IV SA/Po 678/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak- Owczarczak ( spr.) Sędziowie WSA Maciej Dybowski As. sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu w wydziale IV na rozprawie w dniu 19 października 2006 r. sprawy ze skargi J.C. na decyzję Wojewody z dnia [..]r. nr [..] w przedmiocie zasiłku przedemerytalnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [..]r. nr [..] /-/ I. Kucznerowicz /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ M. Dybowski Wyrokiem z dnia [..]r. sygn. akt [..]Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił decyzję Wojewody z dnia [..]r. nr [..]oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [..]r. nr [..]o odmowie przyznania skarżącemu J.C. prawa do zasiłku przedemerytalnego. W uzasadnieniu wyroku Sąd wyjaśnił, iż strona wniosła o zaliczenie w poczet wykonywania pracy w warunkach szczególnych, poza uznanym przez rozstrzygające w sprawie organy okresem 13 lat 4 miesięcy i 22 dni, okresu zatrudnienia w warunkach szczególnych od [..]stycznia 1983 r. do [..] września 1986 r. w Fabryce K. w K.. Na potwierdzenie wykonywania w tym okresie pracy w warunkach szczególnych J. C. przedstawił pismo potwierdzające jego przeniesienie na stanowisko ślusarza oraz zeznania swoich ówczesnych przełożonych. Uchylając wydane w sprawie decyzje Sąd wskazał na sprzeczność zapisów w powołanych przez organ II instancji świadectwie pracy z dnia [..] grudnia 1988 r. oraz dokumentach otrzymanych z Archiwum Fabryki K.– Zakładów Metalowo-Chemicznych M., bowiem z treści pierwszego z dokumentów wynika, iż strona była zatrudniona od [..] marca 1982 r. do [..] października 1986 r. na stanowisku ślusarza, podczas gdy wydane z data [..] października 2001 r. świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach potwierdza jedynie ten okres od [..] września 1985 r. do [..]października 1986 r., gdy skarżący zatrudniony był na stanowisku kowala. Sąd zwrócił uwagę na brak jakiejkolwiek wzmianki w świadectwie pracy o zmianie stanowiska pracy oraz zaistnieniu podstaw do różnicowania pracy na stanowisku ślusarza na prace w warunkach szczególnych oraz zwykłych. Jednocześnie Sąd wyjaśnił, iż zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu oraz o zmianie innych ustaw (...) osoby, które przed dniem wejścia w życie tej ustawy zarejestrowały się w powiatowym urzędzie pracy i spełniały warunki do nabycia prawa do zasiłku przedemerytalnego nabywają oraz zachowują do niego prawo na zasadach obowiązujących do dnia [..]grudnia 2001 r. Decyzją z dnia [..]r. nr [..] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta K. Kierownik Referatu Ewidencji Świadczeń Powiatowego Urzędu Pracy w K. ponownie orzekł o odmowie przyznania J. C. zasiłku przedemerytalnego od dnia [..] września 2001 r. Jako podstawę swojego rozstrzygnięcia organ powołał przepisy art. 6 pkt 6 lit. b) oraz art. 37j ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz.U. Nr 6 z 2001 r. poz. 56 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż zgodnie z zaleceniem zawartym w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia [..]r. przeprowadzono postępowanie wyjaśniające dotyczące przebiegu pracy zawodowej strony w Fabryce K. w K., w ramach którego zapoznano się z aktami osobowymi pracownika. Na podstawie tych akt ustalono, iż w Fabryce K. strona została zatrudniona w dniu [..] marca 1982 r., początkowo na stanowisku sprzątacza, od [..] grudnia 1982 r. robotnika rozdziału robót, a od [..] stycznia 1983 r. ślusarza. Z dniem [..] września 1985 r. stronie powierzono obowiązki kowala-ślusarza i od tego dnia miał przyznany dodatek szkodliwy. Zdaniem organu tylko okres pracy na tym stanowisku można uznać za pracę w warunkach szkodliwych, zgodnie z wykazem A Dział III poz. 79 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. do prac takich zaliczane jest wyłącznie kucie ręczne w kuźniach przemysłowych oraz obsługa młotów mechanicznych. Organ wyjaśnił, iż w oparciu o dokumentacje zawartą w aktach osobowych strony z data [..] marca 2005 r. sporządzone zostało nowe świadectwo pracy, uwzględniające wszystkie stanowiska pracy, jakie strona zajmowała w Fabryce K. W tych okolicznościach uznano, iż skoro strona nie legitymuje się wymaganym okresem 15 lat zatrudnienia w warunkach szczególnych, to wnioskowany zasiłek przedemerytalny nie może zostać przyznany. W odwołaniu od powyższej decyzji, datowanym na dzień [..]r. J. C. nie zgodził się z jej treścią, a w szczególności ustaleniem, iż nie ma dokumentu potwierdzającego zajmowane na Wydziale [..]stanowisko kowala od dnia [..]stycznia 1983 r. do dnia [..]września 1986 r. Zdaniem odwołującego się nie zwrócono uwagi na karty płac oraz oświadczenia świadków, które potwierdzają wykonywanie przez niego pracy uznawanej za pracę w warunkach szczególnych. Podniósł także, że przedmiotowy zasiłek będzie jedynym źródłem jego utrzymania. Do odwołania J. C. załączył karty płac dot. lat 1982 - 1986, zeznania trzech świadków – [..],[..]oraz [..], karty potwierdzające zmiany stanowiska-uposażenia w ilości 3 sztuk. Decyzją z dnia [..]. Nr [..], opartą na przepisach art. 138 §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.-dalej k.p.a.) art. 37j ust. 1 powołanej ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu oraz art. 146 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. Nr 99 poz. 1001), Wojewoda zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy, w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia wyjaśniając, iż została ona wydana Sądu z dnia [..] grudnia 2004 r. Zdaniem organu odwoławczego został dokładnie wyjaśniony przebieg pracy zawodowej J.C., w wyniku czego pracodawca wydał nowe świadectwo pracy, który to dokument posłużył do szczegółowego ustalenia okresów pracy w warunkach szczególnych. Organ wyjaśnił, iż załączone do odwołania listy płac również zostały poddane sprawdzeniu przed wydaniem decyzji przez organ I instancji w ramach ustalania przebiegu pracy zawodowej strony, lecz efekty tych działań były odmienne od oczekiwanych przez stronę. Odnosząc się do zarzutu pominięcia zeznań świadków organ odwoławczy wyjaśnił, iż zgodnie z art. 37j ust. 1a ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu okresy wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze są uwzględniane po przedłożeniu odpowiedniej dokumentacji zgodnie z wymogami określonymi w odrębnych przepisach, bądź na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu; wymagane jest więc świadectwo pracy potwierdzające wykonywanie pracy w warunkach szczególnych. W skardze na powyższą decyzję J. C. wniósł o jej uchylenie, przytaczając argumentację, którą zawarł w odwołaniu od decyzji organu I instancji oraz wskazując, iż w celu wyjaśnienia okresu wykonywania pracy w warunkach szczególnych wystąpił do Sadu Rejonowego w K., który uznał się niewłaściwy i sprawę przekazał do Powiatowego Urzędu Pracy w K.. Wyjaśnił, iż przez cały okres zatrudnienia w Fabryce K. pracował na Wydziale [..], co zapisano w dokumentach i co oznaczało, że wykonywał pracę na stanowisku [..]. Wyjaśnił, iż przez cały okres zatrudnienia w tej fabryce pracował na wydziale ślusarni, jako kowal. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz wyjaśniając, iż podnoszone w skardze argumenty nie dają podstaw prawnych do jej uwzględnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazała się zasadną. Sąd administracyjny w zakresie swej właściwości przeprowadza kontrolę zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem, biorąc pod uwagę stan prawny i faktyczny istniejący w dacie jej podjęcia. Jednocześnie, zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Uchylając wydane wcześniej w tej sprawie decyzje sąd administracyjny wskazał na konieczność wyjaśnienia przebiegu pracy skarżącego w okresie jego zatrudnienia w Fabryce K. w K. i w konsekwencji ustalenie, czy w spornym okresie od dnia [..]stycznia 1983 r. do [..] sierpnia 1985 r. skarżący wykonywał pracę w warunkach szczególnych. W ocenie Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę ustalenia poczynione w tym zakresie przez organ I instancji oraz argumentacja przyjęta w uzasadnieniu obu wydanych w sprawie decyzji nie pozwalają uznać, iż ponad wszelką wątpliwość należy wykluczyć możliwość uwzględnienia tego okresu jako uprawniającego skarżącego do niższego progu emerytalnego i w konsekwencji przyznania prawa do zasiłku przedemerytalnego. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia podjętego w niniejszej sprawie stanowiły przepisy art. 37j ust. 1 pkt 1 oraz ust. 1a wyżej wskazanej ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, w jej brzmieniu obowiązującym w dniu zarejestrowania skarżącego w Powiatowym Urzędzie Pracy, co miało miejsce [..]września 2001 r. Zgodnie z tym przepisem zasiłek przedemerytalny przysługiwał osobie spełniającej określone w ustawie warunki do uzyskania statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku oraz posiadającej okres uprawniający do emerytury, jeżeli posiada okres uprawniający do zasiłku wynoszący 30 lat dla mężczyzn, w tym co najmniej 15 lat wykonywania prac uznanych w przepisach emerytalnych za zatrudnienie w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Zgodnie z przepisem art. 37j ust. 1a tej ustawy okresy wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze są uwzględniane po przedłożeniu odpowiedniej dokumentacji, zgodnie z wymogami określonymi w odrębnych przepisach, bądź na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu. Takimi odrębnymi przepisami są przepisy zawarte w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8 poz. 43 z późn. zmianami). W okresie od [..] marca 1982 r. do [..]października 1986 r. skarżący był zatrudniony w Fabryce K. w K., przy czym jako zatrudnienie w warunkach szczególnych uwzględniono wyłącznie okres od [..]września 1985 r. do [..] października 1986 r., kiedy to w jego dokumentacji pracowniczej oraz wydanym na jej podstawie świadectwie zatrudnienia w warunkach szczególnych odnotowano zatrudnienie na stanowisku ślusarza-kowala. Wraz z odwołaniem od decyzji organu I instancji skarżący przedłożył kserokopie list płac za cały okres zatrudnienia w tej Fabryce oraz oświadczenia trzech świadków, które to dokumenty w ocenie Sądu zostały bezpodstawnie pominięte przez rozpatrujące sprawę organy administracji publicznej. Uwzględniając jako dowód na okoliczność zatrudnienia w warunkach szczególnych wystawione skarżącemu świadectwo pracy oraz świadectwo wykonywania prac w warunkach szczególnych organy administracji obu instancji odwołały się do treści art. 37j ust. 1a ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Przepis ten dodany został przez art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 22 czerwca 2001 r. zmieniającej wyżej wskazaną ustawę o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu z dniem 12 września 2001 r. i od początku wywoływał wiele kontrowersji. Jego niekonstytucyjny charakter podnoszony był zarówno przez doktrynę, jak i orzecznictwo sądowe, stąd stosunkowo szybko został z ustawy usunięty, co nastąpiło przepisem art. 3 pkt 13 ustawy z dnia 19 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz.U. Nr 154 poz. 1793). Wobec zmiany stanu prawnego w tym zakresie i przez to braku możliwości rozpatrzenia konstytucyjności art. 37j ust. 1a ustawy przez Trybunał Konstytucyjny, a w konsekwencji zaistnienia podstaw do wznowienia postępowania w trybie art. 145a k.p.a., rozważenia wymaga, czy organy administracji w sposób prawidłowy przepis ten zastosowały, w tym czy przeprowadziły postępowanie z zachowaniem procedury określonej przepisami k.p.a. Zgodnie z art. 75 §1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Reguły tej nie mogą ograniczać przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8 poz. 43 ze zm.), do którego treści odsyła przepis art. 37j ust. 1a ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Tym samym okresy zatrudnienia w warunkach szczególnych nie muszą być dowodzone tylko za pomocą dokumentów. Zadaniem organu administracji jest przeprowadzenie w tym względzie wszechstronnego postępowania wyjaśniającego, w szczególności gdy strona postępowania kwestionuje wiarygodność zawartych w nich zapisów, jak to ma miejsce w niniejszej sprawie. Wyjaśnienia skarżącego na okoliczność wykonywania w spornym okresie pracy w warunkach szczególnych są poparte załączonymi do odwołania listami płac za lata 1982-1986 oraz oświadczeniami świadków. Z treści list płat wynika, iż dodatek z tytułu szkodliwości skarżący otrzymywał już w 1982 roku, przez cały okres zatrudnienia w Fabryce. Również w złożonym oświadczeniach wskazani świadkowie dowodzą, iż zarówno w spornym okresie, jak i później pracował on na tym samym wydziale [..]i wykonywał prace przy kuciu sprężyn oraz cięcia na gumówce. Powyższe dowody wskazują, iż w spornym okresie skarżący mógł wykonywać zatrudnienie w szczególnych warunkach, co w konsekwencji uprawniałoby do otrzymania zasiłku przedemerytalnego. Zważyć jednakże należy, iż zgodnie z §2 ust. 1 wyżej wskazanego rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu. W świetle powyższego w rozpatrywanej sprawie wyjaśnienia wymaga jaki charakter miał otrzymywany przez skarżącego dodatek z tytułu szkodliwości, komu, z jakiego tytułu, na jakich zasadach i w jakiej wysokości był przyznawany w tym zakładzie. W ocenie Sądu dodatkowego wyjaśnienia wymaga także przebieg pracy zawodowej skarżącego w spornym okresie. W tym zakresie organy obu instancji oparły się na analizie akt osobowych skarżącego oraz zmienionego na tej podstawie świadectwa pracy. Tymczasem w ocenie Sądu nie można pominąć takich okoliczności, na które skarżący wskazuje, jak jego zatrudnienie przez cały ten czas na tym samym wydziale [..] (co jest odnotowane w załączonej do akt dokumentacji – kata akt administracyjnych nr [..] i [..]) oraz oświadczenia świadków odnośnie prac, które wówczas mu powierzono, które to prace, w świetle twierdzeń skarżącego, zaliczane były do prac w szczególnych warunkach. W świetle powyższego brak merytorycznego ustosunkowania się organów obu instancji do przedłożonej przez skarżącego dokumentacji uznać należy za wadę postępowania - naruszenie art. 77 §1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W ocenie Sądu również argumentacja przyjęta w tym zakresie w uzasadnieniach wydanych w sprawie decyzji wskazuje, że uzasadnienia te nie spełniają wymogu określonego w art. 107 §3 k.p.a. Zważyć należy, iż odnosząc się do załączonych do odwołania dowodów w postaci list płac organ odwoławczy wyjaśnił, iż dokumenty te zostały zbadane przez organ I instancji i zostały uwzględnione przy podejmowaniu decyzji. Tymczasem do akt administracyjnych sprawy organ I instancji dowodów tych nie załączył, a w podjętej decyzji nie wyjaśnił dlaczego otrzymywany w okresie zatrudnienia w Fabryce dodatek z tytułu szkodliwości nie dowodzi, w jego ocenie, wykonywania przez stronę pracy w warunkach szczególnych oraz istnienia uprawnienia do niższego progu emerytalnego. Z wymienionych przyczyn na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało uwzględnić skargę i uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. Przepisu art. 152 tej ustawy przy tym nie zastosowano, mając na uwadze negatywny charakter zaskarżonego rozstrzygnięcia. Rozpatrując ponownie sprawę organ I instancji dokona oceny merytorycznej przedłożonej przez skarżącego dokumentacji, kierując się wskazaniami zawartymi w niniejszym wyroku, poczyni również ustalenia w zakresie, w jakim przyczyni się to do wyjaśnienia sprawy, a staranną ocenę dowodów zawrze w uzasadnieniu przyszłej decyzji. /-/ I. Kucznerowicz /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ M. Dybowski jf