II SA/Rz 546/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Bryk Sędzia NSA Stanisław Śliwa ( spr.) Asesor WSA Magdalena Józefczyk Protokolant sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 17 października 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2006 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...].02.2006 r., Nr [...]. do wyroku z dnia 24 października 2006 r. Decyzją z dnia [...] marca 2006 r., Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 KPA oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) po rozpoznaniu odwołania Z. S. od decyzji wydanej z up. Burmistrza przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...].02.2006 r., Nr [...] w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na dziecko E. S. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W jej uzasadnieniu podano, że organ I instancji rozpoznając wniosek Z. S. odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na dziecko E. S. Organ podał, że zaistniały przesłanki negatywne określonych w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit b ustawy. Od decyzji tej odwołanie wniosła Z. S. podnosząc, że E. S. nie został umieszczony w ośrodku specjalnym, lecz skierowany do szkoły przy tym ośrodku i tylko czasowo korzysta z internatu przy szkole nr 73 w K. Zaznaczyła, że ośrodek sprawuje opiekę całodobową tylko dla wychowanków ośrodka, do których nie można zaliczyć jej syna. Organ II instancji uznał, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych określa warunki niezbędne dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem. Ustęp 5 tego art. stanowi, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje m. in. jeżeli osoba wymagająca opieki została umieszczona w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji w placówce zapewniającej całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu. Wobec realizacji wskazanych przesłanek przyznanie świadczenia jest niemożliwe. Odnosząc się do zarzutów odwołania podano, że określenie "umieszczone" jest oderwane od faktycznego przebywania dziecka w placówce a związane z zapewnieniem dziecku możliwości korzystania z placówki, po wtóre: nie jest związane tylko i wyłącznie z orzeczeniem sądu ale może także być konsekwencją wydania aktu administracyjnego, a nawet czynności materialno-technicznej. Zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że E. S. jest umieszczony i przebywa w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym. Wskazuje na to pkt 5 w § 2 statutu określający, że zarówno szkoła podstawowa nr 73 (w której uczy się E. S.), jak i internat (w którym jest tymczasowo zameldowany), stanowią część składową ośrodka. Statut Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego dla Dzieci Niewidomych i Słabowidzących [...] w K. stanowi, że ośrodek jest czynny przez cały rok (pkt 1 § 13 statutu) i zapewnia całodobową opiekę (pkt 4 § 15). Te cechy określają charakter ośrodka i to one mają znaczenie dla sprawy. Powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie zaskarżyła Z. S. i zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych) oraz naruszenie art. 7 i 77 § 1 KPA domagała się uchylenia w całości zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi podała, że jej syn jest osobą całkowicie niewidomą bez szansy na odzyskanie wzroku. Niepełnosprawność wiąże się z koniecznością stałego współudziału na co dzień opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji, a także pomocy drugiej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Koszty związane z utrzymaniem, leczeniem, higieną, wyżywieniem i edukacją ponosi ona. SKO w decyzji nie uwzględniło dobra i prawa dziecka. Szkoła w której uczy się jej syn jest najbliżej położoną szkołą dla osób niewidomych, lecz odległość od miejsca zamieszkania jest za duża aby co dzień mógł dojeżdżać, dlatego korzysta z internatu od poniedziałku do piątku. Zawozi go w poniedziałek rano i przywozi do domu w piątek po lekcjach. Tak więc pobyt E. w SOSW wynosi 4 doby i 5 godzin. SKO wydając decyzję nie uwzględniło dobra i praw dziecka. Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej w art. 18 stanowi, iż rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczpospolitej Polskiej. Natomiast zgodnie z art.71 ust. 1 Państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych, przy tym według art. 32 ust. 1 Konstytucji wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne, a ograniczenie lub pozbawienie praw rodzicielskich może nastąpić tylko w przypadkach określonych w ustawie i tylko na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu (art.48 ust.2 Konstytucji). Skarżąca nie została pozbawiona praw rodzicielskich i nie umieściła dziecka w placówce wychowawczej. Konwencja o prawach dziecka przyjęta przez zgromadzenie ogólne Organizacji Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. i ratyfikowana w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej przez Prezydenta w art. 2 stanowi, iż Państwa - Strony w granicach swojej jurysdykcji będą respektowały i gwarantowały prawa zawarte w niniejszej konwencji wobec każdego dziecka, i będą podejmowały właściwe kroki dla zapewnienia ochrony dziecka przed wszelkimi formami dyskryminacji, co konkretyzuje art. 3 podając, iż we wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej sprawą nadrzędną będzie najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka. Państwa - Strony działają na rzecz zapewnienia dziecku ochrony i opieki w takim stopniu, w jakim jest to niezbędne dla jego dobra, biorąc pod uwagę prawa i obowiązki jego rodziców i w tym celu będą podejmowały wszelkie właściwe kroki ustawodawcze oraz administracyjne jak również będą okazywały odpowiednią pomoc rodzicom oraz opiekunom prywatnym w wykonywaniu przez nich obowiązków związanych z wychowywaniem dzieci (art. 18 ust. 2). Ponadto Państwa-Strony uznają, że dziecko psychicznie lub fizycznie niepełnosprawne powinno mieć zapewnioną pełnię normalnego życia w warunkach gwarantujących mu godność, umożliwiających osiągnięcie niezależności oraz ułatwiających aktywne uczestnictwo dziecka w życiu społecznym. Państwa - Strony uznają prawo dziecka niepełnosprawnego do szczególnej troski i będą sprzyjały oraz zapewniały, stosownie do dostępnych środków, rozszerzenie pomocy udzielanej uprawnionym do niej dzieciom oraz osobom odpowiedzialnym za opiekę nad nimi. Pomoc taka będzie udzielana na wniosek tych osób i będzie stosowna do warunków dziecka oraz sytuacji rodziców (art. 23). Pomimo wynikającej z art. 1 pkt 9 ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty zmniejszenia różnic między ośrodkami wielkomiejskimi i wiejskimi - Państwo nie zapewniło możliwości kształcenia się dziecku niewidomemu w miejscu jego stałego zamieszkania. Jest to naruszenie prawa do równego traktowania zarówno dziecka jak i rodzica w porównaniu z rodzicami, których dzieci mają możliwość uczęszczania do szkoły w miejscu zamieszkania. Nie status ośrodka, lecz faktyczny stan zdrowia i okres przebywania dziecka w internacie decyduje o możliwości podjęcia pracy przez matkę. SOSW jest szkołą a nie placówką opiekuńczo-wychowawczą i nie zapewnia całodobowej opieki w czasie przerw w nauce szkolnej (ferie świąteczne, ferie zimowe, wakacje, w czasie choroby dziecka oraz dni ustawowo wolne od zajęć szkolnych) tak więc SOSW nie można uznać za placówkę zapewniającą całodobową opiekę przez 5 dni w tygodniu, bo musiałby on zapewniać opiekę podopiecznym nieprzerwanie przez 5 dób tj. przez 120 godzin w każdym tygodniu w roku. W aktualnej sytuacji gospodarczej żaden pracodawca nie udzieli w ciągu jednego roku kilku urlopów płatnych, których łączny czas wynosiłby co najmniej 3 miesiące, a co za tym idzie taka sytuacja w dobie obecnego bezrobocia eliminuje ją z rynku pracy. Skarżąca od 1996 r. do sierpnia 2005 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne (wcześniej zwane zasiłkiem stałym). Od września 2005 r. została pozbawiona tego świadczenia, ponieważ E. rozpoczął naukę w klasie IV w szkole w K. Nadal jednak musi być w pełni dyspozycyjna, aby odwieźć i przywieść syna do i ze szkoły, zapewnić opiekę w dni wolne od zajęć edukacyjnych. Skarżąca uważa, iż spełnia wszystkie przesłanki niezbędne do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn, które legły u podstaw wydania zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Kontrola zaskarżonego aktu przez sąd administracyjny sprowadza się do badania go pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. Nr 153, poz. 1269) przy czym sąd - z mocy art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) - nie jest związany zarzutami ani wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli aktu administracyjnego we wskazanych wyżej granicach Sąd uznał, że zaskarżona decyzja narusza prawo. Organy obu instancji rozpoznając wniosek Z. S. o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego na syna E. S. uznały, że żądanie nie może zostać uwzględnione z uwagi na zaistnienie negatywnej przesłanki określonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2003 r., nr 228, poz. 2255 ze zm.) zwanej dalej ustawą. Stanowisko takie wynikło z ustalenia, że E. S. przebywa - w związku z koniecznością kształcenia - w Ośrodku Szkolno-Wychowawczym dla Dzieci Niewidomych i Słabowidzących w K. Organy zajęły stanowisko, że nie ma tutaj znaczenia okres faktycznego pobytu dziecka w Ośrodku, a hipotetyczna możliwość placówki zapewnienia całodobowej opieki przez okres co najmniej 5 dni w tygodniu. Odmienne stanowisko zajmuje skarżąca twierdząc, że dla oceny zachodzenia przesłanek z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy znaczenie ma rzeczywisty pobyt dziecka w placówce. Kontrola zaskarżonego aktu na obecnym etapie postępowania sprowadza się do oceny prawidłowości zastosowania powołanego w poprzednim akapicie przepisu. Dokonując wskazanej wyżej oceny Sąd uznał, że interpretacja przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy dokonana przez organy jest wadliwa. Powołany przepis brzmi: "Świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej albo w związku z koniecznością kształcenia rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej". Literalne brzmienie cytowanego przepisu wskazuje, że wolą ustawodawcy nie było uzależnienie zaistnienia negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od hipotetycznych możliwości placówki o której mowa w analizowanym przepisie zapewnienia całodobowej opieki przez co najmniej 5 dni w tygodniu, lecz od rzeczywistego okresu pobytu w niej osoby uprawnionej. Za taką interpretacją przepisu przemawia użyte przez ustawodawcę słowo "zapewniającej". W przeciwnym przypadku użyto by sformułowania "może zapewnić". Przyjęcie stanowiska prezentowanego przez organy prowadziłoby do pozbawienia świadczenia osoby uprawnionej w sytuacji, kiedy przebywałaby ona w placówce określonej w analizowanym przepisie na przykład przez okres 1 dnia w tygodniu tylko dlatego, że placówka ma hipotetyczne możliwości zapewnienia całodobowej opieki przez co najmniej 5 dni w tygodniu. Za interpretacją dokonaną przez Sąd przemawia również sam cel, dla jakiego instytucja świadczenia pielęgnacyjnego istnieje. Podkreślić należy, iż dotyczy ono grupy niezamożnych ludzi, rezygnujących z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem dotkniętym niepełnosprawnością, mającym ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji. Interpretacja powołanego przepisu dokonana przez organy prowadziłaby do wywierania nacisku na rodziców w kierunku podejmowania przez nich zatrudnienia w sytuacji, kiedy ich niepełnosprawne i ograniczone w możliwości samodzielnej egzystencji dziecko wymagałoby ich opieki. Przerzucanie na społeczeństwo takiej opieki, w sytuacji, kiedy może i chce ją sprawować matka w istocie zaprzecza celowi, dla jakiego świadczenie opiekuńcze ustanowiono. Uniemożliwienie otrzymania świadczenia tej grupie naszego społeczeństwa z uwagi na brzmienie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b musi być stosowane szczególnie rozważnie. Mając na uwadze taką interpretację przepisu art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit b ustawy Sąd uznał, że zaskarżone decyzje muszą zostać wyeliminowane z obrotu prawnego. Ponownie rozpoznając sprawę organy sprawdzą, czy Z. S. spełnia przesłanki określone w art. 17 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych uprawniające ją do przyznania żądanego świadczenia. Mając na uwadze powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł, jak w sentencji wyroku.