IV SA/Wa 1058/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Szymańska, Sędziowie sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), asesor WSA Aneta Opyrchał, Protokolant Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2006 r. sprawy ze skargi W. D. i E. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz W. D. i E. W. kwotę 440 zł (czterysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2006 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2005 r., którą na zasadzie art. 105 K.p.a., umorzono postępowanie administracyjne w sprawie uznania, że nieruchomość zapisana dawniej w księdze wieczystej "G.", stanowiąca dawniej parcele katastralne o nr [...], nie podpadała pod art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13). W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, iż postępowanie prowadzone było na wniosek spadkobierców dawnych właścicieli nieruchomości p. E. W. oraz p. W. D. Żądali oni orzeczenia odnośnie działek o charakterze leśnym o łącznej powierzchni [...] ha, przy czym cały majątek ziemski miał powierzchnię [...] ha. Przywołano odnośne regulacje dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, w świetle których nieruchomości ziemskie o określonej wielkości przechodziły z mocy prawa bez odszkodowania na własność Skarbu Państwa. Jednocześnie podkreślono, iż przejście lasów na rzecz Skarbu Państwa regulował odrębny akt prawny - dekret PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz.U. Nr 15 poz. 82 ze zm.). Ani dekret ten ani wydane na jego podstawie przepisy wykonawcze, nie przewidywały wydawania odnośnych orzeczeń przez organy państwa, stwierdzających fakt przejęcia lasów na własność Państwa. Wyłącza to możliwość orzekania w trybie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, o przejęciu na rzecz Państwa określonych nieruchomości w przypadku ustalenia, iż mają one charakter leśny. Przywołano przy tym orzeczenie Sądu Najwyższego, w świetle którego spory odnośnie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa lasów na podstawie dekretu o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa mogą być rozstrzygane wyłącznie przez sądy powszechne (uchwały sygn. akt III CZP 50/94 i III CZP 54/94). Przytoczono również orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (sygn. akt IV SA 4424/03) oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego (sygn. akt I OSK 260/05), w których wyrażono pogląd, iż o ile ustalonoby, że grunty stanowiły lasy o powierzchni ponad 25 ha, nie mogą orzekać, czy podpadały one pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, bowiem nie mogły być one przejęte tym dekretem. W tej sytuacji, skoro przedmiotem wniosku są działki leśne o powierzchni ponad 85 ha, prowadzenie postępowania jest bezprzedmiotowe. Wydanie orzeczenia w tym przedmiocie mogłoby prowadzić także do obejścia art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U z 2001 r., Nr 124 poz. 1361 ze zm.). Gdy dla danej nieruchomości prowadzona jest księga wieczysta ustalenie prawidłowego stanu prawnego tej nieruchomości należy do właściwości sądów powszechnych. W skardze na tę decyzję p. E. W. i p. W. D. zarzucili, iż została ona wydana z naruszeniem art. 66 § 4, art. 105 K.p.a. oraz stosownych przepisów K.p.c. Wskazano, iż w ocenie Sądu Apelacyjnego w P., wyrażonej w uzasadnieniu prawomocnego wyroku (sygn. akt [...]), kwestia ewentualnego przejęcia lasów na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej powinna zostać rozstrzygnięta poprzez wydanie stosownej decyzji. Sąd Okręgowy w P. postanowieniem zawiesił postępowanie do czasu przedstawienia decyzji w tym przedmiocie (sprawa sygn. akt [...]). Zarzucono również niewłaściwą interpretacje § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 10, poz. 51 ze zm.),poprzez przyjęcie, iż o ile określona nieruchomość nie podlega działaniu dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej niemożliwe jest orzekanie w jej przedmiocie. Jak wskazano, takie rozumienie tej regulacji prowadziłoby do braku możliwości uzyskania rozstrzygnięcia o niepodpadaniu nieruchomości pod działanie dekretu, gdyż w takim w przypadku organ zobligowany byłby zawsze do umorzenia postępowania. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa. Trafnie wskazano w skardze, iż rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia postępowania zostało wydane z naruszeniem § 5 rozporządzenia w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, a co za tym idzie także art. 105 K.p.a. Odnośnie możliwości orzekania przez organ administracji o podpadaniu pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej części nieruchomości wystąpiła rozbieżność orzecznictwa w sądach administracyjnych. Powstałe na tym gruncie wątpliwości zostały rozstrzygnięte poprzez podjęcie uchwały w składzie siedmiu sędziów Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2006 r. (sygn. akt IOPS 2/06) Wskazano w niej, iż dopuszczalne jest orzekanie, w drodze wydania decyzji administracyjnej, z przywołaniem wskazanego wcześniej § 5 rozporządzenia, o tym czy dana nieruchomości lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej. Treść uchwały wiąże Sąd w niniejszej sprawie, co wynika a contrario z art. 269 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.),. Sąd nie podziela równocześnie poglądu, jakoby orzekanie w przedmiocie podpadania pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej określonej nieruchomości nie było dopuszczalne np. z tej przyczyny, iż jej przejecie na rzecz Skarbu Państwa regulowały przepisy odrębne. Nie podziela więc poglądu wyrażonego w wyrokach sądów administracyjnych przytoczonych w zaskarżonym orzeczeniu. Trafnie wskazano w skardze, iż zakładając możliwość orzekania o podpadaniu pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej części nieruchomości, nie można uznać jakoby w odniesieniu do nieruchomości, które dekretowi nie podlegają (np. w związku z objęciem innymi przepisami nacjonalizacyjnymi) nie było możliwe orzekanie w trybie § 5 rozporządzenia w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Sąd nie podziela także tezy, która legła u podstaw zaskarżonego orzeczenia, iż teoretyczna możliwość objęcia określonych nieruchomości przepisami konkretnych regulacji nacjonalizacyjnych (tu o nacjonalizacji lasów z grudnia 1944 roku) wyklucza a prori przyjęcie, iż nacjonalizacja tych samych nieruchomości mogła nastąpić z mocy prawa na podstawie innych wcześniejszych regulacji (nacjonalizacja nieruchomości ziemskich z września 1944 roku). Kwestia ustalenia stanu prawnego wymaga wnikliwej analizy zakresu przedmiotowego poszczególnych regulacji z uwzględnieniem chronologii wchodzenia w życie poszczególnych regulacji powodujących przewłaszczenie z mocy prawa. Sąd nie podziela również poglądu, iż orzekanie w przedmiocie podpadania pod działanie dekretu określonej nieruchomości mogłoby stanowić obejście przepisów ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Orzekanie przez organ administracji w zakresie przyznanych mu kompetencji nie ogranicza uprawnienia sądu powszechnego do dokonania samodzielnej oceny odnośnie stanu formalnoprawnego nieruchomości, dla której prowadzona jest księga wieczysta w odnośnym postępowaniu. Orzekanie na podstawie § 5 rozporządzenia w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, odnośnie ewentualnego podlegania określonych gruntów leśnych pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, co wiązałoby się z ich przejściem z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa w dniu wejścia w życie tego dekretu, nie stoi także na przeszkodzie rozstrzyganiu sporów odnośnie ewentualnego przejęcia tych samych lasów na rzecz Skarbu Państwa na podstawie późniejszego dekretu o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa. Oceniając legalność zaskarżonej decyzji, Sąd w obecnym składzie, nie odnosi się do trafności tezy, zawartej w zaskarżonej decyzji, jakoby lasy nie stanowiły części nieruchomości ziemskich przejmowanych na podstawie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Sąd ma w tym zakresie na względzie rozbieżność orzecznictwa sądowego w tym zakresie (porównaj przywołane w orzeczeniu wyroki sądów administracyjnych, wyrok sądu Apelacyjnego w L. sygn. akt [...] oraz wyroki Sądu Najwyższego sygn. akt II CK 653/04 opubl. OSNC 2006/3/56 i sygn. akt V VSK 97/06 - niepubl.) oraz treść art. 134 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z kolei nie trafne są wywody skargi, jakoby orzeczenie zapadło z naruszeniem art. 66 § 4 K.p.a. bowiem normy tej nie można interpretować rozszerzające W rozpoznawanej sprawie sąd powszechny nie uznał się za nie właściwy do orzekania w sprawie będącej przedmiotem wniosku. Z treści wyroku Sądu Apelacyjnego wynika, iż w ocenie tego Sądu orzeczenie sądowe w określonej sprawie musi być poprzedzone określonym rozstrzygnięciem administracyjnym. Takie stanowisko Sądu nie jest bezwzględnie wiążące dla organu - nie mieści się bowiem w dyspozycji art. 66 § 4 K.p.a. W sprawie nie znajdą z kolei zastosowania przywołane przepisy procedury postępowania cywilnego (art. 363 i 365 K.p.c). Dotyczą one bowiem wyłącznie sytuacji, gdy w wyniku orzeczenia sądu ukształtowano określony stan formalnoprawny. Nie dotyczy natomiast, w ocenie Sądu, sytuacji, gdy w orzeczeniu kasatoryjnym zawarto wskazówki, co do dalszego postępowania. Wskazówki te nie są wiążące dla organów administracji. Przypadki związania wykładnia prawną sądu powszechnego mają charakter szczególny i zostały wskazane wprost (patrz np. art. 39820 K.p.c). Podobnie brak regulacji wskazującej związanie organów administracji oceną prawną wyrażoną w postanowieniu o zawieszeniu postępowania przed sądem powszechnym. Z przytoczonych wyżej przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 wskazanej ustawy. O ile nie nastąpi zmiana uwarunkowań formalnych, rozpoznając ponownie sprawę organ I. instancji rozpatrzy co do meritum wniosek Skarżących o orzeczenie na zasadzie § 5 rozporządzenia w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, oceniając czy wskazane nieruchomości podlegały pod działanie art. 1 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.