II SA/Rz 274/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Stanisław Śliwa Sędziowie NSA Małgorzata Wolska AWSA Jolanta Ewa Wojtyna /spr./ Protokolant sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólno-Administracyjnym na rozprawie w dniu 7 listopada 2006 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] w przedmiocie przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości -skargę oddala- II SA/Rz 274/06 U z a s a d n i e n i e Decyzją z dnia [...] stycznia 2006 roku, nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję własną z dnia [...] pażdziernika 2005 roku znak: [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia Starosty Powiatowego w J. z dnia [...] września 1949 roku [...] w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego położonego w B. ,gm. L. ,powiat j., stanowiącego w dacie przejęcia własność T. S. Jako podstawę prawną decyzji SKO wskazało art. 138 § 1 pkt.1 k.p.a. w zw. z art. 1 ust.1 i art. 3 ust.1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 roku o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich , położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego , lubelskiego , rzeszowskiego i krakowskiego /Dz. U. Nr 46 poz. 339 / i art. 10 pkt.1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 23 grudnia 1927 o granicach Państwa /Dz. U. Nr 11 poz.83 /. Z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że J. S. działając przez pełnomocnika radcę prawnego A. S., złożył do Wojewody wniosek o wydanie orzeczenia w trybie art. 158 par.2 k.p.a. stwierdzającego ,że wydanie decyzji o wywłaszczeniu ojca wnioskodawcy – T. S. nastąpiło z naruszeniem prawa. Przedłożył orzeczenie [...] wydane przez Starostę Powiatowego w J. w dniu [...] września 1949 roku wraz z aneksem , stanowiącym wykaz mienia pozostawionego przez osoby przesiedlone z akcji "W" w roku 1947 ze wsi B. gm. L . Wnioskodawca wskazał, że w dniu 11 lipca 1947 roku jego ojciec wraz z żoną i trojgiem nieletnich dzieci został zmuszony do przesiedlenia się na Warmię , do wsi W., gm. M. Z karty przesiedleńczej nr 4954 wynika, że T. S. pozostawił nieruchomość rolną o pow. 3,77 ha, w tym 3,19 użytków rolnych oraz dom mieszkalny drewniany pokryty dachówką, stodołę krytą dachówką oraz oborę murowaną krytą dachówką. Dokumenty uzyskane z obecnego Starostwa Powiatowego w J. wskazują, że dokonano wówczas wywłaszczenia całej wsi B., osadzając w opuszczonych budynkach osadników. Wnioskodawca wskazał art. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich (Dz. U.46 poz. 339 ) ,na podstawie którego przejmowane na własność Państwa mogą być tylko nieruchomości ziemskie położone pasie granicznym niektórych województw, a jeśli chodzi o powiaty w województwie rzeszowskim – to jego zdaniem, wywłaszczenie mogło nastąpić tylko w powiatach : brzozowskim i przeworskim. T. S. mieszkał na terenie powiatu jarosławskiego, którego ,zdaniem J. S. nie dotyczył dekret. Orzeczenie o pozbawieniu własności nastąpiło dwa lata później , bez podstawy prawnej. Co do nieruchomości nastąpiły nieodwracalne skutki prawne, bowiem objęli ją kolejni właściciele, dlatego wniosek dotyczy stwierdzenia, że orzeczenie Starosty Powiatowego w J. z [...] września 1949 roku wydane zostało z naruszeniem prawa, co będzie stanowić podstawę żądania odszkodowania. Wojewoda, postanowieniem [...] z dnia [...] grudnia 2004 roku przekazał wniosek do rozpatrzenia Samorządowemu Kolegium wskazując, że zgodnie z art . 157 § 1 k.p.a. właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji w przypadkach wymienionych w art. 156 jest organ wyższego stopnia, a jeżeli decyzja została wydana przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze – ten organ. W myśl art. 17 pkt 1 k.p.a. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 29 grudnia 1998 o zmianie niektórych ustaw... ( Dz. U. Nr 162 poz.1126 ) organami wyższego stopnia w stosunku do gmin są samorządowe kolegia odwoławcze. W tym przypadku organem wyższego stopnia w stosunku do prezydium powiatowej rady narodowej jest samorządowe kolegium odwoławcze. Decyzją z dnia [...] pażdziernika 2005 roku [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 157 §1 i 2 , art. 158 § 1k.p.a. odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Starosty Powiatowego z [...] września 1949 roku. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy pełnomocnik J. S. zarzucił, że wniosek dotyczył wydania orzeczenia z art. 158 §2 k.p.a. , podczas, gdy SKO wydało decyzję na podstawie art. 157 § 1 k.p.a. Kolejnym zarzutem jest to, że przedmiotowe orzeczenie Starosty poprzedzała Karta przesiedleńcza z 1947 roku. Odpowiadając na te zarzuty, w uzasadnieniu decyzji wskazanej na wstępie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że nie zasługują one na uwzględnienie. Stosownie bowiem do przepisu art. 156 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji , która: 1. wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości 2. wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa 3. dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną 4. została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie 5. była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały 6. w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą 7. zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa. Nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w §1 pkt.1,3,4 i 7 jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło 10 lat, a także gdy wywołała nieodwracalne skutki prawne / art. 156 § 2 k.p.a./. Postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu . Jeżeli stwierdzone zostanie wystąpienie przesłanek wymienionych w art. 156§ 1 pkt.1, 3,4 lub 7 k.p.a. nie stwierdza się nieważności z tych przyczyn jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło 10 lat, a także, gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne / art. 156 § 2 k.p.a./. W takiej sytuacji organ administracji publicznej ogranicza się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności z powodu których nie stwierdził nieważności decyzji./ art. 158 § 2 k.p.a./. W dalszym ciągu uzasadnienia organ wskazał, że Starosta Powiatowy orzeczeniem z dnia 30 września 1949 roku orzekł w pkt.3 o przejęciu na własność Państwa w całości nieruchomości oznaczonych w pkt.1 jako niezajętych, niezagospodarowanych i opuszczonych , lecz stanowiących własność osób przesiedlonych na Ziemie Odzyskane. Stosownie do przepisu art. 1 ust.1 dekretu z 27 lipca 1949... mogą być przejmowane na własność Państwa w całości nieruchomości ziemskie położone w obrębie pasa granicznego , jeżeli nie pozostają w faktycznym władaniu właścicieli. Zgodnie z art. 10 pkt.1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 23 grudnia 1927 roku o granicach Państwa pas graniczny obejmuje cały obszar powiatów przylegających do granicy Państwa , łącznie z powiatami miejskimi położonymi na tym obszarze. O ile szerokość pasa granicznego nie osiąga w ten sposób 30 km , włącza się do pasa granicznego również te gminy sąsiednich powiatów, których obszar leży w całości lub części w odległości 30 km od linii granicznej. Powiat j. , na terenie którego leży wieś B., od ustalenia granic po II wojnie światowej przylega do wschodniej granicy Państwa. W świetle tego faktu organ uznał, że nieruchomości ziemskie położone w powiecie j. podlegały przepisom dekretu z 27 lipca 1949 roku, co oznacza, że nie zachodzi w sprawie przesłanka określona w art. 156 § 1 pkt.2 k.p.a. Stąd wniosek, że brak jest podstaw do wydania decyzji w trybie określonym w art. 158 § 2 k.p.a. Nadto , organ nie podzielił zarzutu, że orzeczenie Starosty J. było drugą decyzją wydaną w tej samej sprawie, po Karcie przesiedleńczej nr 4954 z 11 lipca 1947 roku, bowiem ta nie stanowi decyzji administracyjnej w rozumieniu k.p.a. Jest jedynie dokumentem potwierdzającym określony stan faktyczny, mający formę zaświadczenia. Nie godząc się z tą decyzją J. S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. Zarzucił, że zaskarżona decyzja nie ma nic wspólnego z praworządnym państwem. W jego ocenie, podstawę prawną orzeczenia powinien stanowić przepis art. 77 Konstytucji. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie , nie znajdując uzasadnienia do zmiany swego stanowiska. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych / Dz. U. nr 153 poz. 1269 z 2002 roku / sądy te sprawują w zakresie swej działalności kontrolę pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153 poz.1270 z 2002 roku / zwanej dalej P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszeń prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy , których dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. W myśl przepisu art. 145 P.p.s.a. Sąd obowiązany jest do uchylenia decyzji lub stwierdzenia jej nieważności ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięta jest naruszeniem prawa w sposób dający podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy lub jeśli zachodzą przyczyny określone w przepisie art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja odmawiająca stwierdzenia nieważności orzeczenia Starosty Powiatowego w J. z dnia [...] września 1949 roku [...] o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich osób przesiedlonych na Ziemie Nowoodzyskane i osób nieobecnych, w części dotyczącej gospodarstwa rolnego położonego w B. ,gmina L., stanowiącego własność T. S., poprzednika prawnego skarżącego J. S. Bezsporne w rozpatrywanej sprawie jest to, że ojciec skarżącego – T. S., wraz z rodziną został przesiedlony w 1947 roku z miejsca zamieszkania we wsi B., gmina L., powiat J. do wsi W. gmina M., którą to okoliczność potwierdza karta przesiedleńcza nr 4954 z dnia 11 lipca 1947 roku . We wsi B. pozostawił 3,77 ha ziemi, w tym 3,19 użytków rolnych, drewniany dom mieszkalny kryty dachówką, stodołę krytą dachówką oraz murowaną oborę krytą dachówką. Starosta Powiatowy w J. w/w orzeczeniem z dnia [...] września 1949 roku orzekł o przejęciu na własność Skarbu Państwa tego gospodarstwa, jako niezajętego, niezagospodarowanego i opuszczonego . Jako podstawę prawną przejęcia nieruchomości wskazał przepis art. 1 dekretu z 27 lipca 1949 roku o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich , położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego , lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego / Dz. U. Nr 46 poz.339 z 49 r. ze zm/ zwanego dalej dekretem. Stosownie do przepisu art. 1 dekretu mogły być przejmowane na własność Państwa w całości lub w części nieruchomości ziemskie położone w województwach : białostockim, lubelskim, rzeszowskim i krakowskim w obrębie pasa granicznego, przewidzianego w Rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 23 grudnia 1927 roku o granicach Państwa (Dz. U.R.P. z 1937 r. Nr 11 poz. 83) o r a z w powiatach : biłgorajskim, krasnostawskim lubelskim województwa lubelskiego oraz brzozowskim i przeworskim województwa rzeszowskiego, jeżeli nie pozostają w faktycznym władaniu właścicieli. Przewidując możliwość przejęcia przez Państwo nieruchomości ziemskich na wymienionych obszarach, dekret nie wiązał tego uprawnienia z przyczynami utraty władztwa nad nieruchomościami przez właściciela. Przesłanką przejęcia był fakt obiektywny w postaci utraty władztwa właściciela, bez badania przyczyn, w jaki sposób został jego pozbawiony tego władztwa, a fakt opuszczenia przez rodzinę skarżącego gospodarstwa położonego w B. jest niesporny. Sąd nie podziela stanowiska skarżącego, że możliwość przejęcia nieruchomości na własność Państwa na terenie województwa rzeszowskiego ograniczone było do powiatów brzozowskiego i przeworskiego. Przytoczony wyżej przepis art. 1 dekretu w zdaniu pierwszym wymienia cztery województwa, w tym rzeszowskie, pod warunkiem, że nieruchomości są położone w obrębie pasa granicznego. Pojęcie pasa granicznego definiuje przepis art. 10 w/w rozporządzenia Prezydenta , określając go jako cały obszar powiatów przylegających do granicy Państwa łącznie z powiatami miejskimi położonymi na tym obszarze. O ile szerokość pasa granicznego nie osiąga w ten sposób 30 kilometrów, włącza się do pasa granicznego również te gminy sąsiednich powiatów, których obszar leży całości lub w części w odległości 30 km od linii granicznej. Wracając do przepisu art. 1 dekretu, to w zdaniu drugim przepis ten wymienia nieruchomości ,które również mogą być przejęte na własność Państwa, jeżeli położone są w powiecie brzozowskim i przeworskim i nie pozostają w faktycznym władaniu właścicieli. W rozpatrywanej sprawie nie ma wątpliwości, że przejęte na rzecz Państwa gospodarstwo T. S. położone było w obrębie pasa granicznego, określonego w art. 10 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej. Jest rzeczą powszechnie znaną, że powojenne wschodnie granice Polski ustalone zostały podczas konferencji w Teheranie i Jałcie, a za podstawę wytyczenia tych granic uznano linię Curzona, którą Manifest PKWN uznał za granicę wschodnią państwa. W wyniku tego uchylono podział administracyjny wprowadzony w 1939 roku przez okupanta i dokonano nowego podziału . Z części byłego województwa lwowskiego , tej, która pozostała w granicach Polski, utworzono województwo rzeszowskie. W jego składzie znalazł się powiat jarosławski złożony z trzech miast : Jarosławia, Radymna i Sieniawy oraz 12 gmin- Adamówki, Sieniawy, Radawy, Wiązownicy, Laszek, Młynów, Jarosławia – wsi, Muliny, Radymna – wsi, Chłopic, Rożwienicy i Pruchnika. Stan taki istniał do wprowadzenia w 1950 roku nowego podziału administracyjnego . Dodać należy, że korekty granic, które miały miejsce w póżniejszym czasie nie dotyczyły terenu powiatu jarosławskiego , którego granica pokrywała się częściowo z granicą wschodnią Państwa. Orzeczenie Starosty J. z [...] września 1949 roku wyrażnie stanowi, że wieś Bobrówka, w której położone było rodzinne gospodarstwo skarżącego położone było na terenie powiatu j., a zatem przejęte na rzecz Państwa gospodarstwo T. S. położone było w obrębie pasa granicznego, w rozumieniu w/w przepisu art. 10 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej. Oznacza to, że w dacie wydawania tego orzeczenia zachodziły przesłanki do przejęcia na własność Państwa nieruchomości , które stanowiły własność poprzednika prawnego skarżącego. W tym miejscu należy wskazać, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J. S. zarzucił, że wniósł o wydanie orzeczenia z art. 158 § 2 k.p.a. ,a kwestionowane orzeczenie wydane zostało na podstawie przepisu art. 157 § 1 k.p.a. ,a zatem niezgodnie z wnioskiem o stwierdzenie, że orzeczenie Starosty Powiatowego w J. z 30 .09.1949 roku nastąpiło z naruszeniem prawa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyczerpująco odpowiedziało na ten zarzut, którą to argumentację Sąd podziela. Jak wskazano wyżej - w sprawie zachodziły przesłanki prawne, przewidziane w art. 1 ust.1 dekretu do przejęcia na własność przedmiotowej nieruchomości, brak jest zatem podstaw do stwierdzenia na podstawie art. 156 § 1 pkt.2, że orzeczenie Starosty Powiatowego nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa, co oznacza, że nie jest ono dotknięte wadą nieważności. W konsekwencji – brak jest podstaw do zastosowania przepisu art. 158 § 2. Sąd nie podziela też zarzutu skargi, że karta przesiedleńcza nr 4954 była decyzją administracyjną, bowiem nie nosi ona cech decyzji w rozumieniu przepisu art. 107 k.p.a i była ona jedynie dokumentem podróży , potwierdzającym fakt przesiedlenia się do nowego miejsca zamieszkania. Wskazując na powyższe ,Sąd doszedł do przekonania, że organy orzekające w sprawie nie naruszyły prawa, dlatego skargę, jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw należało oddalić w oparciu o przepis art.151 P.p.s.a..