I FZ 182/06

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Zbigniewa M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 19 grudnia 2005 r. I SA/Wr 1735/03 oddalające wniosek skarżącego o wyłączenie sędziów: Haliny B. i Lidii B. oraz asesora sądowego Dagmary D. w sprawie ze skargi Zbigniewa M. na decyzję Izby Skarbowej we W. z dnia 29 maja 2003 r. (...) w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za maj 1999 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę WSA we Wrocławiu do ponownego rozpoznania. Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił wniosek skarżącego o wyłączeniu sędziów: Haliny B. i Lidii B. oraz asesora sądowego Dagmary D. Podając motywy swojego rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek wymienionych w art. 18 i art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./, określających sytuacje, w których wniosek o wyłączenie sędziego lub asesora można uznać za uzasadniony. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie zgodził się zarazem ze stwierdzeniem skarżącego, iż wymienione we wniosku osoby z uwagi na okoliczność, iż stanowiły skład orzekający w innej jego sprawie dotyczącej tego samego zagadnienia, będą pozbawione bezstronności, ponieważ już raz negatywnie odniosły się do stawianych przez niego argumentów. Sąd pierwszej instancji wskazał, iż objęci wnioskiem sędziowie i asesor sądowy złożyli zgodnie z art. 22 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stosowne wyjaśnienia, na podstawie których również nie stwierdzono podstaw do uznania wniosku skarżącego za zasadny. Na powyższe rozstrzygnięcie strona złożyła zażalenie, w którym stwierdziła naruszenie art. 19 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie kwestii orzeczenia o wyłączeniu sędziów do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skarżący podniósł, iż jego wniosek został oddalony wyłącznie na podstawie wyjaśnień złożonych przez wskazanych przez niego sędziów, przy jednoczesnym braku odniesienia się do argumentów podanych we wniosku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie strony zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 19 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli między nim a jedną ze stron lub jej przedstawicielem zachodzi stosunek osobisty tego rodzaju, że mógłby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wymieniony stosunek osobisty nie zaistniał co skutkowało, iż wniosek strony został oddalony. W dniu 21 grudnia 2005 r. została ogłoszona sentencja wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., SK 53/04 /Dz.U. nr 250 poz. 2118/, na mocy którego będący podstawą wydania zaskarżonego orzeczenia art. 19 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi został w zakresie, w jakim ogranicza przesłankę wyłączenia sędziego jedynie do stosunku osobistego, pomijając inne okoliczności, które mogą mieć wpływ na ocenę bezstronności sędziego, uznany za niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wymienionego orzeczenia stwierdził jednoznacznie, iż mogą powstać u strony czy innego uczestnika postępowania, a także u osób postronnych wątpliwości co do bezstronności sędziego z uwagi na okoliczności nie mieszczące się w ramach pojęcia "stosunku osobistego", które mogą rzutować na ocenę obiektywizmu sędziowskiego. W rozpoznawanej sprawie strona poddała pod rozwagę Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu fakt, iż wymienieni sędziowie oraz asesor sądowy wydając wyrok w innej sprawie podatkowej skarżącego, dotyczącej podatku dochodowego, odnieśli się do zagadnień kluczowych z punktu widzenia sprawy rozpoznawanej. Na tej podstawie zgłoszona została wątpliwość co do ich bezstronności, która może wynikać z tego, iż jeszcze przed zamknięciem rozprawy i wydaniem wyroku mają już wyrobione stanowisko, które może wpłynąć na treść przyszłego rozstrzygnięcia. Sąd pierwszej instancji nie odniósł się do powyższej argumentacji, gdyż uznał, że nie mieści się ona w zakresie przesłanek wyłączenia sędziego zawartych w art. 19 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i nie może stanowić sama w sobie podstawy do wyłączenia. Mając na uwadze treść przytaczanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego należało jednak uznać, iż powyższe stwierdzenie Sądu pierwszej instancji było nieuzasadnione. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zobowiązany był wnikliwie zbadać i porównać stany faktyczne w obu sprawach skarżącego i rozstrzygnąć czy rzeczywiście wnioski przedstawione przez skład orzekający w uzasadnieniu wyroku dotyczącego podatku dochodowego mogą wskazywać, iż bezstronność składu orzekającego w sprawie rozpoznawanej może budzić usprawiedliwione wątpliwości. Jak słusznie bowiem zauważył Trybunał Konstytucyjny istotą instytucji wyłączenia sędziego powinno być objęcie wszelkich sytuacji, które mogłyby prowadzić do powstania, o ile nie u samej strony, to co najmniej u obiektywnego, zewnętrznego obserwatora uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności sędziego. Tak rozumiana gwarancja bezstronności nie może być więc ograniczona jedynie do możliwości wyłączenia sędziego ze względu na istnienie bezpośrednich relacji o charakterze osobistym, ale musi być pojmowana szerzej, jako umożliwiająca wyłączenie w wypadku okoliczności zarówno zewnętrznych jak i wewnętrznych, które w sytuacji konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach. Mając do czynienia z sytuacją, w której określeni członkowie składu orzekającego wyrazili już swoje stanowisko na kwestie mogące stanowić podstawę rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy w innym orzeczeniu, dotyczącym jednak tożsamego stanu faktycznego, to zarzut zaistnienia uzasadnionych obaw co do ich bezstronności należy uznać za uzasadniony. Wziąwszy pod uwagę powyższe Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 185 w zw. z art. 197 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił jak w sentencji.