o konieczności jego wypłaty przesądzała już decyzja ustalająca odszkodowanie za dom i naniesienia znajdujące się na gruncie objętym wnioskiem odszkodowawczym. Wniosek o wypłatę odszkodowania, wbrew ustaleniom organu, został złożony przez W. K. już w dniu 9 września 1961 r. Skoro przedmiotowym gospodarstwem rolnym do 1966 r. władała W. K., a do maja 1969 r. jej mąż, to następcy prawni nie musieli wcale wykazywać, że wskazane gospodarstwo pozostawało w ich władaniu po dniu 5 kwietnia 1958 r. W ocenie strony zostały zatem spełnione wszystkie przesłanki z art. 215 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami. Do pism uzupełniających odwołanie, załączono kopie dokumentów świadczących o opłacaniu w roku 1969 podatku rolnego, obowiązkowego ubezpieczenia gospodarstwa rolnego, prowadzeniu upraw. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że w świetle postanowień art. 215 ust. 1 powołanej ustawy, do otrzymania odszkodowania za gospodarstwo rolne położone na gruncie, który z mocy dekretu z dnia 26 października 1945 r. przeszedł na własność gminy m.st. Warszawy, a następnie Państwa, konieczne jest łączne wystąpienie następujących przesłanek: 1) poprzedni właściciel lub jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznego władania gospodarstwem po dniu 5 kwietnia 1958 r., 2) poprzedni właściciel lub jego następcy prawni prowadzili to gospodarstwo. Jak podniósł organ, bez faktycznego władania nieruchomością stanowiącą gospodarstwo rolne nie było możliwe jego prowadzenie. Ustalenia organu I instancji należało uznać za prawidłowe, bowiem w aktach sprawy nie było dokumentów stwierdzających, że następcy prawni W. K. prowadzili gospodarstwo rolne na przedmiotowym gruncie. Z dokumentów znajdujących się w aktach wynikało natomiast, iż gospodarstwo rolne prowadzone było po dniu 5 kwietnia 1958 r. przez W. K. wspólnie z mężem W. K., a po jej śmierci – do czasu przejęcia w 1969 r. gruntu pod inwestycje – przez jej męża W. K. Skoro jednak odszkodowanie przysługuje wyłącznie za gospodarstwo rolne na gruntach przejętych na własność Państwa, jeżeli poprzedni właściciele lub następcy prawni tych właścicieli prowadzący efektywnie gospodarstwo rolne zostali pozbawieni faktycznego władania tym gospodarstwem po dniu 5 kwietnia 1958 r., to w świetle powołanych przepisów brak jest podstaw prawnych do przyznania odszkodowania dla tych następców prawnych byłego właściciela, którzy faktycznie nie władali gospodarstwem (nie prowadzili efektywnie gospodarstwa rolnego). Zdaniem organu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje jednoznacznie, iż żaden z wnioskodawców nie prowadził gospodarstwa rolnego. Przewidziane w art. 7 ust. 4 i 5 oraz art. 8 dekretu z dnia 26 października 1945 r. prawa do odszkodowania za przejęte przez Państwo grunty, budynki i inne części składowe nieruchomości wygasły z dniem 1 sierpnia 1985 r., tj. z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (tj. Dz. U. z 1991 r., Nr 30, poz. 127). W przedstawionym stanie faktycznym i prawnym nie było podstaw do zakwestionowania prawidłowości zaskarżonej decyzji. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez B. C., T. K., A. W., D. K., T. S. i T. Ł. Skarżący w obszernej skardze podnieśli, że zaskarżona decyzja Wojewody [...] jest sprzeczna z prawem, bowiem powtarza argumenty przedstawione w decyzji organu I instancji nie ustosunkowując się w jakikolwiek sposób do zarzutów odwołania i wniosków strony, a w szczególności nie odnosi się do dokumentów przedstawionych przez stronę, a mających istotne znaczenie w sprawie. Jest ona całkowicie sprzeczna z faktami i dokonuje wadliwej interpretacji art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Z tych powodów, zdaniem skarżących, decyzje odmowne nie są do zaakceptowania z punktu widzenia prawa. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja narusza zarówno przepisy postępowania administracyjnego, jak i prawa materialnego. Na wstępie należy wskazać, że postępowanie odwoławcze charakteryzuje się tym, że nie ogranicza się ono do kontroli decyzji organu pierwszej instancji, lecz organ odwoławczy jest obowiązany sprawę ponownie rozpoznać, ocenić zasadność żądań i zarzutów odwołania i dopiero w oparciu o całokształt materiału dowodowego, wydać rozstrzygnięcie. W niniejszej sprawie organ odwoławczy nie odniósł się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do zarzutów i wniosków strony przedstawionych w odwołaniu, a jedynie poprzestał na stwierdzeniu, że w wyniku rozpatrzenia materiałów dowodowych sprawy oraz odwołania, nie znalazł podstaw do kwestionowania prawidłowości rozstrzygnięcia organu I instancji. Należy wskazać, że Wojewoda [...] przedwcześnie przesądził, iż spadkobiercy W. K. i W. K. na gruncie przedmiotowej nieruchomości nie prowadzili gospodarstwa rolnego. Organ nie dokonał oceny wartości dowodowej załączonych do odwołania dokumentów, tj.: pisma Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] sierpnia 1969 r., nr [...] wzywającego W. K. do stawiennictwa w sprawie odszkodowania za nieruchomość; pisma Wydziału Architektury i Nadzoru Budowlanego Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej W. z dnia [...] sierpnia 1969 r. skierowanego do W. K. o zarządzeniu zaprzestania od dnia 1 września 1969 r. dalszych upraw z powodu protokolarnego przekazania nieruchomości położonej przy ul. [...], [...], Al. [...] inwestorowi pod zabudowę; dowodów opłat podatku rolnego za przedmiotowy grunt w roku 1969 oraz dowodu opłaty obowiązkowego ubezpieczenia gospodarstwa rolnego w PZU; protokołu inwentaryzacyjnego nieruchomości przy ul. [...] – Al. [...], nr hip. działka nr [...] z dnia [...] września 1969 r. stwierdzającego prowadzenie upraw na tym gruncie; zaświadczenia Prezydium Wydziału Rolnictwa Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej W. wydanego w dniu [...] listopada 1969 r. stwierdzającego, że W. i W. K. są użytkownikami gospodarstwa rolno – ogrodniczego o pow. [...] ha, położonego w W. przy ul. [...] [...]. Jak wynika z akt sprawy, W. K. zmarła w dniu[...] października 1966 r., a jej mąż W. K. zmarł [...] maja 1969 r. Skoro zatem z zaświadczenia Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej W. – M. z dnia [...] listopada 1969 r. wynikało, że W. K. wraz ze swym mężem W. byli użytkownikami gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha., a w tej dacie już nie żyli oraz z protokołu inwentaryzacyjnego z dnia 25 września 1969 r. wynikało, że na gruncie tym prowadzono m.in. uprawę kapusty, której termin zbioru został w protokole określony, to niewątpliwie od maja 1969 r. do dnia przejęcia przez inwestora przedmiotowy grunt był wykorzystywany jako gospodarstwa rolne. Mając na uwadze, że przepisy k.p.a. nakładają na organ administracji obowiązek podejmowania wszelkich działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, organ powinien ustalić kto faktycznie we wskazanym okresie władał przedmiotową nieruchomością. Dopiero ocena prawidłowo przeprowadzonego postępowania dowodowego powinna stanowić podstawę do właściwego zastosowania przepisu prawa materialnego. Pominięcie tak istotnych dla wydania prawidłowej decyzji w sprawie dowodów przez organy obu instancji, niewątpliwie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Uchybienia w tym zakresie powodują, iż zarówno decyzja Wojewody [...], jak i Prezydenta W. zostały wydane z naruszeniem art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a., a zaskarżona decyzja, wobec braku ustosunkowania się do zarzutów odwołania, dodatkowo narusza przepis art. 107 § 3 k.p.a. Podstawę materialnoprawną rozpatrzenia wniosku skarżących stanowi przepis art. 215 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia 21 sierpnia 1997 r. (Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.) który stanowi, że przepisy ustawy dotyczące odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do odszkodowania za gospodarstwo rolne na gruntach, które na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy przeszły na własność państwa, jeżeli ich poprzedni właściciele lub następcy prawni tych właścicieli, prowadzący gospodarstwo, zostali pozbawieni faktycznego władania wspomnianym gospodarstwem po dniu 5 kwietnia 1958 r. Należy wskazać, że powołany przepis nie przewiduje żadnego ograniczenia czasowego, odnoszącego się do daty wystąpienia z wnioskiem o odszkodowanie. Podkreślenia również wymaga, że dla otrzymania odszkodowania w oparciu o powołany przepis konieczne jest spełnienie następujących przesłanek: 1) gospodarstwo rolne położone było na gruncie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r., 2) poprzedni właściciele lub ich następcy prawni zostali pozbawieni faktycznego władania gospodarstwem po dniu 5 kwietnia 1958 r., 3) poprzedni właściciele lub ich następcy prawni prowadzili to gospodarstwo. W ocenie Sądu nie zasługuje na akceptację pogląd prezentowany przez organy orzekające w niniejszej sprawie, iż dla przyznania odszkodowania w oparciu o przepis art. 215 ust. 1 o gospodarce nieruchomościami konieczne jest wykazanie prowadzenia gospodarstwa rolnego przez spadkobierców dawnego właściciela po dacie 5 kwietnia 1958 r., skoro bezspornie dawna właścicielka prowadziła to gospodarstwo jeszcze w 1966 r., a dziedziczący po niej wraz z dziećmi mąż do maja 1969 r. uprawiał przedmiotowy grunt. Analiza treści powołanego przepisu prowadzi do wniosku, że decydujące znaczenie dla realizacji uprawnienia ma ustalenie faktycznego władania nieruchomością po wskazanej dacie. W związku z tym, organ orzekający o przyznaniu lub odmowie przyznania odszkodowania winien ustalić, czy poprzedni właściciele, bądź ich następcy prawni po dniu 5 kwietnia 1958 r. władali nieruchomością w sensie faktycznym. Brak jest podstaw, by odmawiać wnioskodawcom przyznania odszkodowania (jako uprawnienia podlegającego dziedziczeniu) tylko z tego powodu, że nie dysponują oni dokumentem potwierdzającym prowadzenie gospodarstwa rolnego w okresie od 3 maja 1958 r. do dnia przejęcia gruntu pod inwestycję – prawdopodobnie 4 września 1969 r. (data sporządzenia protokołu inwentaryzacyjnego). Trzeba mieć na uwadze, że postanowienie o nabyciu spadku po W. K. zostało wydane dopiero w dniu 3 listopada 1969 r. Formalnie żaden ze spadkobierców ujętych we wniosku odszkodowawczym nie mógł zatem być wymieniony we wskazanym okresie jako władający gospodarstwem rolnym, czego dowodem może być wystawione przez Prezydium Wydziału Rolnictwa Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej W. zaświadczenie z dnia 17 listopada 1969 r. stwierdzające, że W. i W. K., nieżyjący już w dacie wystawienia zaświadczenia, są użytkownikami gospodarstwa rolno – ogrodniczego o pow. [...] ha. Reasumując należy stwierdzić, iż decyzje organów obu instancji w niniejszej sprawie zostały wydane z naruszeniem przepisu art. 215 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz wyżej powołanych przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, co miało wpływ na wynik rozstrzygnięcia. Rozpoznając sprawę ponownie organ w pierwszej kolejności dokona oceny całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i dopiero wówczas zbada, czy zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 215 ust. 1 ww. ustawy. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c), art. 152 i art. 200 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.