IV SA/Wa 56/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jakub Linkowski (spr.), Sędziowie sędzia NSA Zofia Flasińska,, asesor WSA Agnieszka Wójcik, Protokolant Dorota Kozub, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2006 r. sprawy ze skargi Wojewody [...] na uchwałę Rady Miejskiej K. z dnia [...] października 2003 r. nr [...] w przedmiocie wyboru ławników do Sądu Rejonowego [...] 1. Stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały w części dotyczącej wyboru trzech ławników tj. P. K., K. K. i K. N. 2. Zaskarżona uchwała w części, w której stwierdzono jej nieważność, nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Rada Miejska K. podjęła w dniu [...] października 2003r. uchwałę nr [...] w sprawie wyboru ławników do Sądu Rejonowego [...] na kadencję 2004-2007. Uchwała została podjęta na podstawie art. 160 § 1 i art. 163 § 1 i 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. Nr 98, poz. 1070). Powyższą uchwałę zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego Wojewoda [...] zarzucając jej naruszenie art. 162 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001r. Prawo o ustroju sądów powszechnych poprzez wybór osób, które zostały zgłoszone przez partię polityczną. Wojewoda [...] wniósł o stwierdzenie nieważności ww. uchwały w części dotyczącej wyboru trzech ławników, tj.: P. K., K. K. i K. N., ponieważ osoby te zostały zgłoszone radzie gminy jako kandydaci na ławników przez partię polityczną – P. W uzasadnieniu skargi Wojewoda [...] wskazał, że zgodnie z art. 162. § 1 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych kandydatów na ławników zgłaszają radom gmin prezesi sądów, stowarzyszenia, organizacje i związki zawodowe, zarejestrowane na podstawie przepisów prawa, oraz co najmniej dwudziestu pięciu obywateli mających czynne prawo wyborcze, zamieszkujących stale na danym terenie. Partie polityczne natomiast nie zostały wymienione przez ustawodawcę wśród podmiotów uprawnionych do zgłaszania kandydatów na ławników. W tej sytuacji, zdaniem podmiotu skarżącego, wybór na ławników osób, które zostały zgłoszone przez partię polityczną, stanowi istotne naruszenie prawa, tj. art. 162. § 1 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych. W odpowiedzi na skargę Rada Miejska K. wniosła o jej oddalenie wskazując, że partia polityczna jest organizacją zarejestrowaną na podstawie przepisów prawa i jako taka mogła zgłaszać kandydatów na ławników. Wybór na ławników osób zgłoszonych przez partię polityczną nie naruszał, zdaniem Rady Miejskiej K., art. 162. § 1 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych. Powyższa skarga Wojewody [...] z dnia 29 grudnia 2003r. – zgodnie z treścią art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) – stała się przedmiotem rozpoznania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 3 czerwca 2004r. sygn. akt II S.A./Wa 143/04 przedstawił Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne dotyczące zgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej przepisów art. 160, 161, 162, 163 § 2 i 164 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.). Wyrokiem z dnia 29 listopada 2005r. sygn. akt P 16/04 Trybunał Konstytucyjny po rozpoznaniu pytania prawnego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie orzekł, że art. 160 ustawy z dnia 27 lipca 2001r. Prawo o ustroju sądów powszechnych w zakresie, w jakim upoważnia rady gmin do wyłącznego wyboru ławników, jest zgodny z art. 10, art. 173 oraz art. 186 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Ponadto Trybunał Konstytucyjny umorzył postępowanie w pozostałym zakresie. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż nie można uznać, że od odpowiedzi na pytanie o konstytucyjność przepisów art. 161, art. 162, art. 163 § 2 i art. 164 § 1 u.s.p. zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem administracyjnym. Pytanie prawne w tym zakresie, zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, nie spełniało przesłanki funkcjonalnej i zgodnie z art. 39 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 39 ust. 2 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, dotyczące go postępowanie podlegało umorzeniu z powodu niedopuszczalności wydania orzeczenia. Podczas rozprawy w dniu 13 kwietnia 2006r. pełnomocnik Rady Miejskiej K. wniósł o oddalenie skargi Wojewody [...] podnosząc, że art. art. 162 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001r. Prawo o ustroju sądów powszechnych, w brzmieniu obowiązującym w dacie podjęcia zaskarżonej uchwały, nie wyłączał expresis verbis możliwości zgłaszania kandydatów na ławników przez partie polityczne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 162 § 1 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, w brzmieniu obowiązującym w dacie podjęcia zaskarżonej uchwały, kandydatów na ławników mogły zgłaszać radom gmin następujące podmioty: prezesi sądów, stowarzyszenia, organizacje i związki zawodowe, zarejestrowane na podstawie przepisów prawa, oraz co najmniej dwudziestu pięciu obywateli mających czynne prawo wyborcze, zamieszkujących stale na danym terenie. Partie polityczne natomiast nie zostały wymienione przez ustawodawcę wśród podmiotów uprawnionych do zgłaszania kandydatów na ławników. Zgodnie z art. 2 Konstytucji Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym. Jednym z podstawowych filarów funkcjonowania demokratycznego państwa prawa jest trójpodział władzy w państwie. Podział na władzę ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą. Zgodnie z art. 173 Konstytucji RP, Sądy i Trybunały są władzą odrębną i niezależną od innych władz. W takim właśnie kontekście należy rozpatrywać treść art. 162 § 1 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, w brzmieniu obowiązującym w dacie podjęcia zaskarżonej uchwały. Jak to już zostało powiedziane, przepis ten wskazywał podmioty uprawnione do zgłaszania radom gmin kandydatów na ławników. Wśród tych podmiotów wymieniono również stowarzyszenia, organizacje i związki zawodowe, zarejestrowane na podstawie przepisów prawa. W przepisie tym nie wymieniono jednak partii politycznych jako podmiotów mogących zgłaszać kandydatów na ławników. Zdaniem Sądu powyższe wynika z faktu, że partie polityczne są organizacjami szczególnego rodzaju. Definicja encyklopedyczna mówi, że partia (z łaciny pars, partis – część) to dobrowolna organizacja, reprezentująca interesy określonej grupy społecznej, zmierzająca do zdobycia lub utrzymania władzy państwowej w celu realizacji swojego programu politycznego. Przy czym władza stanowi dla partii instrument realizacji programu politycznego, który jest funkcjonalny wobec interesów jednej z grup społecznych. Celem partii politycznych jest zatem zdobycie władzy (w państwie demokratycznym w drodze wyborów) w organach ustawodawczych, a następnie władzy wykonawczej, ponieważ zdobycie władzy umożliwia partii realizację programu popieranego przez jej członków. Zgodnie z art. 169 § 1 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych ławnicy w zakresie orzekania są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. Treść tego przepisu ma swoje umocowanie w art. 178 § 1 Konstytucji RP, który stanowi, że sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. Oba powyższe przepisy mają na celu zagwarantowanie niezawisłości osób, którym powierzone zostało wykonywanie władzy sądowniczej. Niezawisłość sędziowska jest naczelną zasadą wymiaru sprawiedliwości, przejawiającą się w tym, że sędzia przy rozstrzyganiu spraw orzeka zgodnie ze swoim sumieniem i na podstawie przepisów prawa. Co do sposobu rozstrzygnięcia sprawy nie może być związany żadnym poleceniami czy też sugestiami pochodzącymi z zewnątrz. Powyższe odnosi się zarówno do sędziów zawodowych, jak też do ławników, którzy również uczestniczą w wymiarze sprawiedliwości i ich głos podczas wyrokowania jest równoważny z głosem sędziego zawodowego. Niezawisłość osób sprawujących wymiar sprawiedliwości związana jest przede wszystkim z utrzymaniem podziału władz. Organy władzy wykonawczej i ustawodawczej mają obowiązek zapewnienia sędziom niezawisłości. W związku z tym organy władzy wykonawczej i ustawodawczej (w których zasiadają przedstawiciele partii politycznych) muszą powstrzymywać się od jakichkolwiek kroków mogących podważyć niezawisłość sędziów. Odnosi się to także do grup nacisku i innych grup interesów, w tym szczególnie do partii politycznych. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, iż trudno uznać, aby wolą ustawodawcy było to, aby w procesie rekrutacji ławników (osób sprawujących władzę sądowniczą) czynny udział brały partie polityczne będące organizacjami, których celem jest zdobycie władzy ustawodawczej i wykonawczej. Przyjęcie odmiennego założenia mogłoby prowadzić do podważenia konstytucyjnej zasady trójpodziału władzy. Takiego stanowiska Sądu nie podważa również okoliczność, że treść art. 162 § 1 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych została zmieniona w 2005r., a zmiana ta polegała m.in. na tym, że ustawodawca wprost odmówił partiom politycznym prawa do zgłaszania kandydatów na ławników. Zmiana ta zdaniem Sądu miała na celu jedynie wyeliminowanie pewnych wątpliwości interpretacyjnych i w związku z tym konieczności dokonywania wykładni systemowej tegoż przepisu. Skład orzekający w niniejszej sprawie stoi na stanowisku, że tak jak w chwili obecnej, również w dacie podjęcia zaskarżonej uchwały partie polityczne nie były podmiotami uprawnionymi do zgłaszania kandydatów na ławników. Z powyższych względów, na podstawie art. 147 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 02.153.1270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji.