II OSK 494/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Stahl /spr./ Sędziowie Sędzia NSA Maria Czapska-Górnikiewicz Sędzia NSA Zdzisław Kostka Protokolant Agnieszka Majewska po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej [...] S.A. w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 listopada 2006 r. sygn. akt III SA/Po 170/06 w sprawie ze skargi [...] S.A. w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odrzucenia zgłoszenia zanieczyszczenia oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt III SA/Po 170/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę [...] "[...]" S. A. w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odrzucenia zgłoszenia zanieczyszczenia. Z uzasadnienia wyroku wynika, że decyzją z dnia [...], nr [...] Starosta P. odrzucił zgłoszenie [...] "[...]" S.A. o zanieczyszczeniu ziemi na działkach stanowiących własność [...] "[...]" S.A. nr [...] i nr [...] w P., nr [...] i [...] w W. oraz nr [...] i [...] w Ł. W toku postępowania organ ustalił bowiem, iż sprawcą zanieczyszczenia była wprawdzie Spółka A., jednakże zdaniem organu [...] "[...]" S.A. jest następcą prawnym Spółka A. i ponosi odpowiedzialność za powstałe zanieczyszczenie. W odwołaniu od tej decyzji [...] "[...]" S.A. podniósł, że nie jest następcą prawnym Spółki A. - w zakresie administracyjnoprawnym, sukcesję administracyjnoprawną wprowadziła dopiero ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych, podczas, gdy do połączenia spółek doszło na podstawie art. 465 § 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. Kodeks handlowy, które nie przewidywało sukcesji w zakresie administracyjnoprawnym. Dodatkowo podniesiono, że art.. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy – Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085 ze zm.) stanowi lex specialis w stosunku do innych przepisów dotyczących następstwa prawnego i wyłącza dopuszczalność sukcesji obowiązku rekultywacji zanieczyszczeń powstałych przed wejściem w życie tej ustawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...], zn. [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że w przypadku zaistnienia następstwa prawnego o charakterze sukcesji generalnej, następuje przejęcie przez spółkę przejmującą ogółu obowiązków w tym również obowiązków o charakterze publicznoprawnym, ponadto wyniki badań nie potwierdziły jednoznacznie faktu zanieczyszczenia na stacjach paliw na przedmiotowych działkach. W skardze do sądu administracyjnego [...] "[...]" S.A. wniosła o uchylenie decyzji organu I i II instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zarzucając naruszenie art. 7 kpa, a także naruszenie art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy – Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw poprzez błędne przyjęcie, że wyniki badań, które dołączono do zgłoszenia nie są aktualne i nie stanowią tym samym wystarczającego dowodu zanieczyszczenia ziemi, a także nietrafne przyjęcie, że Spółka A. nie jest "innym podmiotem", który spowodował zanieczyszczenie gleby. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko w sprawie, wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalając skargę wskazał, że w dacie połączenia spółek: Spółki A. z przejmującą Spółką B. (która następnie zmieniła nazwę na [...] "[...]" S.A.) obowiązywała ustawa z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska (t.j. Dz. U. z 1994 r., Nr 49, poz. 196 ze zm.), która ukształtowała między innymi odpowiedzialność za zanieczyszczenie ziemi i obowiązek jej rekultywacji, obowiązek rekultywacji nie wiązał się z faktem władania nieruchomością, gdy władający nie był sprawcą zanieczyszczenia. Porządek ten został zmieniony ustawą z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627), która w art. 102 wskazała, że władający powierzchnią ziemi, na której występuje zanieczyszczenie gleby lub ziemi albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu jest obowiązany do przeprowadzenia rekultywacji, chyba że wykaże, iż zanieczyszczenie dokonane po dniu objęcia przez niego władania spowodował inny podmiot. Uregulowanie to wykluczało możliwość uwolnienia się władającego powierzchnią ziemi od obowiązku rekultywacji z powołaniem się na sprawstwo osoby trzeciej, jeżeli zanieczyszczenie miało miejsce przed objęciem władania ową nieruchomością. Władający powierzchnią ziemi nabywając (przejmując) określoną zanieczyszczoną nieruchomość przejmował obowiązek dokonania rekultywacji i na nim ciążyło wykonanie tego publicznoprawnego obowiązku. Odrębną zaś kwestią są relacje między zbywcą a nabywcą - z tytułu kosztów rekultywacji i nie są one zależne od treści stosunku prawnego będącego podstawą przeniesienia własności. Takie określenie odpowiedzialności złagodził przepis art. 12 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw wskazując, że władający powierzchnią ziemi w dniu wejścia ustawy, na której przed wejściem w życie nastąpiło zanieczyszczenie ziemi lub gleby albo niekorzystne przekształcenie naturalnego terenu spowodowane przez inny podmiot, jest obowiązany do zgłoszenia tego faktu właściwemu staroście w terminie do dnia 30 czerwca 2004 r., które Starosta uwzględnia, jeżeli zostały spełnione warunki ustawy wprowadzającej Prawo ochrony środowiska. Z powyższego wynika, że przepis ten dotyczy tych przypadków, w których zanieczyszczenie powierzchni ziemi nastąpiło przed wejściem w życie Prawa ochrony środowiska i zostało spowodowane przez osobę będącą względem władającego w dniu wejścia w życie tej ustawy innym podmiotem. Delikt powodujący zanieczyszczenie musiał zostać popełniony przez inny podmiot w czasie, gdy władający dzierżył daną nieruchomość, co wyklucza możliwość uznania poprzednika prawnego władającego za "inny podmiot". W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku [...] "[...]" S.A. zarzuciła naruszenie prawa materialnego - art. 12 ust. 1ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy – Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw poprzez przyjęcie, że jedynie w przypadku wykazania przez zgłaszającego, że zanieczyszczenia dokonał inny podmiot, po dacie objęcia nieruchomości we władanie przez zgłaszającego, może on uwolnić się od obowiązku rekultywacji, - władający powierzchnią ziemi w dniu wejścia w życie ustawy nie może uwolnić się od obowiązku rekultywacji, jeżeli nabycie władania skażonego terenu było wynikiem następstwa prawnego (art. 465 § 3 kodeksu handlowego), a tym samym pominięciu regulacji zawartej w art. 82 ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska oraz przepisu art. 102 pkt 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Praw ochrony środowiska poprzez przyjęcie, że w ustalonym stanie faktycznym przepis ten miał zastosowanie. Z powyższej przyczyny wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że następstwo prawne (art. 465 § 3 k.h.) nie ma znaczenia dla zastosowania art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw w stosunku do następcy. Zgłaszający spełnił wszystkie warunki. Literalne brzmienie przepisu art. 12 uprawnia do możliwości skorzystania z niego przez wszystkich władających powierzchnią ziemi w dniu wejścia w życie ustawy i brak jest jakichkolwiek podstaw, by z grona władających wyłączyć następców prawnych. Odrębnie podniesiono, ze zdaniem skarżącej w zakresie publicznoprawnej odpowiedzialności za zanieczyszczenie powierzchni ziemi nie można mówić o następstwie prawnym, ale o pierwotnym nabyciu obowiązków publicznoprawnych przez każdorazowego nabywcę nieruchomości. Zdaniem skarżącej przyjęcie tej koncepcji nie zmienia faktu, że Spółka skarżąca jest podmiotem odpowiedzialnym za nieruchomość, która nabyła – a wraz z nią – pierwotny obowiązek przywrócenia środowiska do właściwego stanu, za który to stan odpowiada na podstawie art. 362 ust. 1 pkt 2 Prawa ochrony środowiska. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądowoadministracyjnego i stanu faktycznego i prawnego sprawy zarzut wadliwej wykładni przepisu art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy –Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 100, poz. 1084 ze zm.) nie jest uzasadniony. Do sytuacji związanej z przejęciem w wyniku połączenia przez Spółkę B. majątku Spółki A. i zmiany nazwy na [...] "[...]" S.A. miał zastosowanie art. 465 § 3 Kodeksu handlowego,. W świetle tego przepisu , z chwilą wykreślenia spółki przejętej, spółka przejmująca wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejętej, majątek czynny i bierny przechodzi na spółkę przejmującą w drodze uniwersalnej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się , że sukcesja uniwersalna, w tym przewidziana w art. 463 i nast. K.h., wywołuje także skutki w sferze praw i obowiązków publicznoprawnych. Przepis art.463 jest normą ustrojową dla spółek akcyjnych sytuującą je w całym systemie prawnym i nie ma powodów do ograniczania jej zasięgu tylko do zakresu stosunków cywilnoprawnych. Na takie rozumienie wskazuje także samo literalne brzmienie przepisu art. 465 § 3 Kodeksu handlowego, niewskazujące na jakiekolwiek wyłączenia w sferze przejęcia praw i obowiązków. Skoro nie ma ograniczeń, to należy przyjąć , że przepis ten statuuje następstwo pod tytułem ogólnym – sukcesję generalną. Następuje zatem przejęcie ogółu praw i obowiązków, w tym obowiązków publicznoprawnych. Skoro występuje następstwo prawne pod tytułem ogólnym, to nie mamy do czynienia z zakończeniem działalności spółki przejętej, lecz z kontynuacją tej działalności przez spółkę przejmującą. W tej sytuacji słuszne jest stanowisko Sądu I Instancji, że następca prawny nie jest "innym podmiotem", o jakim mowa w art.12 pow. ustawy a zatem skarżąca Spółka nie mogła skutecznie dokonywać zgłoszenia zanieczyszczenia ziemi w oparciu o ten przepis a tym samym uwolnić się od obowiązku rekultywacji. W związku z powyższym nie jest zasadny także zarzut kolejny , dotyczący zastosowania art. 102 ust. 2 pow. ustawy w rozpoznawanej prawie .Wynika to wprost z literalnego brzmienia przepisu art. 12 ust. 4 w związku z ust. 1 in fine. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ustawy –Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153,poz. 1270 ze zm.),należało orzec jak w sentencji.