III SA/Wa 2068/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek (sprawozdawca), Asesor WSA Sylwester Golec, Asesor WSA Maciej Kurasz, Protokolant Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2006 r. sprawy ze skargi A. N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości. Decyzją z [...] marca 2006 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku A. N., działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1 i ust. 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.; dalej - "u.s.u.s."), odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz Fundusz Pracy wraz z odsetkami za okres od stycznia do grudnia 2005 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż w przedmiotowej sprawie nie została spełniona żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 u.s.u.s. ZUS stwierdził również, iż zebrane w sprawie dowody nie przemawiają jednoznacznie za umorzeniem należności z tytułu składek, w trybie art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s., ze względu na szczególnie uzasadnione okoliczności. Ustalono bowiem, że wnioskodawca mieszka wraz z rodzicami i nie ponosi kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania. Ponadto jest na utrzymaniu rodziców, którzy pobierają świadczenia emerytalno-rentowe. W uzasadnieniu decyzji ZUS wskazał również na uznaniowy charakter tej decyzji. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wniósł o umorzenie należności. Uzasadnił powyższe tym, iż w 2004 i 2005 r. nie uzyskał żadnego przychodu, tylko stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Od 1 stycznia 2006 r. wnioskodawca jest bez pracy i środków do życia. Podniósł, że nie jest wstanie uiścić należności, ponieważ pozostaje na utrzymaniu rodziców. Decyzją z [...] maja 2006 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS wskazał, iż dokonał ponownej analizy dowodów stwierdzając, że nie zaistniały nowe okoliczności w sprawie. Tym samym stanowisko wyrażone w decyzji z [...] marca 2006 r. pozostaje aktualne. We wniesionej skardze, A. N. nie przedstawił żadnych zarzutów dotyczących zaskarżonej decyzji. Ponownie wniósł o umorzenie należności. Powtórzył argumentację powołaną we wniosku o ponowne rozpatrzenia sprawy. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.; dalej - P.p.s.a.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Sąd nie ma kompetencji do zmiany merytorycznej wydanego przez organ, a następnie zaskarżonego rozstrzygnięcia. Bada jedynie, czy nie doszło do naruszenia przepisów postępowania lub niewłaściwej wykładni przepisu materialnoprawnego. Odnosząc powyższe uwagi do sprawy niniejszej Sąd wyjaśnia, że nie jest władny orzec o umorzeniu należności składkowych skarżącego, gdyż kompetencję wydania rozstrzygnięcia w powyższej kwestii ustawodawca powierzył w pierwszej instancji Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, zaś w drugiej Prezesowi ZUS. Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., stronie niezadowolonej z rozstrzygnięcia Zakładu przysługuje prawo do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek ten rozpatrywany jest przez Prezesa ZUS, na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej - "K.p.a.") dotyczących postępowania odwoławczego. Oznacza to, że wydając decyzję w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Prezes ZUS związany jest ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, określonymi w Rozdziale 2 Działu I K.p.a., w tym zasadą praworządności, wyrażoną w art. 6 K.p.a. Ma zatem obowiązek prawidłowego zastosowania przepisów nie tylko prawa materialnego, ale i procesowego. Decyzje Prezesa ZUS należy zaliczyć do decyzji, o których mowa w art. 127 § 3 K.p.a. Z przepisu tego wynika zaś, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji (podkreślenie Sądu). Podkreślić należy, iż istota postępowania prowadzonego w trybie art. 138 K.p.a. polega na ponownym, merytorycznym rozpoznaniu sprawy. Za niedopuszczalne należy uznać przy tym, uzależnienie rozstrzygnięcia wydanego po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od tego, czy zobowiązany przedstawił nowe okoliczności w sprawie, czy też ich nie przedstawił. Rozpoznając sprawę w trybie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., organ odwoławczy (w tym przypadku Prezes ZUS) obowiązany jest ponownie rozpatrzyć ją w całości i dokonać oceny prawidłowości decyzji organu pierwszej instancji, po ponownym zapoznaniu się ze stanem faktycznym sprawy i dokonaniu jego oceny. Organ odwoławczy musi zatem ocenić, czy na tle określonego stanu faktycznego organ pierwszej instancji podjął właściwe rozstrzygnięcie. Obowiązany jest nadto odnieść się szczegółowo do argumentacji skarżącego podniesionej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Z kolei w rozpoznawanej sprawie Prezes ZUS poprzestał na lakonicznym stwierdzeniu, że nie zaistniały nowe okoliczności w sprawie, a tym samym aktualne pozostaje stanowisko zawarte w decyzji ZUS z [...] marca 2006 r. Prezes ZUS w ogóle nie odniósł się do okoliczności podnoszonych we wniosku o umorzenie należności, ani we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, czyli nie dokonał ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy. Ponadto za niewystarczające, z punktu widzenia prawidłowości wskazania podstawy prawnej, Sąd uznał zamieszczenie w sentencji zaskarżonej decyzji jedynie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Należało bowiem powołać również art. 127 § 3 oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. Dodatkowo zauważyć należy, iż Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, która niedostatecznie odnosiła się do przesłanek umorzenia należności, ze względu na szczególne okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Z kolei sam Prezes ZUS w ogóle nie powołał się na w/w przepis. Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Konsekwencja powyższego, jest to, iż organy obowiązane są przeanalizować wystąpienia przesłanek umorzenia zaległych składek, o których mowa w rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz.1365: dalej - rozp. Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r.), wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. Zgodnie z § 3 ww. rozporządzenia zaległe składki na ubezpieczenia społeczne mogą zostać umorzone, gdy zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. W szczególności, jako okoliczności uzasadniające umorzenie wskazano przypadki: 1) pozbawienia zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych w związku z opłaceniem należności z tytułu składek, 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiające zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skarżący podnosił, iż od stycznia 2006 r. nie pracuje i pozostaje na wyłącznym utrzymaniu rodziców. W związku z tym, organy powinny wypowiedzieć się, czy sytuacja ta wypełnia, czy też nie, przesłanki, o których mowa w § 3 w/w rozporządzenia. Decyzje zapadłe w rozpoznawanej sprawie, nie odnoszą się do tych okoliczności. W związku z powyższym, brak w nich wyjaśnienia, z jakich względów nie uznano, że sytuacja skarżącego nie wypełnia przesłanek umorzenia, określonych w rozp. Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. Powyższe narusza dyspozycję art. 107 § 3 K.p.a., zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Podmiot, do którego adresowana jest decyzja, ma prawo wiedzieć, jakimi przesłankami kierował się organ, który wydawał zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie (art. 11 K.p.a.). W związku z tym, uzasadnienie decyzji powinno zawierać informacje o przeprowadzeniu analizy sytuacji materialnej i rodzinnej strony i wnioski, do jakich te okoliczności doprowadziły organ, w kontekście zarówno przepisu art. 28 ust. 3, jak i art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Ponadto Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 9 K.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W ocenie Sądu, obowiązek określony w przytoczonym przepisie organy wypełniają w toku postępowania, informując stronę o przepisach mających znaczenie dla ochrony jej praw w postępowaniu, a także przez rozważenie w decyzji wszystkich norm prawnych, z których mogą wynikać prawa i obowiązki strony wchodzące w zakres rozpoznawanej sprawy. Pominięcie przez organ w zaskarżonej decyzji analizy przepisów rozp. Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r., stanowiło naruszenie art. 9 K.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Z uwagi na powyższe, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja Prezesa ZUS została wydana z naruszeniem przepisów postępowania i to w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy, a zatem, wypełnione zostały przesłanki do uchylenia tej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę, Prezes ZUS, obowiązany będzie do całościowej i wnikliwej oceny argumentacji przedstawionej przez skarżącego zarówno we wniosku o umorzenie zaległości, jak i we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, oraz przedstawienia w decyzji zarówno uzasadnienia faktycznego jak i uzasadnienia prawnego, mając na uwadze zarówno przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 1, jak i w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., a po dokonaniu tej oceny, zobowiązany będzie także do wyciągnięcia stosownych wniosków, pozwalających w konsekwencji zakończyć postępowanie w sprawie umorzenia należności składkowych w zgodzie z zasadami postępowania administracyjnego. Mając na uwadze powyższe, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Stosownie do art. 152 wyżej powołanej ustawy, Sąd stwierdził, iż uchylona decyzja nie może być wykonana w całości.