II SA/Lu 831/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Maciej Kierek, Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Protokolant Asystent sędziego Łucja Krasińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2005 r. sprawy ze skargi I. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]., znak: [...] w przedmiocie wyrównania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] numer [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania I. B. od decyzji Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] w sprawie odmowy wyrównania świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 maja 2004 r. do 28 lutego 2005 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ orzekający podał między innymi, że w piśmie złożonym organowi I instancji w dniu 7 kwietnia 2005 r. I. B. sprecyzowała swoje żądanie wskazując, że wnosi o wyrównanie, jak to określiła, dawnego zasiłku stałego od dnia 6 listopada 2002 r. do 30 kwietnia 2004 r. i świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 maja 2004 r. w piśmie z 13 czerwca 2005 r. uzupełniła zakres żądania wskazując, że wnioskuje o wyrównanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 maja 2004 r. do 28 lutego 2005 r. oraz wyjaśniła, że w całym okresie, którego dotyczy jej wniosek sprawowała opiekę nad niepełnosprawnym synem Ł. W prowadzonym postępowaniu odwoławczym Kolegium ustaliło, że w sprawach z zakresu pomocy społecznej: - zasiłku stałego oraz z zakresu świadczeń rodzinnych, - świadczeń opiekuńczych w postaci zasiłku pielęgnacyjnego i świadczenia pielęgnacyjnego dotyczących I. B., a regulowanych do dnia 1 maja 2004 r. ustawą z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414, z późn. zm.) - zasiłek stały, a od dnia 1 maja 2004 r. ustawą z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255, z późn. zm.) - zasiłek pielęgnacyjny, miały miejsce następujące zdarzenia: 1) decyzją z dnia [...] znak: [...], która stała się ostateczna, przyznano skarżącej zasiłek stały na okres od grudnia 2001 r. do listopada 2002 r., na podstawie zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia syna Ł. B. ważnego do 5 listopada 2002r. 2) decyzją z dnia [...] przyznano skarżącej zasiłek pielęgnacyjny od dnia 1 maja 2004r. do 6 listopada 2004 r., a decyzją z dnia [...] to świadczenie na okres od 1 grudnia 2004r. do 30 kwietnia 2007r., na podstawie stosownych orzeczeń o niepełnosprawności Ł. B. wydanych kolejno [...] oraz [...], przy czym orzeczenia te nie zawierały wskazania o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, 3) decyzją z dnia [...] przyznano skarżącej świadczenie pielęgnacyjne na syna Ł. B., w wysokości 420 zł. miesięcznie, na okres od dnia 1 marca 2005r. do 31 sierpnia 2005r. , po przedłożeniu przez I. B. w dniu 29 marca 2005 r. stosownego wniosku o ustalenie prawa do tego świadczenia oraz orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...], wydanego w związku z wyrokiem Sądu Rejonowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sygn. akt [...], uchylającego wcześniejsze orzeczenie z dnia [...] nr [...] i zaliczającego Ł. B. do osób niepełnosprawnych, wymagających stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W kwestii niepełnosprawności syna Ł. B. i orzeczeń wydanych w tej sprawie, istotnych dla oceny uprawnień zarówno do zasiłku stałego do dnia 1 maja 2004 r. jak i świadczenia pielęgnacyjnego po dniu 1 maja 2004 r., Kolegium ustaliło, iż w okresie od dnia 6 listopada 2002 r. do dnia 28 lutego 2005 r. skarżąca nie dysponowała orzeczeniem o niepełnosprawności zaliczającym Ł. B. do osób wymagających stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji i orzeczenia tej treści w tym czasie nie przedłożyła organowi pierwszej instancji. Ustawa z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414, z późn. zm.) regulująca uprawnienia do zasiłku stałego (art. 27 ust. 1 w brzmieniu od dnia 23 stycznia 2003 r.) przewidywała, a ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255, z późn. zm.) regulująca uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1) przewiduje przyznanie świadczenia, gdy dziecko legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami, o których mowa wart. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, a więc gdy orzeczenie zawiera między innymi klauzulę, iż dziecko wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji Jedno z niekorzystnych dla I. B. i jej syna orzeczeń, a mianowicie orzeczenie z dnia [...] nr [...] wydane w drugiej instancji przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności zostało, wyrokiem Sądu Rejonowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sygn. akt [...], uchylone, co stało się przesłanką do przyznania skarżącej od dnia 1 marca 2005r. świadczenia pielęgnacyjnego, po złożeniu przez nią stosownego wniosku. Na podstawie innych orzeczeń, ale już nie zawierających wymaganego dla uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego wskazania, przyznano i wypłacano I. B. zasiłek pielęgnacyjny. Należy przy tym zauważyć, iż z akt sprawy wynika, że po dniu 6 listopada 2002 r., czyli po okresie, na jaki przyznano skarżącej po raz ostatni zasiłek stały nie ubiegała się o to świadczenie, pomimo, iż przepisy ustawy o pomocy społecznej nie nakładały jeszcze obowiązku przedłożenia orzeczenia o niepełnosprawności. Decyzja z dnia [...] znak: [...], którą przyznano świadczenie do listopada 2002 r. była ostatnią decyzją w sprawie. Rozpatrzenie sprawy wyrównania świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 maja 2004r. do dnia 28 lutego 2005 r., o co wnosi skarżąca wymaga wyjaśnienia zakresu zmian, jakie zaszły w przepisach prawa regulujących kwestię świadczeń przysługujących osobom rezygnującym z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności. Ustawa z dnia z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255, z późn. zm.), która weszła w życie 1 maja 2004 r. wprowadziła tzw. świadczenie pielęgnacyjne, które zastąpiło funkcjonujący w pomocy społecznej zasiłek stały przyznawany do dnia 1 maja 2004r. na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414, z późn. zm.) Zgodnie z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom rezygnującym z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki . nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami, o których mowa w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776, z późn. zm.) albo o znacznym stopniu niepełnosprawności. W przypadku opieki nad dzieckiem do 16 roku życia, co ma miejsce w przypadku skarżącej, wymagane jest orzeczenie o niepełnosprawności, w którym zawarto łącznie wskazanie o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji i wskazanie o konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przepis przejściowy tej ustawy w art. 58 ust. 1 ustanowił zasadę, iż osoba otrzymująca zasiłek stały na podstawie przepisów o pomocy społecznej, czyli do dnia 1 maja 2004 r. w związku z pielęgnacją dziecka legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami, o których mowa w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 123, poz. 776, z późn. zm.) nabywa prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17, do dnia 31 sierpnia 2005 r., jeżeli spełnia warunki określone w dotychczasowych przepisach. Art. 58 ust. 2 ustawy dopuścił również sytuację nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby opiekujące się dzieckiem, o których mowa w ust. 1, a które przed dniem l września 2005 r. ukończyły 50 lat , jeżeli spełniają warunki określone w dotychczasowych przepisach. Zgodnie zaś z art. 24 ust. 2 i 3 prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, jako jednego ze świadczeń rodzinnych, ustala się na zasadach ogólnych, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego, z zastrzeżeniem dotyczącym terminu ważności orzeczenia o niepełnosprawności i na podstawie przesłanek przewidzianych w art. 17 ustawy. Wobec powyższego należy uznać, iż o świadczenie pielęgnacyjne w okresie zasiłkowym trwającym do dnia 31 sierpnia 2005 r. można ubiegać się na zasadach ogólnych, przewidzianych również dla innych świadczeń lub nabyć prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z mocy ustawy, gdyż spowodowała ona konwersję uprawnień do otrzymywanego przed dniem 1 maja 2004r. zasiłku stałego w uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. Wniosek I. B. o wyrównanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 maja 2004 r. do dnia 28 lutego 2005 r. należy ocenić przede wszystkim pod kątem istnienia przesłanek do nabycia przez nią prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z art. 58, a w następnej kolejności pod kątem ustalenia prawa do tego świadczenia na zasadach art. 24 ustawy. W opinii Kolegium w obu przypadkach nie zachodzą przesłanki do uznania, iż w okresie, za który domaga się wyrównania była osoba uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie bowiem z art. 58 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczenia nabywają osoby, które uzyskały, na podstawie ustawy o pomocy społecznej z 1990 r., zasiłek stały i zasiłek ten otrzymywały, a więc był im on wypłacany, do dnia 1 maja 2004 r. Skarżącej został co prawda przyznany zasiłek stały, ale ostatnią decyzją w tej sprawie przyznano jej świadczenie do listopada 2002 r. i nie ubiegała się o zasiłek, ani nie otrzymywała go do dnia wejścia w życie ustawy o świadczeniach rodzinnych. O ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w trybie art. 24 ustawy wystąpiła natomiast w dniu 29 marca 2005 r. i zostało ono jej przyznane, zgodnie z obowiązującymi przepisami, od dnia 1 marca 2005 r. do końca okresu zasiłkowego. W kwestii prowadzonego z inicjatywy skarżącej postępowania zamierzającego do zmiany orzeczenia o niepełnosprawności, Kolegium zauważa, iż postępowanie w sprawach dotyczących kontroli instancyjnej i sądowej orzeczeń o niepełnosprawności pozostaje, w badanej sprawie, bez wpływu na postępowanie z zakresu świadczeń rodzinnych. i pozostawało bez wpływu na postępowanie w sprawach z zakresu pomocy społecznej prowadzonych na podstawie ustawy z 1990r. Postępowanie zmierzające do uzyskania pożądanego rozstrzygnięcia w sprawie niepełnosprawności syna należy uznać - za postępowanie odrębne, poddane innym regulacjom prawnym. Co prawda postępowanie w sprawie orzekania o niepełnosprawności ma wpływ na postępowanie dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego, ale jedynie w zakresie ustalenia materialnych przesłanek, od spełnienia których uzależnione jest przyznanie świadczenia. W opinii Kolegium nie istnieją również przepisy prawa, które nakazywałyby ustalić termin przyznania świadczenia za okres wstecz, tylko z tego powodu, iż skarżąca zabiegała o stosowne orzeczenie o niepełnosprawności, a nie złożyła w okresie, za który domaga się wyrównania, wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ani wcześniej wniosku o zasiłek stały. Art. 31 ustawy przewiduje wypłatę świadczeń rodzinnych za 3 lata wstecz ale w sytuacji, gdy odmowa przyznania świadczeń rodzinnych lub ustalenie ich wysokości były następstwem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczeń rodzinnych. W powyższej sprawie okoliczność ta nie zachodzi, gdyż nie wszczęto nawet postępowania, które mogłoby się zakończyć decyzją wydaną w następstwie błędu organu. Zdaniem Kolegium przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie dają podstawy do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 maja 2004 r. i dlatego Kolegium orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego I. B. podnosi, że nie zgadza się z tą decyzją i podaje, że Sąd Rejonowy zmienił wyrokiem orzeczenie o niepełnosprawności jej syna Ł. i z tego względu skarżąca ubiega się o wyrównanie zaległych świadczeń na okres od 1 maja 2004 r. do 28 lutego 2005 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosi o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Bezsporny w sprawie niniejszej jest fakt, że skarżąca nie otrzymywała zasiłku stałego do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, a także nie spełniała kryterium wieku wskazanego w art. 58 ust. 2 wyżej wymienionej ustawy. Tylko spełnienie przesłanek wynikających z cytowanego przepisu (ust. 1 i 2) uprawniałyby skarżącą do nabycia praw do świadczenia pielęgnacyjnego. Zasiłek stały został przyznany I. B. na okres od grudnia 2001 r. do listopada 2002 r. na podstawie zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia syna Ł. B., ważnego do dnia 5 listopada 2002 r. Do dnia 30 kwietnia 2004 r. czyli do dnia obowiązywania ustawy o pomocy społecznej z 1990 r. skarżąca nie ubiegała się ponownie o to świadczenie. O przyznanie świadczenia wystąpiła dopiero 29 marca 2005 r. składając wymagane dokumenty i wówczas świadczenie to zostało jej przyznane, od 1 marca 2005 r. tj. począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami (art. 24 ust. 2 wyżej cytowanej ustawy). W świetle powyższego uznać należy, że brak jest podstaw prawnych uzasadniających przyznanie świadczenia za okres wstecz, kiedy to skarżąca nie legitymowała się jeszcze orzeczeniem o niepełnosprawności syna i nie złożyła wniosku o przyznanie świadczenia. Również brak jest racjonalnego i normatywnego uzasadnienia dla uznania, że istotne z punktu widzenia ustalenia terminu początkowego, za który przyznawane jest świadczenie pieniężne, jest uwzględnienie okresu, w którym skarżąca zabiegała o wydanie rozstrzygnięcia w sprawie ustalenia niepełnosprawności syna. Są to bowiem dwie różne kategorie, poddane rożnym regulacjom prawnym i jakkolwiek faktem jest, że jedno postępowanie (postępowanie w sprawie orzekania o niepełnosprawności prowadzone na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudniania osób niepełnosprawnych ) determinuje drugie z nich, bowiem ustalenia pierwszego mają wpływ na ustalenie istnienia materialnych przesłanek, od spełnienia których uzależnione jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, to jednak zakres tego oddziaływania ogranicza się tylko i wyłącznie do wskazanej wyżej kwestii. Mając zatem na względzie powyższe okoliczności Sąd oddalił skargę I. B. na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.