I OZ 1442/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek, , , po rozpoznaniu w dniu 20 października 2006 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia H. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 21 lipca 2006 r., sygn. akt II SA/Bd 741/05 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi H. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z dnia 22 czerwca 2005 r., nr SKO-4200/99/2005 w przedmiocie dodatku mieszkaniowego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przyznać H. P. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata Postanowieniem z dnia 21 lipca 2006 r., sygn. akt II SA/Bd 741/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił skarżącemu H. P. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że z brzmienia art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.) wynika, że to strona (a nie Sąd) jest zobowiązana wykazać, iż znajduje się w sytuacji, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Zdaniem Sądu skarżący nie przedstawił informacji, które pozwalałyby dokonać oceny, czy powyższa okoliczność zaistniała. Aby dokonać właściwej oceny, Sąd winien posiadać pełną wiedzę zarówno o dochodach skarżącego jak i jego wydatkach. Dopiero porównanie tych dwóch informacji pozwala na ewentualną ocenę, że wydatki skarżącego w pełni lub w znacznej części pochłaniają jego dochody. Sąd wskazał, iż skarżący we wniosku oświadczył, że jest osobą bezrobotną, a jednocześnie, że jego dochód miesięczny z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego wynosi 447,60 zł. Z przedstawionych wcześniej dokumentów wynikało, że do dnia 30 czerwca 2006 r. otrzymywał dodatek mieszkaniowy w wysokości 58,13 zł. Odnośnie wydatków skarżący wskazał, że płaci alimenty na dzieci w wysokości 700 zł. Nie przedstawił innych informacji odnośnie wielkości swoich bieżących wydatków na konieczne utrzymanie. Wskazał natomiast na stan swojego zadłużenia – co najmniej 3500 zł, załączając monit odnośnie zaległego czynszu na kwotę 1844,86 zł. Wobec braku odpowiedniego wykazania przez skarżącego w jakiej znajduje się sytuacji, Sąd uznał, że nie jest w stanie ocenić, czy skarżący wymaga wsparcia ze strony Skarbu Państwa w celu realizacji jego prawa do sądu. Porównując zaś przedstawiony przez skarżącego poziom dochodów - około 500 zł miesięcznie i przewyższający wydatek - około 700 zł miesięcznie Sąd pierwszej instancji uznał, iż powstaje wątpliwość, czy skarżący nie ma jakiegoś innego – poza wskazanym we wniosku – źródła dochodów. Sąd stwierdził ponadto, że powszechnie wiadomym jest, iż nie można czynić wydatków nie posiadając środków na ich pokrycie, a co najwyżej można zaciągać zobowiązania, zadłużając się. Sygn. akt I OZ 1442/06 Na powyższe postanowienie H. P. wniósł zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego podnosząc, że dostarczył wystarczającą ilość dowodów. Z treści zażalenia wynika, że skarżący domaga się uchylenia postanowienia i przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim podkreślić należy, że prawo pomocy polega na tym, że strona zostaje zwolniona przez sąd od kosztów sadowych oraz uzyskuje uprawnienie do udzielenia pełnomocnictwa wyznaczonemu przez sąd adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowemu bez ponoszenia jego wynagrodzenia i wydatków (art. 244 § 1 i 2 P.p.s.a.). W art. 245 P.p.s.a. przewidziano możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Prawo to przyznaje się, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.) polega natomiast na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Wchodzi zaś w rachubę, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Zatem przepisy powołanej ustawy przewidują przyznanie prawa pomocy, po spełnieniu przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego osoby ubiegającej się o przyznanie rzeczonego prawa. Analiza podanych przez wnioskodawcę okoliczności, dokonywana w związku z przepisami ustawy daje odpowiedź, czy w odniesieniu do konkretnej osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem jej wniosku. W niniejszej sprawie skarżący podniósł, iż jest osobą bezrobotną, posiadającą trójkę dzieci na utrzymaniu. Z akt sprawy wynika zaś, że skarżący w kwietniu 2005 r. zlikwidował działalność gospodarczą. Ponadto z załączonego do wniosku monitu wystawionego przez Spółdzielnię Mieszkaniową w B. wynika, że posiada Sygn. akt I OZ 1442/06 on zaległości na łączną kwotę 1844,86 zł. Trudno zatem zgodzić się z poglądem Sądu pierwszej instancji, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wprawdzie skarżący wykazał dochód z gospodarstwa rolnego w kwocie 447,60 zł, to jednak trzeba podnieść, że w całości jest on przeznaczany na pokrycie niezbędnych wydatków, w tym także alimentów na dzieci. Stwierdzić należy, że jakkolwiek Sąd pierwszej instancji prawidłowo zbadał sytuację majątkową H. P., to jednak niewłaściwie ocenił jego zdolność do ponoszenia kosztów sądowych. Nie można zgodzić się ze stanowiskiem Sądu, że w sytuacji, gdy strona wykazuje wydatki w kwocie przekraczającej wysokość osiąganego dochodu musi posiadać inne źródła dochodów, co z kolei skutkuje odmową przyznania stronie prawa pomocy. Rozpatrując bowiem wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy brać pod uwagę wyłącznie rzeczywistą sytuację materialną wnioskodawcy, a nie jego domniemane dochody. Wobec takiego stanu prawnego należy podzielić podniesione przez skarżącego zarzuty w odniesieniu do stanowiska Sądu pierwszej instancji. Sąd ten, bowiem wskazując, że skarżący jest osobą bezrobotną, mającą na utrzymaniu dzieci nie dokonał właściwej oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych i sytuacji rodzinnej. Dlatego też wniosek skarżącego powinien zostać uwzględniony w całości. Wychodząc zaś z założenia, że Sąd pierwszej instancji poczynił jednak prawidłowe ustalenia co do stanu majątkowego i rodzinnego skarżącego, a jedynie dokonał ich błędnej oceny, należało na podstawie art. 188 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. uchylić zaskarżone postanowienie i wniosek skarżącego uwzględnić. W tym stanie rzeczy, skoro zażalenie okazało się uzasadnione, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.