III SA/Wa 1950/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Tarno, Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Kleiber (spr.), Asesor WSA Hieronim Sęk, Protokolant Emilia Kasperowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2006 r. sprawy ze skargi P. Z. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] marca 2006 r. nr [...], 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości. Zaskarżoną decyzją z [...] kwietnia 2006 r. Nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego – dalej jako Prezes KRUS – na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2005 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art.. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.)- dalej usr - utrzymał w mocy decyzję własną wydaną [...] marca 2006 r. Nr [...]. Decyzją tą Prezes KRUS odmówił P. Z. umorzenia należności z tytułu odsetek za okres styczeń 1998 r., kwiecień 1998 r., styczeń 1999 r., kwiecień 1999 r., oraz od kwietnia 2000 do marca 2003 r. W uzasadnieniu decyzji wydanej w I instancji Prezes KRUS zauważył, że niepowodzenia w produkcji rolniczej, jak leczenie oraz upadek zwierząt, czy zmieniające się ceny na wyprodukowane artykuły, rolnik powinien mieć wkalkulowane w ryzyko związane z prowadzeniem działalności rolniczej. Prezes zauważył, że matka strony pobiera rentę inwalidzką, a strona osiąga dochód ze stosunku pracy. We wniosku o ponowne rozpatrzenie z 30 marca 2006 r. P. Z. poinformował, że nie jest w stanie zapłacić tak dużej kwoty należności. Strona ponosi duże wydatki w sezonie grzewczym, ponadto przeprowadziła remont pomieszczenia mieszkalnego oraz zakupiła maszyny do gospodarstwa, tj. kosiarkę rotacyjną oraz bronę talerzową, co uzasadnia wniosek o umorzenie odsetek. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z [...] kwietnia 2006 r. Prezes KRUS stwierdził, że – jego zdaniem – koszty opału, remontu i zakupionych maszyn – mogły chwilowo obniżyć zdolności płatnicze strony, jednakże nie miały one wpływu na uchylanie się od płacenia składek począwszy od I kwartału 1998 r. Ponadto wydatki te każdy rolnik powinien mieć uwzględnione w swoim planie finansowym. Zdaniem Prezesa KRUS sytuacja materialno-bytowa strony nie odbiega od sytuacji innych rolników, którzy opłacają składki na ubezpieczenie społeczne. W ocenie organu administracji II instancji strona nie przedstawiła we wniosku o ponowne rozpatrzenie żadnych nowych okoliczności, które mogłyby być przyczyną zmiany rozstrzygnięcia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 23 maja 2006 r. P. Z. wniósł o zmianę decyzji Prezesa KRUS z [...] kwietnia 2006 r. w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W treści skargi P. Z. poinformował o przebiegu postępowania oraz o okolicznościach uzyskania tytułu prawnego do gruntu rolnego wraz z zabudowaniami. W chwili uzyskania nieruchomości skarżący był zatrudniony na podstawie umowy o pracę, a w późniejszym okresie był zarejestrowany – z przerwami – w urzędzie pracy, jako bezrobotny. Obecnie skarżący posiada zatrudnienie, osiąga dochód w wysokości 800,- zł i ma na utrzymaniu zonę i dziecko. Koszt dojazdów do pracy wynosi 300,- zł, zaś dochód z gospodarki jest "naprawdę niewielki a opłaty związane z utrzymaniem rodziny, mieszkania są bardzo duże". Skarżący poinformował o tym, że opłaca – również za małżonkę – KRUS bieżący i zaległy, a także składki wynikające z układu ratalnego, jaki zawarł z KRUS. Skarżący ponosił i ponosi wydatki związane z leczeniem chorej na stwardnienie rozsiane matki oraz sprawuje opiekę nad matką – obecnie poruszającą się na wózku inwalidzkim. Skarżący wyjaśnił, że zaległości w składkach na ubezpieczenie społeczne powstały dlatego, że nie miał on świadomości o konieczności obowiązkowego ubezpieczenia w KRUS. Do szukania pracy – innej niż prowadzenie gospodarstwa rolnego – zmusiła skarżącego jego ciężka sytuacja finansowa. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy, zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153 poz. 1269) Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlega zatem zgodność aktów (w tym wypadku decyzji administracyjnej) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Zgodnie z art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej jako u.p.p.s.a. – Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga jest uzasadniona aczkolwiek nie tylko ze wskazanych w niej powodów. Z materiałów zgromadzonych w aktach administracyjnych wynika, że Prezes KRUS, decyzją z [...] marca 2005 r. i decyzją z [...] kwietnia 2006 r. , utrzymującą w mocy decyzję wydaną w I instancji, odmówił umorzenia odsetek od nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres obejmujący styczeń 1998 r., kwiecień 1998 r., styczeń 1999 r., kwiecień 1999 r., oraz od kwietnia 2000 r. do marca 2003 r. Mając na uwadze, że początkowy okres zalegania w składkach jest odległy, Prezes KRUS, zdaniem Sądu, winien był z urzędu dokonać ustaleń z uwzględnieniem – ewentualnego - przedawnienia prawa do egzekwowania należności składkowych i dać temu wyraz w treści decyzji. Pozwoliłoby to przesądzić w jednoznaczny sposób kwotę zaległych składek i odsetek za zwłokę w ich płatności z czym, naturalnie, wiąże się ocena możliwości płatniczych strony. Zgodnie z art. 41b usr należności z tytułu składek czyli także należności z tytułu odsetek, które dzielą byt prawny należności z tytułu składek, ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Składki na ubezpieczenie opłaca się co kwartał, przy czym płatność przypada ostatniego dnia pierwszego miesiąca danego kwartału, stosownie do art.40 usr. Ustawowy termin przedawnienia z tytułu należności na rzecz KRUS ulegał zmianom. Przepis 41b, obecnej treści, obowiązywał od 2 maja 2004 r., wprowadzony przepisem art. 1 pkt 41 ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 91, poz. 873). Przed dniem 2 maja 2004 r., na mocy art. 52 usr, do ustalenia długości terminu przedawnienia miały odpowiednie zastosowanie przepisy ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych (Dz.U. z 1993 r. Nr 108, poz. 646 ze zm.), którą uchyliła, wchodząc w jej miejsce, ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm.). Zmiana przepisów nastąpiła z dniem 1 stycznia 1998 r.. Zgodnie z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku, z wyjątkiem, gdy bieg terminu przedawnienia został przerwany wskutek pierwszej czynności egzekucyjnej, o której podatnik został powiadomiony, a po przerwaniu biegu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zakończono postępowanie egzekucyjne przy czym nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia zaległość podatkowa może być egzekwowana tylko z przedmiotu hipoteki. Zatem do dnia 2 maja 2004 r. należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu z upływem pięciu lat od końca roku kalendarzowego, w którym minął termin płatności. Odsetki do tej daty również były naliczane zgodnie z treścią Ordynacji podatkowej i według ustalonych przez nią zasad, a więc również przy ustaleniu pięcioletniego okresu przedawnienia wraz z należnością główną. Zgodnie też z Ordynacją podatkową w przypadku istnienia ustawowego obowiązku spełnienia zobowiązania, tak jak w tym przypadku, odsetki od spóźnionego zobowiązania określa i reguluje podatnik osobiście. Bieg terminu przedawnienia składek i odsetek od tych składek, który został zakończony w okresie obowiązywania przepisów ustanawiających pięcioletni okres przedawnienia, nie mógł ulec przedłużeniu w wyniku nowelizacji przepisów. Oznacza to, że byt prawny należności z tytułu składek i odsetek od nich, powstałych przed dniem 2 maja 2004 r. winien być każdorazowo oceniany w płaszczyźnie przepisów Ordynacji podatkowej. Skutkiem ewentualnego stwierdzenia przedawnienia jest wygaśnięcie obowiązku zapłaty należnych, ale spóźnionych składek i odsetek od tych składek. Jest niesporne, że okoliczność, iż zobowiązanie uległo – lub nie - przedawnieniu musi być stwierdzona w treści decyzji bowiem okoliczność ta stanowi element stanu faktycznego. Rozważania dotyczące sytuacji materialnej strony - w kontekście możliwości zapłaty i ustalenia czy zaległości są nieściągalne są istotne, ale winny być poddane rozważaniom w następnej kolejności. O umorzeniu należności bądź odmowie jej umorzenia można bowiem orzekać dopiero wówczas gdy niewątpliwe są kwoty zaległości tak jak wcześniej stwierdzone w sposób nie budzący wątpliwości, ustalone okresy składkowe. Wymienione okoliczności nie były przedmiotem rozważań Prezesa KRUS, na co wskazuje treść uzasadnienia badanych decyzji o odmowie umorzenia, ani w lakonicznym uzasadnieniu, zawartym w decyzji z [...] lutego 2006 r. o stwierdzeniu podlegania ubezpieczeniu społecznemu, co wynika z akt sprawy. Prezes KRUS miał też obowiązek ustalenia sytuacji majątkowej skarżącego i dokładnego wskazania jego przychodów oraz ich stabilności; osób będących na jego utrzymaniu i ich dochodów, wysokości wydatków z uwzględnieniem wskazanych przez zainteresowanego rolnika, w tym koniecznych do zapewnienia egzystencji na minimalnym poziomie, także chorej matce. W decyzji drugiej instancji Prezes KRUS winien odpowiedzieć na wszystkie zarzuty odwołania. Brak takich ustaleń i rozważań oceniających przesłanki, istotne dla decyzji o umorzeniu zaległości, narusza przepisy art.7,art.77 § 1 i art..107 § 3 kpa. Na skutek stosowania w sprawach normowanych omawianą ustawą, zgodnie z art.52 usr w zw. art.123 ustawy z dnia 13 października 1998 o systemie ubezpieczeń społecznych /Dz.U.Nr 137 poz.887 ze zm./ przepisu art. 127 § 3 kpa, każda sprawa jest dwukrotnie badana i oceniana przez ten sam organ administracji – Prezesa KRUS. Prezes KRUS może udzielić określonej osobie lub określonym osobom pełnomocnictwa do wydawania decyzji w pierwszej i drugiej instancji. Sąd zauważa, że wniosek o ponowne rozpatrzenie rozpoznaje ten sam organ, lecz nie te same osoby, ponieważ w postępowaniu należy uwzględniać normę z art. 127 § 3 kpa o odpowiednim stosowaniu przepisów dotyczących odwołań od decyzji .Według art. 24 § 1 pkt 5 kpa, osoba, która brała udział w wydaniu decyzji organu administracji pierwszej instancji, podlega wyłączeniu od udziału w całości postępowania odwoławczego, począwszy od wpływu odwołania do organu odwoławczego aż do aktu wydania decyzji organu odwoławczego. Przepis ten ma zastosowanie także w postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (por. wyrok NSA z 11 września 2002 r. sygn. V SA 2535/01 niepubl., wyrok NSA z 24 marca 1983 r. sygn. I SA 1714/82 ONSA 1983/1/35). W postępowaniu przed obydwoma organami administracji brały udział te same osoby. Sąd nie przesądza czy naruszyło to obowiązujące przepisy, gdyż nie zna zakresu pełnomocnictw, nie mniej, zwraca uwagę na mogące wystąpić nieprawidłowości. Sąd stwierdza, iż w konsekwencji doszło do naruszenia przepisów art. 7, art.77 § 1, 107 §3 i 138§ 1 pkt 1 kpa, co jest przyczyną uchylenia decyzji w obu instancjach gdyż zgodnie z art. 145 §1 pkt 1 lit. c u.p.p.s.a mogło mieć to istotny wpływ na treść decyzji. Stosownie też do art.152 u.p.p.s.a., określono, że decyzje nie mogą być wykonane.