III SA/Wa 1937/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Płusa, Sędziowie Asesor WSA Marta Waksmundzka-Karasińska (spr.), Asesor WSA Dariusz Turek, Protokolant Emilia Kasperowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2006 r. sprawy ze skargi I. S. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników uchyla zaskarżoną decyzję Pismem z dnia 21 stycznia 2006 r. Skarżąca I. S. zwróciła się do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: "KRUS") z wnioskiem o rozłożenie na raty "pozostałego" zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. W uzasadnieniu wskazała, iż ponownie wnosi o rozdzielenie wspólnego konta prowadzonego w KRUS dla niej oraz jej męża. Wyjaśniła ponadto, iż uzasadnienie swego wniosku o rozłożenie na raty zawarła w pismach z dnia : 30 czerwca 2005r., dnia 11 sierpnia 2005r., dnia 21 października 2005r. oraz z dnia 15 grudnia 2005r. Wskazywała w nich na swoją trudną sytuację materialną, która nie pozwala na spłatę całości zadłużenia, jak również na realizację układu ratalnego na warunkach określonych przez KRUS. Zarzuciła organowi rentowemu, iż nie rozdzielił konta wspólnego Skarżącej i jej męża w związku ze zniesieniem z dniem [...] grudnia 2003r. ustawowej wspólności małżeńskiej orzeczeniem Sądu Rejonowego w T., a także brak dokładnej analizy wniosku o rozłożenie na raty należności, gdyż w uzasadnieniu decyzji z [...] listopada 2005 r. KRUS poinformował, iż zadłużenie dotyczy okresu przed zniesieniem wspólności majątkowej, co w ocenie Skarżącej świadczy o braku dokładnej analizy jej wniosku o rozłożenie na raty. Jak wynika z akt sprawy decyzją z dnia [...] listopada 2005 r. Prezes KRUS stwierdził wygaśnięcie decyzji z dnia [...] lipca 2005 r. o rozłożeniu spłaty zaległości na raty, z powodu nie dotrzymania przez Skarżącą warunków zawartego układu ratalnego. Rozpoznając złożony ponownie przez Skarżącą wniosek o rozłożenie na raty, Prezes KRUS decyzją z dnia [...] lutego 2006r. działając na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r., nr 7, poz. 25, ze zm.) - dalej: "u.u.s.r." odmówił Skarżącej rozłożenia zaległości na raty. W uzasadnieniu wskazał, iż zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne, ponadto Skarżąca wraz z mężem posiada stałe źródło dochodu (zatrudnienie) co stanowi podstawę do skutecznego dochodzenia należności w trybie egzekucyjnym. Podkreślił, iż w uzgodnieniu z Urzędem Skarbowym został wyznaczony poborca odpowiedzialny za dochodzenie od Skarżącej należności. Pismem z dnia 4 marca 2006 r. Strona zwróciła się do Prezesa KRUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu zarzuciła, iż w jej ocenie organ prowadzi sprawę w sposób tendencyjny, o czym świadczy prowadzenie uzgodnień z Urzędem Skarbowym w sprawie wyznaczenia poborcy, jeszcze przed wydaniem decyzji w sprawie. Jednocześnie wskazała, że podniesiona przez organ w uzasadnieniu okoliczność, iż stale źródło dochodu daję podstawę do skutecznego dochodzenia należności, przemawia na korzyść Skarżącej, gdyż oznacza to, że jest ona w stanie na bieżąco regulować zobowiązania wynikające z układu ratalnego. Zwróciła się również o wskazanie organu odwoławczego, gdzie bezstronnie będzie mogła "argumentować" o rozłożenie należności na raty. Decyzją z dnia [...] marca 2006 r. Prezes KRUS, po rozpoznaniu wniosku Skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy, działając na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lutego 2006r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ ponownie powołał się na art. 41 a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. i stwierdził, że powstałe na koncie zadłużenie zostało na wniosek Skarżącej rozłożone raty. Wskazał, że z uwagi na niedotrzymanie warunków umowy, układ ratalny został zerwany i zadłużenie zostało skierowane do przymusowego dochodzenia w trybie egzekucji administracyjnej. Podniósł, iż po ponownym przeanalizowaniu akt sprawy, nie dopatrzył się podstaw do zastosowania ulgi. Powołał się na możliwości płatnicze i stan finansów funduszów emerytalno-rentowywego i składkowego, nie dotrzymanie warunków wcześniejszej umowy zawartej ze Skarżącą oraz na fakt, iż zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne. Wziął pod uwagę także dwa stałe źródła dochodów, które w ocenie organu dają podstawę do skutecznego dochodzenia należności. Na powyższą decyzję Skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Przedstawiła w niej dotychczasowy przebieg postępowania. Oświadczyła przy tym, że argumenty podniesione przez organ rentowy są dla niej krzywdzące, a wszczęcie postępowania egzekucyjnego nastąpiło przed doręczeniem jej decyzji dnia [...] listopada 2005r. o wygaśnięciu decyzji z dnia [...] lipca 2005r. Zarzuciła, iż od ww. decyzji (z dnia [...] listopada 2005r.) złożyła odwołanie, na które nie otrzymała od organu rentowego żadnej odpowiedzi. Ponadto powtórzyła zarzut, iż postępowanie w jej sprawie zostało przeprowadzone przez organ rentowy bez wnikliwej analizy przedstawionych argumentów. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest zasadna, Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) - dalej: "u.p.p.s.a." sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Mając na względzie powyższe, Sąd rozpoznając sprawę niniejszą w pierwszej kolejności zauważył, że przedmiotem wniesionej przez I. S. skargi jest decyzja Prezesa KRUS, wydana na podstawie art. 127 § 3 k.p.a., a zatem w trybie ponownego rozpoznania sprawy. Przepis ten, będący wyrazem ustanowionej w art. 15 k.p.a. zasady dwuinstancyjności postępowania, stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, zaś do wniosku tego mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Przesłanką do przyjęcia powyższego przepisu jako podstawy prawnej zaskarżonego rozstrzygnięcia był fakt, że Prezes KRUS, zgodnie z art. 2 ust. 2 u.u.s.r., jest centralnym organem administracji rządowej, a zatem zgodnie z definicją zawartą w art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a., jest on ministrem w rozumieniu tej ustawy. Ponadto, w związku z treścią art. 36 ust. 3 u.u.s.r. decyzje wydane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników nie podlegają zaskarżeniu w trybie, określonym w tym przepisie, tj. w drodze odwołania do sądu powszechnego. Wydając decyzję w trybie ponownego rozpatrzenia sprawy organ drugiej instancji winien mieć na względzie treść art. 140 k.p.a., który stanowi że w sprawach nieuregulowanych przepisami art. 136 - 139 k.p.a., zawierającymi normy postępowania odwoławczego, odpowiednie zastosowanie do tego postępowania mają przepisy o postępowaniu przed organami pierwszej instancji. W konsekwencji uznać należało, że rozpoznając sprawę w drugiej instancji w trybie ponownego jej rozpatrzenia Prezes KRUS miał obowiązek rozpoznać ją na nowo co do istoty. Koniecznym warunkiem wydania prawidłowej decyzji w trybie art. 127 § 3 k.p.a. jest zatem poprzedzenie jej przeprowadzonym ponownie postępowaniem. Z akt sprawy nie wynika, aby takie postępowanie zostało przez Prezesa KRUS przeprowadzone. Analizując z kolei treść zaskarżonej decyzji Sąd zauważył, iż narusza ona art. 107 § 1 k.p.a. Przepis ten wymienia elementy decyzji administracyjnej, do których należy także jej uzasadnienie faktyczne i prawne. Z kolei § 3 cytowanego przepisu stanowi, iż uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn, z których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Oceniając zaskarżoną decyzję Prezesa KRUS we wskazanym wyżej zakresie, należy stwierdzić iż rozstrzygnięcie to ich nie spełnia. Na podstawie bowiem uzasadnienia tego rozstrzygnięcia Sąd nie był w stanie ocenić czy dokonane przez organy ustalenia i w konsekwencji końcowe rozstrzygnięcie zostały wydane zgodnie z prawem. Organ uzasadniając swoje rozstrzygniecie w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty należności, jednym zdaniem stwierdził, iż wziął pod uwagę możliwości płatnicze, stan finansów emerytalno- rentowego i składkowego, nie dotrzymanie warunków poprzednio zawartej umowy o układ ratalny oraz fakt wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Takie uzasadnienie nie może być uznane przez Sąd za prawidłowe. Stosownie do przepisu art. 41 a u.s.r. rozłożenie na raty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne następuje w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, z uwzględnieniem jego możliwości płatniczych. Wobec powyższego organ badając stan faktyczny sprawy, miał obowiązek dokonać przede wszystkim analizy sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej wnioskodawcy, a dokonane w tym zakresie ustalenia zawrzeć w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia. Zaskarżona decyzja wskazanych wyżej elementów nie zawiera. Sąd stwierdził także, iż w adnotacji zawartej na wniosku Skarżącej z dnia 4 marca 2006r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, starszy inspektor M. K. stwierdziła, iż sytuacja materialna płatnika od poprzedniego podania o układ ratalny nie uległa zmianie. Skoro tak, mając przy tym na względzie, iż jak wynika z akt sprawy poprzednie podanie Skarżącej o układ ratalny zostało rozpatrzone pozytywnie decyzją z dnia [...] lipca 2005r. - właśnie z uwagi na trudną sytuację materialną Skarżącej, Skarżąca ma prawo pozostawać w przekonaniu, iż postępowanie w tej sprawie nie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a wydana w jego efekcie decyzja jest krzywdząca dla Strony. Zgodnie z art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Realizacji wyrażonej w tym przepisie zasady prawdy obiektywnej służy przepis art. 77 § 1 k.p.a. stanowiący, iż organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Wydając decyzję organ winien w sposób należyty ją uzasadnić, szczegółowo przedstawić argumentację, które uległa u podstaw rozstrzygnięcia i w sposób wyczerpujący odnieść się do zarzutów Strony. Jednocześnie Sąd zwraca uwagę, iż ustalenia i wnioski organu dokonane po uprzedniej analizie zebranego w sprawie materiału dowodowego winny mieścić się w granicach swobodnej oceny dowodów ( art. 80 k.p.a). Kolejnym naruszeniem przepisów, jakie stwierdził Sąd w rozpatrywanej sprawie, było naruszenie przez Prezesa KRUS w toku postępowania, prowadzonego na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, przepisu art. 10 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ obowiązany jest zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. W myśl § 2 powyższego przepisu organ może odstąpić od tego obowiązku wyłącznie w sytuacji, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na niepowetowaną szkodę materialną, zaś przyczyny takiego odstąpienia obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy (§ 3). Z akt sprawy niniejszej nie wynika, aby zachodziła którakolwiek z powyższych przesłanek. Tymczasem w aktach nie znajduje się żadne potwierdzenie faktu, że przed wydaniem zaskarżonej decyzji Skarżącemu zapewniono możliwość wypowiedzenia w zakresie i trybie, wskazanych w cytowanym wyżej art. 10 § 1 k.p.a Końcowo zauważyć należy, iż przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie była decyzja Prezesa KRUS z dnia [...] marca 2006r. wydana w postępowaniu wszczętym na skutek wniosku Skarżącej z dnia 21 stycznia 2006r. Przedmiot tego postępowania wyznaczał granicę "sprawy administracyjnej", w której Sąd rozstrzygał, a poza której ramy nie mógł wyjść, stosownie do przepisu art. 134 § 1 u.p.p.s.a. Wobec powyższego Sąd nie mógł uwzględnić naruszeń popełnionych przez organ na wcześniejszych etapach postępowania, takich, jak: brak rozstrzygnięcia w sentencji decyzji Prezesa KRUS z dnia [...] lipca 2005r., w przedmiocie rozłożenia na raty należności, czy też brak formalnego rozpoznania wniosku Skarżącej z dnia 11 sierpnia 2005r. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] lipca 2005r. Z tych wszystkich względów Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 10, art. 11, art. 107 § 1 i § 3 w zw. z art. 127 § 3 i 140 k.p.a. w stopniu, mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wobec czego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) u.p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.