III SA/Wa 1952/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Krystyna Kleiber (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Lidia Ciechomska-Florek,, sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Protokolant Anna Kurdej, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2006 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia części należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] marca 2006 r., nr [...], 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu w całości. Zaskarżoną decyzją z [...] kwietnia 2006 r. Nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego - dalej jako Prezes KRUS - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 200 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) - dalej kpa - i art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) -dalej jako usr - utrzymał w mocy decyzję własną z [...] marca 2006 r. Nr [...]. Decyzją z [...] marca 2006 Prezes KRUS, po rozpoznaniu wniosku J. P. o umorzenie odsetek za zwłokę od nieterminowo płaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników w okresie 4 kw. 1993 r. do 4 kw. 2002 r. umorzył stronie część odsetek za zwłokę za okres 2 kw. 2000 r. do 4 kw. 2002 r., tj. odsetki pozostające poza zabezpieczeniem hipotecznym. W uzasadnieniu Prezes KRUS przedstawił przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie, przebieg postępowania oraz ulgi, które zostały udzielone stronie począwszy od 1990 r.. Wyjaśnił też, że zgodnie z art. 41 a usr Prezes KRUS, przy rozstrzyganiu spraw o umorzenie należności, zobowiązany jest brać pod uwagę także stan funduszów emerytalno-rentowego i składkowego Kasy. Jednocześnie zauważył, że ze względu na brak udokumentowania przez stronę kosztów leczenia małżonki oraz fakt istnienia hipoteki przymusowej na gospodarstwie nie znajduje podstaw do umorzenia pozostałych odsetek za zwłokę. We wniosku o ponowne rozpoznanie z 2 kwietnia 2006 r. J. P. poinformował, że nie jest w stanie spłacić należności, nie posiada rachunków za leczenie żony i zwrócił się o umorzenie "odsetek karnych w całości". W uzasadnieniu decyzji z [...] kwietnia 2005 r. Prezes KRUS poinformował, że naliczanie odsetek od nieopłacanych w terminie składek nie wynika ze złej woli urzędników KRUS, jest to obowiązek wynikający z przepisów prawa. Zdaniem Prezesa realizowany przez J. P. układ ratalny umożliwia mu spłatę pozostałego zadłużenia. Dzierżawa gospodarstwa rolnego ma znaczenie w zakresie ustalenia podleganiu ubezpieczeniu, zgodnie z art. 38 usr, a podstawowym dokumentem wskazującym na wydzierżawienie pola jest umowa dzierżawy, zarejestrowana w ewidencji gruntów i budynków jak też dowód opłacania podatku rolnego przez prowadzącego działalność rolnika na gruntach, których strona nie przedłożyła. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 25 maja 2006 r. J. P. wniósł o umorzenie odsetek, które przerosły zadłużenie, motywując to trudną sytuacją rodziny. Uzasadniając swój wniosek przedstawił przyczyny powstania zadłużenia, tj. konieczność spłaty kredytu po rodzicach, koszty powstałe po zawaleniu się domu, rozpad małżeństwa, konieczność wydzierżawienia pola. Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z chorą żoną i dwoma bezrobotnymi synami. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy, zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153 poz. 1269) Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlega zatem zgodność aktów (w tym wypadku decyzji administracyjnej) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Zgodnie z art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej jako u.p.p.s.a. - Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga jest uzasadniona, również i z innych przyczyn aniżeli w niej wskazano. Z materiałów zgromadzonych w aktach administracyjnych wynika, że Prezes KRUS, decyzjami z [...] marca 2005 r. i [...] maja 2006 r. umorzył skarżącemu część odsetek za zwłokę za okres od drugiego kwartału 2000 r. do czwartego kwartału 2002 r., czyli odsetek nie objętych zabezpieczeniem hipotecznym nieruchomości rolnej. Natomiast wniosek skarżącego dotyczył naliczonych przez KRUS odsetek w całości. Wydając rozstrzygnięcie co do części zaległości Prezes KRUS nie wydał rozstrzygnięcia co do pozostałej części. W ten sposób decyzja nie objęła żądania strony w całości. Z brzmienia decyzji i na podstawie akt, można wnioskować, że skoro umorzono odsetki w części to oznacza, że odmówiono umorzenia ich w pozostałej części. Jest to jednak wnioskowanie na podstawie materiałów sprawy, z którego nie wynikają żadne przesłanki prawne. Niesporne jest bowiem, że w ten sposób skarżący złożył skargę odnoszącą się do nieistniejącej merytorycznie decyzji, a Prezes KRUS rozpoznał wniosek o ponowne rozpoznanie nieistniejącego rozstrzygnięcia i utrzymał je mocy. Działanie takie narusza przepisy art. 107 kpa i 138 § 1 pkt 1 kpa. W decyzjach Prezesa KRUS brak jest też ustaleń odnoszących się do określenia kwoty zaległości z tytułu odsetek ze wskazaniem z jakiego okresu pochodzą. Należy wskazać, że skarżący w odwołaniu poruszał kwestię odsetek, przekraczających należność główną. Mając na uwadze, że początkowy okres zalegania w składkach jest odległy, gdyż dotyczy początku lat dziewięćdziesiątych (pierwszy kwartał 1990 r.), zdaniem Sądu, Prezes KRUS, winien był z urzędu dokonać ustaleń pod kątem ewentualnego przedawnienia prawa do egzekwowania należności składkowych i zaległych odsetek od tych należności. Zgodnie z art. 41b usr należności z tytułu składek czyli także należności z tytułu odsetek, które dzielą byt prawny należności z tytułu składek, ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Składki na ubezpieczenie opłaca się co kwartał, przy czym płatność przypada ostatniego dnia, pierwszego miesiąca danego kwartału, stosownie do art.40 usr. Ustawowy termin przedawnienia z tytułu należności na rzecz KRUS ulegał jednak zmianom. Przepis 41b, w obecnej treści obowiązywał od 2 maja 2004 r., wprowadzony przepisem art. 1 pkt 41 ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 91, poz. 873). Przed dniem 2 maja 2004 r., na mocy art. 52 usr, do ustalenia długości terminu przedawnienia miały odpowiednie zastosowanie przepisy ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych (Dz.U. z 1993 r. Nr 108, poz. 646 ze zm.), którą uchyliła, wchodząc w jej miejsce, ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm.). Zmiana przepisów nastąpiła z dniem 1 stycznia 1998 r.. Zgodnie z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej , zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku, z wyjątkiem, gdy bieg terminu przedawnienia został przerwany wskutek pierwszej czynności egzekucyjnej, o której podatnik został powiadomiony, a po przerwaniu biegu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zakończono postępowanie egzekucyjne, przy czym nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia zaległość podatkowa może być egzekwowana tylko z przedmiotu hipoteki. Zatem do dnia 2 maja 2004 r. należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu z upływem pięciu lat od końca roku kalendarzowego, w którym minął termin płatności. Odsetki do tej daty również były naliczane zgodnie z treścią Ordynacji podatkowej i według ustalonych przez nią zasad, a więc również przy ustaleniu pięcioletniego okresu przedawnienia wraz z należnością główną. Zauważyć też należy, że w przypadku istnienia ustawowego obowiązku spełnienia zobowiązania, tak jak w tej sprawie, odsetki od spóźnionego zobowiązania określa i reguluje podatnik osobiście. Bieg terminu przedawnienia składek i odsetek od nich, który został zakończony w okresie obowiązywania przepisów ustanawiających pięcioletni okres przedawnienia, nie mógł ulec przedłużeniu w wyniku nowelizacji przepisów. Oznacza to, że byt prawny należności z tytułu składek i odsetek, powstałych przed dniem 2 maja 2004 winien być każdorazowo oceniany w płaszczyźnie przepisów Ordynacji podatkowej. Skutkiem ewentualnego stwierdzenia przedawnienia jest wygaśnięcie obowiązku zapłaty należnych składek i odsetek za brak ich zapłaty w terminie. Jest niesporne, że okoliczność, iż zobowiązanie uległo - lub nie - przedawnieniu, musi być stwierdzona w treści decyzji bowiem okoliczność ta stanowi element stanu faktycznego. Rozważania co do sytuacji materialnej strony - w kontekście możliwości zapłaty i czy zaległości są nieściągalne są istotne, ale winny nastąpić w dalszej kolejności. Prezes KRUS w wydanych decyzjach ma też obowiązek ustalenia sytuacji majątkowej skarżącego, w szczególności dokładnego wskazania jego przychodów, osób będących na jego utrzymaniu i ich dochodów, wysokości wydatków - w tym koniecznych zapewnienia egzystencji, chociażby, na minimalnym poziomie. W tej sprawie, z niewytłumaczonych powodów Prezes KRUS, przyznając skarżącemu ulgę - w pewnym zakresie - nie wskazał nawet przyczyn przyznania tej ulgi, odmowy przyznania jej w pozostałej części oraz nie rozważył sytuacji materialnej strony. Niezależnie więc od wytkniętych błędów co do sentencji decyzji, wadliwe jest też jej uzasadnienie, naruszając tym przepis art.7, art.77§ 1 i art. 107 § 3 kpa Na skutek stosowania w sprawach normowanych omawianą ustawą, zgodnie z art.52 usr w zw. art.123 ustawy z dnia 13 października 1998 o systemie ubezpieczeń społecznych /Dz.U.Nr 137 poz.887 ze zm./ przepisu art. 127 § 3 kpa, każda sprawa jest dwukrotnie badana i oceniana przez ten sam organ administracji - Prezesa KRUS. Prezes KRUS może udzielić stosownego pełnomocnictwa do wydawania decyzji w pierwszej instancji i drugiej instancji określonym osobom nie mniej nie jest wskazane, aby w obu instancjach sprawę prowadził ten sam pracownik. Należy bowiem uwzględnić, że w postępowaniu odwoławczym ma zastosowanie klauzula zawarta również w art.127 § 3 kpa o odpowiednim stosowaniu przepisów dotyczących odwołań od decyzji. Według art. 24 § 1 pkt 5 kpa, osoba, która brała udział w wydaniu decyzji organu administracji pierwszej instancji, podlega wyłączeniu od udziału w całości postępowania odwoławczego, począwszy od wpływu odwołania do organu odwoławczego aż do aktu wydania decyzji organu odwoławczego. Przepis ten ma zastosowanie także w postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (por. wyrok NSA z 11 września 2002 r. sygn. V SA 2535/01 niepubl., wyrok NSA z 24 marca 1983 r. sygn. I SA 1714/82 ONSA 1983/1/35). W niniejszych sprawie, w postępowaniu przed organami administracji obu instancji brała udział ta sama osoba, W. S.. Sąd nie przesądza czy naruszyło to obowiązujące przepisy, gdyż nie zna zakresu pełnomocnictw osób podpisanych pod decyzją, nie mniej, zwraca uwagę na mogące wystąpić nieprawidłowości. Sąd stwierdza, iż w konsekwencji doszło do naruszenia przepisów art. 7, art.77 § 1, 107 §3 i 138§ 1 pkt 1 kpa, co jest przyczyną uchylenia decyzji w obu instancjach gdyż zgodnie z art. 145 §1 pkt 1 lit. c u.p.p.s.a mogło mieć to istotny wpływ na treść decyzji. Stosownie też do art.152 u.p.p.s.a., określono, że decyzje nie mogą być wykonane.