II OSK 459/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łuczaj (spr.) Sędziowie NSA Andrzej Gliniecki NSA Zdzisław Kostka Protokolant Anna Wieczorek po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 listopada 2006 r. sygn. akt II SA/Gl 500/06 w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Wojewody Ś. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obowiązku meldunkowego - wymeldowania oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 21 listopada 2006 r., sygn. akt II SA/Gl 500/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę J. M. na decyzję Wojewody Ś. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie obowiązku meldunkowego - wymeldowania. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał, iż decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta K. na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.) wymeldował J. M. z pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w K.. Postępowanie zostało wszczęte na wniosek H. i S. J. właścicieli budynku położonego w K. przy ul. [...].. Organ I instancji zauważył, że w stanie prawnym ukształtowanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt K 20/01, organ ewidencyjny w toku postępowania o wymeldowanie nie bada, czy w sprawie została spełniona przesłanka utraty uprawnienia do przebywania w lokalu, lecz bada jedynie spełnienie przesłanki opuszczenia lokalu bez wymeldowania. Wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z dnia [...], sygn. akt [...] nakazano J. M. opuszczenie i opróżnienie lokalu. J. M. nie wykonał dobrowolnie wyroku eksmisyjnego - od [...] został osadzony w Areszcie Śledczym w M.. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w K. w dniu [...] przeprowadził eksmisję skarżącego z przedmiotowego lokalu. W odwołaniu od tej decyzji J. M. podniósł, że brał udział w postępowaniu sądowym o eksmisję, lecz nie doręczono mu wyroku sądu. Przed aresztowaniem w urzędzie miasta obiecano mu przydzielenie lokalu zastępczego w [...] r., a zatem wykonanie eksmisji winno nastąpić po tej dacie. Wojewoda Ś. postanowieniem z dnia [...] zawiesił postępowanie odwoławcze na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. z uwagi na zawisłość sprawy ze skargi J. M. na czynności komornika. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...], a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 lutego 2005 r. sygn. akt 2 V SA 1203/03 oddalił skargę H. i S. J. wniesioną na powyższe orzeczenie. Wojewoda Ś. postanowieniem z dnia [...] podjął z urzędu postępowanie w sprawie. Następnie decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że wykonanie zgodnie z prawem wyroku eksmisyjnego jest równoznaczne z faktycznym opuszczeniem lokalu. Została zatem spełniona przesłanka określona w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, gdyż J. M. opuścił w sposób trwały miejsce pobytu stałego nie dopełniając obowiązku wymeldowania się. Wojewoda zaznaczył, że w wyroku nakazującym J. M. opuszczenie i opróżnienie lokalu Sąd nie orzekł o przyznaniu lokalu zastępczego, a kwestie związane z przydziałem takiego lokalu nie należą do jego właściwości. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach J. M. podał, że wyrok Sądu Rejonowego w K. nakazujący jego eksmisję został wydany bez jego udziału i nigdy go osobiście nie odebrał, gdyż przebywał w Areszcie Śledczym w M.. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W piśmie procesowym z dnia 14 października 2005 r. uczestnik postępowania S. J. wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał skargę za niezasadną. Zdaniem Sądu Wojewoda Ś. poprawnie ocenił zebrane dowody, dokonał trafnych ustaleń faktycznych i przeprowadził prawidłowe rozważania prawne. W sprawie prawidłowo został zastosowany przepis art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, który nakłada na organ gminy obowiązek wydania na wniosek strony lub z urzędu decyzji w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Zgodnie z art. 9 ust. 2 b ustawy zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w tym lokalu. Tym samym fakt trwałego opuszczenia dotychczasowego miejsca stałego pobytu przez osobę stanowi przesłankę wszczęcia postępowania o jej wymeldowanie bez względu na to, czy posiada ona, czy też utraciła uprawnienia do przebywania w tym miejscu. Sąd zaznaczył, że wyrok sądu powszechnego nakazujący opuszczenie i opróżnienie lokalu mieszkalnego zawiera rozstrzygnięcie w przedmiocie uprawnień do przebywania w lokalu, a zatem nie stanowi samoistnej przesłanki upoważniającej organ ewidencyjny do wymeldowania osoby oznaczonej w tym wyroku z dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Przesłankę taką stanowi jednak wykonanie takiego wyroku, a więc dobrowolne opuszczenie lokalu przez osobę, do której skierowany został nakaz w nim zawarty, bądź też jego wyegzekwowanie przez komornika sądu. Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2003 r. sygn. akt V SA 1398/02 (LEX nr 159189), Sąd wskazał, że egzekucja wyroku orzekającego eksmisję skarżącego z lokalu jest aktem równoznacznym z ustaniem jego pobytu w tym lokalu w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności. Sąd podkreślił, że prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w K. - stosownie do art. 365 § 1 k.p.c. wiąże nie tylko sąd, który go wydał, ale także inne sądy i organy państwowe. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł J. M., reprezentowany przez adwokata z urzędu J. P.. Wyrok zaskarżono w całości, zarzucając: - naruszenie prawa materialnego, tj. przepisu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez jego błędne zastosowanie, albowiem w sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające wydanie decyzji o wymeldowaniu; - naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. przepisu art. 3 § 1 p.p.s.a. polegające na ograniczeniu rozpoznania sprawy jedynie do prawidłowości ustaleń faktycznych poczynionych przez organy administracji, podczas gdy prawidłowo przeprowadzona kontrola działalności organu winna doprowadzić do zmiany decyzji, od której skarżący się odwołał. W oparciu o powyższe zarzuty kasacyjne wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi oraz zasądzenie od Wojewody Ś. na rzecz skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie zgodzono się z twierdzeniem Sądu, iż wykonanie wyroku eksmisyjnego przez komornika jest równoznaczne z faktycznym opuszczeniem lokalu. Podkreślono, że skarżący nie odebrał wyroku nakazującego jego eksmisję z przedmiotowego lokalu mieszkalnego, ani nie uczestniczył w czynnościach komornika, gdyż przebywał w Areszcie Śledczym w M. Decyzja o wymeldowaniu sankcjonuje eksmisję z zajmowanego lokalu do "nikąd", a to godzi w zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa. W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnik postępowania S. J. wniósł o jej oddalenie, jako nie zasługującej na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. Dokonując tej kontroli Sąd nie jest uprawniony do badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia wykraczającej poza ramy wyznaczone zarzutami skargi kasacyjnej. Oznacza to związanie zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej. A zatem zakres rozpoznania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw zaskarżenia. Stosownie do art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t. j. Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.) - w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej do Sądu administracyjnego decyzji - organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Powyższe brzmienie przepis art. 15 ust. 2 ustawy uzyskał z dniem 1 maja 2004 r. w wyniku nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 16 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. Nr 93, poz. 887). Konsekwencją takiego stanu prawnego jest uznanie, iż wyłączną przesłanką wymeldowania określonej osoby z lokalu jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu, niezależnie od tego, czy utraciła uprawnienie do przebywania w tym lokalu. Zameldowanie i wymeldowanie są aktami rejestracji danych dotyczących pobytu danej osoby w określonym lokalu bądź ustania tego pobytu w dotychczasowym miejscu (opuszczenia lokalu). Wymaganą prawem przesłankę wymeldowania stanowi zatem ustanie pobytu w lokalu - nie przebywanie w lokalu. Podkreślić należy, iż ugruntowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd dotyczący dobrowolności i trwałości "opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu" nie stracił na aktualności w związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. (sygn. akt K 20/01) - w wyniku którego z dniem 19 czerwca 2002 r. utracił moc art. 9 ust. 2 powołanej wyżej ustawy. W orzecznictwie sądowym, zarówno przed jak i po orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. (sygn. akt K 20/01), prezentowano jednolite stanowisko, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Za trafne uznać należy stanowisko Sądu pierwszej instancji, że egzekucja wyroku orzekającego eksmisję określonej osoby z lokalu jest aktem równoznacznym z ustaniem pobytu stałego tej osoby w tym lokalu, tj. pobytu, o jakim mowa w art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Pobytem stałym w rozumieniu tego przepisu jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Opuszczenie lokalu mieszkalnego wskutek wykonania wyroku nakazującego eksmisję jest opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, które uzasadnia wydanie decyzji o wymeldowaniu osoby eksmitowanej zarówno wówczas, gdy wyrok zostanie wykonany dobrowolnie przez zobowiązanego jak i wtedy, gdy wyrok zostanie wykonany w drodze egzekucji. W niniejszej sprawie Sąd Rejonowy w K. prawomocnym wyrokiem z dnia [...], sygn. akt [...] nakazał J. M. opuszczenie i opróżnienie lokalu przy ul. [...] w K. Powyższe orzeczenie wykonane zostało w drodze egzekucji dniu [...], kiedy to Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w K. w przeprowadził eksmisję skarżącego z przedmiotowego lokalu Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące nieodebrania osobiście przez J. M. wyroku Sądu Rejonowego w K. i nieuczestniczenia w czynnościach komornika - z uwagi na przebywanie w Areszcie Śledczym w M. - nie mogą odnieść zamierzonego skutku, gdyż fakt wykonania egzekucji jest bezsporny i brak jest podstaw do oceny jej legalności przez organy administracji. Nie może także odnieść zamierzonego skutku zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach art. 3 § 1 p.p.s.a. Naruszenia tego przepisu skarżący upatruje w tym, iż Sąd pierwszej instancji - zdaniem strony - ograniczył rozpoznanie sprawy jedynie do prawidłowości ustaleń faktycznych poczynionych przez organy administracji. W tym miejscu zwrócić należy uwagę na przepisy art. 3 § 1 i art. 133 § 1 p.p.s.a. Jak stanowi art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.). Skoro Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy, to tym samym badając legalność zaskarżonej decyzji Sąd ocenia jej zgodność z prawem materialnym i procesowym w aspekcie całości zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym materiału dowodowego. Nie oznacza to jednak, że Sąd pierwszej instancji nie może podzielić stanowiska organów co do oceny tego materiału dowodowego. Okoliczność, iż Sąd akceptuje ustalony przez organ administracji publicznej stan faktyczny sprawy i podjęte rozstrzygnięcie nie oznacza automatycznie, że dopuścił się naruszenia wskazanych wyżej przepisów procedury sądowoadministracyjnej. Podnosząc powyższy zarzut skarżący nie kwestionuje w zasadzie ustalonego przez organy i zaakceptowanego przez Sąd pierwszej instancji stanu faktycznego sprawy, lecz dąży do zniweczenia skutków prawomocnego wyroku nakazującego eksmisję i skutków wykonania tego wyroku. Takich zaś skutków w postępowaniu z zakresu ewidencji ludności skarżący nie może osiągnąć, a to uwagi na charakter tego postępowania, o czym była już wyżej mowa. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę kasacyjną.