IV SA/Wr 245/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Ożóg, Sędzia WSA Lidia Serwiniowska /sprawozdawca/, Asesor WSA Alojzy Wyszkowski, Protokolant Anna Rudzińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2006r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Rektora Uniwersytetu W. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów oddala skargę. Decyzją z dnia [...]r. Nr [...]Dziekan Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu W., na podstawie § 45 ust. 1 pkt 4 Regulaminu Studiów w Uniwersytecie W., skreślił J. B. z listy studentów [...] roku Zaocznych Studiów Prawa z dniem [...]r. w roku akademickim [...]z powodu niedokonania wymaganych opłat za studia. W odwołaniu od powyższej decyzji J. B. wniósł o zawieszenie postępowania, na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa, ze względu na zawisły spór konsumencki przed Sądem Okręgowym w przedmiocie zobowiązania Uniwersytetu W. do zawarcia z nim konsumenckiej umowy na świadczenie usług edukacyjnych na kierunku Prawo za odpłatnością. Skarżący podniósł, że nie uczestniczył w zajęciach dydaktycznych dla studentów [...] roku [...] semestru studiów zaocznych na kierunku Prawo /semestr letni roku ak. [...]/, ponieważ uczestniczył w tych zajęciach w roku akademickim [...]i uzyskał pozytywne zaliczenie tych zajęć. Twierdzi, że obowiązek opłaty nie istnieje, a spory na tle zobowiązań /majątkowych/ rozstrzygają właściwe sądy cywilne, gdyż organy uczelni nie są właściwe. Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Rektor Uniwersytetu W[...], na podstawie art. 143. 1 i 2 ustawy o szkolnictwie wyższym /Dz.U. Nr 56, poz. 385 z póź. zm./, § 4 ust. 1 pkt 2 Zarządzenia nr [...]Rektora Uniwersytetu W. z dnia [...]r. określającego sprawy zastrzeżone do wyłącznej kompetencji Rektora oraz ustalające zakres działania Prorektorów /z póź. zm./, § 5, § 33 ust. 3 i 4, § 45 ust. 1 Regulaminu studiów uchwalonego przez Senat Uniwersytetu W. w dniu [...]r. /z póź. zm./ utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach rozstrzygnięcia podano, że skarżący podaniem z [...]r. zwrócił się do Dziekana Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii o przyjęcie na studia na kierunku Prawo w trybie zaocznym po skreśleniu z listy studentów w [...]r. w celu ich kontynuacji. Decyzją z dnia [...]r. skarżący został przyjęty na [...] rok [...]semestr Zaocznych Studiów Prawa. Zawierała ona jednocześnie pouczenie, iż w przypadku niedokonania wymaganych opłat za studia nastąpi skreślenie z listy studentów zgodnie z § 45 ust. 1 pkt 4 Regulaminu studiów. Powyższą decyzję zakwestionował jednak skarżący. Decyzją Prorektora ds. Nauczania Nr [...] z [...]r. skarżący został ostatecznie przyjęty na [...] rok semestr [...] w roku akademickim [...]zaocznych studiów Prawa. W decyzji tej poinformowano, że reaktywowany student może rozpocząć studia po dokonaniu wpisu przez Dziekana w terminie określonym w § 33 ust. 4 Regulaminu studiów pod warunkiem dokonania wymaganych opłat zgodnie z § 6 ust. 5 Zarządzenia Nr [...]Rektora Uniwersytetu W. z [...]/z póź.zm./ w sprawie opłat za zajęcia dydaktyczne. Warunkiem przyjęcia na [...] semestr w roku akademickim [...]i zaliczenia ćwiczeń na podstawie § 26 Regulaminu studiów było dokonanie opłaty za zajęcia dydaktyczne, w których skarżący uczestniczył w [...] semestrze w roku akademickim [...].[...]r. zamiast pełnej opłaty za semestr [...] w wysokości [...]zł skarżący wpłacił kwotę [...] zł – co zgodnie z § 45 ust. 1 pkt 4 Regulaminu studiów upoważniało Dziekana do skreślenia z listy studentów, skarżący nie starał się o zwolnienie lub obniżenie tej opłaty. Organ odwoławczy wskazał, iż wniesione przez J. B. powództwa w przedmiocie: zobowiązania Uniwersytetu W. do zawarcia umowy konsumenckiej na świadczenie usług edukacyjnych; ustalenia, że po stronie konsumenta J. B. nie istnieje obowiązek uiszczenia opłaty za studia zaoczne; nakazania złożenia oświadczenia woli o zawarcie z J. B. konsumenckiej umowy na świadczenie przez Uniwersytet W. odpłatnych usług edukacyjnych na kierunku Prawo zostały odrzucone. /Postanowienie Sądu Rejonowego dla W. – Ś. Wydział [...] Cywilny – z dnia [...]r. sygn. akt [...]; Postanowienie Sądu Rejonowego dla W. – Ś. [...] Wydział Cywilny z dnia [...]r. – sygn. akt [...]; Postanowienie Sądu Okręgowego we W. Wydział [...] Cywilny z dnia [...]r. – sygn. akt [...]/. W obu instancjach Sąd stanął na stanowisku, iż usługi edukacyjne realizowane są przez Wydział Prawa Administracji i Ekonomii Uniwersytetu W. w ramach stosunku o charakterze publicznoprawnym a nie umowy cywilnoprawnej. Organ uczelniany podkreślił, że podstawą prawną dla pobierania przez Uniwersytet W. opłat za zajęcia dydaktyczne jest art. 23 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 12 września 1990r. o szkolnictwie wyższym oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 sierpnia 1991r. w sprawie zasad gospodarki finansowej uczelni. Żaden z tych obowiązujących do dzisiaj aktów prawnych nie nakłada na Uniwersytet W. obowiązku zawierania umów na świadczenie usług edukacyjnych i póki takiego nie ma, każdy kto podejmuje studia w trybie zaocznym jest informowany o obowiązku uiszczenia wymaganej opłaty przed rozpoczęciem każdego semestru oraz, że w przypadku niedokonania tej opłaty nastąpi skreślenie z listy studentów. W skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucił naruszenie: art. 97 § 1 pkt 4 kpa przez niepodjęcie decyzji procesowej obligatoryjnego zawieszenia postępowania administracyjnego ze względu na zawisłość sporu konsumenckiego przed Sądem Okręgowym we Wrocławiu /[...]/ o zobowiązanie uczelni do zawarcia ze skarżącym umowy konsumenckiej na świadczenie usług edukacyjnych na kierunku Prawo z odpłatnością, art. 134 kpa przez rozpatrzenie merytoryczne odwołania od decyzji o skreśleniu z listy studentów z dnia [...]r. pomimo uprzedniego ostatecznego stwierdzenia postanowieniem z dnia [...]r. Nr [...]uchybienia terminowi do wniesienia odwołania, art. 3 i 153 Traktatu Wspólnoty Europejskiej oraz art. 76 Konstytucji RP, art. 23 ust. 2 pkt 2 ustawy o szkolnictwie wyższym, gdyż przepis ten nie wyłącza obowiązku zawierania umowy na odpłatne świadczenie usług edukacyjnych, a jedynie wskazuje źródła dochodów uczelni, art. 107 kpa przez oparcie ustaleń o informowaniu "o obowiązku uiszczania wymaganej opłaty przed rozpoczęciem każdego semestru" oraz, że "w przypadku niedokonania tej opłaty nastąpi skreślenie z listy studentów – bez oparcia o dowody, art. 7 kpa przez oparcie decyzji na podstawach faktycznych niezgodnych z prawdą i prawem. W odpowiedzi na skargę Rektor Uniwersytetu W. wniósł o jej oddalenie przedstawiając dotychczasowy przebieg postępowania. Odnosząc się zaś do podniesionych zarzutów organ uczelniany stwierdził, że przepis art. 23 ust. 2 pkt 2 cyt. ustawy rozumiany jest jako upoważnienie do wprowadzenia – dla zapewnienia dostępu do nauki, obok podstawowych w publicznej szkole wyższej studiów bezpłatnych – opłat za studia w zakresie i w wysokości, w jakich niezbędny koszt tych studiów nie znajduje pokrycia w środkach publicznych. Upoważnienie to, w ramach konstytucyjnie zapewnionej autonomii, znalazło swój wyraz zarówno w Regulaminie studiów w Uniwersytecie W. jak i Zarządzeniu Nr [...]Rektora Uniwersytetu W. z [...]r. /z póź.zm./ w sprawie opłat za zajęcia dydaktyczne. Skarżący zarzucając naruszenie tego przepisu nie wskazał w ogóle na istnienie jakiejkolwiek podstawy prawnej nakładającej na uczelnię obowiązek zawierania umów na świadczenie usług edukacyjnych. Sednem toczącego się postępowania było wydanie decyzji o skreśleniu skarżącego z listy studentów wskutek nieuiszczenia czesnego, którego wysokość, konsekwencje w przypadku niedokonanej opłaty wynikają z Regulaminu studiów i Zarządzenia Rektora. W świetle obowiązujących przepisów Uniwersytet W. tak jak inne wyższe uczelnie państwowe nie ma obowiązku zawierania umów. Pozwala to na prowadzenie sprawy i jej rozstrzygnięcie bez konieczności obligatoryjnego zawieszenia postępowania. Zdaniem organu uczelnianego nie znajdują również uzasadnienia zarzuty naruszenia art. 107 i art. 7 kpa. W piśmie procesowym z dnia [...]r. skarżący wskazał, że uczestniczył w zajęciach dydaktycznych /i uzyskał zaliczenia/ na [...] semestrze w roku akademickim [...]i jeżeli przyjąć założenie, że zalegał z opłatą – to zaległość z opłatą [...] zł za ten semestr zajęć dydaktycznych. Kwotę [...] zł skarżący uiścił w [...]r., kwotę [...] zł – żądaną przez uczelnię – odnosi się do opłaty za zajęcia dydaktyczne odbywane w roku akademickim [...], skarżący nie miał obowiązku powtarzania zaliczonych i odbytych uprzednio zajęć. Podkreślono nadto, iż organ w niniejszej sprawie był związany ostatecznym postanowieniem z [...]r. Nr [...]stwierdzającym uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/ sądy administracyjne właściwe są do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy /art. 145 cytowanej wyżej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/. W niniejszej sprawie takie wady i uchybienia nie występują. Skarga zatem nie mogła zostać uwzględniona. W istocie rzeczy przedmiotem sporu w niniejszej sprawie są dwie kwestie. Pierwsza to charakter prawny opłaty uiszczonej przez studenta za studia /publicznoprawny czy cywilnoprawny/. Druga natomiast to wysokość w jakiej opłata powinna być uiszczona przez skarżącego w chwili ponownego przyjęcia na studia – po skreśleniu z listy studentów / powinna decydować chwila ponownego przyjmowania go czy też okres za jaki z opłatą zalegał/. Co do pierwszego z tych zagadnień należy uznać ich publicznoprawny charakter na co Naczelny Sąd Administracyjny /NSA/ zwracał uwagę w swoim orzecznictwie. Tak np.: w uchwale z dnia 13 października 2003r. OPSS/03 /ONSA 2004/1 poz. 9/ stwierdzono, że "Korzystanie z zakładu publicznego może być dobrowolne, jak w wypadku uniwersytetu, lub obowiązkowe /.../. Trafnie przyjął Sąd Najwyższy, że jeżeli podstawę przyjęcia na studia płatne stanowiła decyzja administracyjna, to jej merytorycznej poprawności nie można w ogóle poddawać kontroli w procesie cywilnym /wyrok z dnia 26 września 2002r. sygn. akt III CKN 466/00/. Ubiegając się o przyjęcie na studia zaoczne, strona jest świadoma, że są to studia płatne. Powinna zatem również wiedzieć, że wykonanie tej decyzji z jej strony będzie polegało między innymi na uiszczeniu stosownych opłat na zasadach określonych w przepisach powszechnie obowiązujących /ustawa o szkolnictwie wyższym, rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 sierpnia 1991r. w sprawie zasad gospodarki finansowej uczelni – Dz.U. Nr 84, poz. 380 ze zm./ jak i wydanych na ich podstawie przepisów wewnątrzzakładowych, o ile są zgodne z przepisami powszechnie obowiązującymi, na których podstawie zostały wydane. Z chwilą przyjęcia danej osoby w poczet użytkowników zakładu staje się ona podmiotem praw i obowiązków, które przysługują bądź obciążają użytkowników danego zakładu. Te prawa i obowiązki wynikają zarówno z przepisów powszechnie obowiązujących /ustaw i aktów normatywnych wykonawczych/, jak i ze statutów oraz regulaminów zakładowych. Użytkownika, który dobrowolnie przystąpił do zakładu administracyjnego /np. studenta/, wiążą przepisy zawarte w aktach normatywnych wewnątrzzakładowych, ponieważ jego wniosek o przyjęcie jest równocześnie wyrażeniem zgody na poddanie się reżimowi prawnemu obowiązującemu w danym zakładzie. Konsekwentnie zatem należy przyjąć, że również kontrola tych aktów nie może przebiegać na drodze postępowania cywilnego. /.../ Przepis art. 23 ust. 2 pkt 2 ustawy o szkolnictwie wyższym upoważnia uczelnie państwowe do pobierania opłat za zajęcia dydaktyczne, z wyłączeniem opłat za zajęcia dydaktyczne na studiach dziennych, chyba że są powtarzane z powodu niezadowalających wyników w nauce. Upoważnienie to zostało skonkretyzowane w § 8 -11 cytowanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 sierpnia 1991r. przez określenie zasad i trybu pobierania takich opłat. Powołane przepisy upoważniają organy uczelni do jednostronnego kształtowania stosunków prawnych z użytkownikami uczelni w drodze aktów władztwa zakładowego zarówno o charakterze ogólnym, jak indywidualnych, oczywiście w granicach wyznaczonych w tych przepisach." Podobnie stwierdził L. Żukowski w glosie do postanowienia NSA 6/2 z 12 stycznia 2000r. sygn. akt II SA/Wr 499/99 /OSP 2000 Nr 12 s 1615/. Kwestie opłat za studia zostały uregulowane w ustawie z dnia 12 września 1990r. o szkolnictwie wyższym /Dz.U. Nr 65, poz. 385/, która w przepisie art. 30 przewidziała upoważnienie do wydania stosownego rozporządzenia przez Radę Ministrów. Rozporządzenie takie zostało wydane przez Radę Ministrów w dniu 27 sierpnia 1991r. w sprawie zasad gospodarki finansowej uczelni /Dz.U. Nr 84 poz. 380 ze zm./. Rozporządzenie to z kolei w § 9 ust. 2 upoważniło organ administracji uczelnianej /rektora/ do ustalenia rodzaju zajęć, za które są pobierane opłaty oraz ich wysokość. Na gruncie tych przepisów powstaje zagadnienie w jakiej wysokości skarżący powinien uiścić opłatę: obowiązującą w chwili ponownego przyjęcia na studia, czy też w chwili w jakiej z opłatą zalegał. W pierwszym bowiem przypadku wynosiła ona [...] zł w drugim natomiast [...]zł w takiej zresztą wysokości w [...]r. opłatę skarżący wniósł. Z uzasadnienia wyroku z dnia 19 kwietnia 2006r. sygn. akt IV SA/Wr 97/04 wynika, iż skład orzekający opowiedział się za pierwszą koncepcją. Skarżący natomiast uiścił należność w części w jakiej opłatę należało wnieść za semestr [...] w roku akademickim [...]. Wniesienie jednakże opłaty w części należy traktować na równi z jej brakiem. Można tu posiłkować się poglądem NSA w kwestii wnoszenia wpisów sądowych od skargi. Skoro skarżący opłaty nie uiścił decyzję o skreśleniu podjęto prawidłowo. /§ 45 ust. 1 pkt 4 Regulaminu studiów/. Z tych względów nie mają znaczenia zarzuty jakie skarżący wiąże z naruszeniem art. 3 i art. 153 Traktatu Wspólnoty Europejskiej oraz art. 76 Konstytucji RP tym bardziej, że naruszenia tych zasad w skardze nie uzasadniono. Wobec powyższego skargę jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw prawnych należało oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270/.