IV SA/Gl 1031/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Sędzia NSA Adam Mikusiński Protokolant stażysta Anna Michalska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2006 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie pomocy na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej oddala skargę Decyzją Nr [...] z dnia [...] r. wydaną na podstawie art. 104, art. 108 ust. 1 K.p.a., art. 19 pkt 3, art. 78 ust. 1 i 2 i art. 106 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy spolecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593), Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. postanowił przynać E.S. świadczenia na dziecko I.S. w okresie od [...] r. do [...] kwotę [...] zł i w okresie od [...] do [...] kwotę [...] zł. Świadczenie to stanowi pomoc na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej pomniejszoną o [...] % dochodu dziecka. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] w/w organ administracji publicznej zmienił cytowaną wyżej decyzję z dniem [...] r., w części określającej wysokość świadczenia. W tych ramach przyznano E. S. od dnia [...] r. do dnia [...] r. kwotę [...] zł. W dniu [...] r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. wydał decyzję Nr [...] , mocą której uchylono z dniem [...] r. decyzję Nr [...] z dnia [...] r. przyznającą pomoc na częściowe pokrycie kosztów utrzymania I.S. w rodzinie zastępczej. Postanowieniem z dnia [...] r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wszczęło z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. z dnia [...] r. Nr [...] oraz decyzji ją zmieniającej z dnia [...] r. Nr [...]. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., działając na podstawie art. 1, art. 2, art. 17 i art. 18 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 ze zm.) oraz art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., stwierdziło z urzędu nieważność decyzji ostatecznej Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. z dnia [...] r. nr [...] przyznającej E. S. pomoc na pokrycie ksoztów utrzymanie dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej na dziecko: I.S. oraz zmieniającej ją decyzji z dnia [...] r. Nr [...]. W motywach rozstrzygnięcia Kolegium podnioslo, że organ pierwszej instancji prowadząc postępowanie administracyjne rażąco naruszył art. 7 K.p.a., nakazujacy podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjasnienia stanu faktycznego oraz art. 78 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej stanowiący, że rodzinie, która sprawowała funckję rodziny zastępczej, przysługuje pomoc pieniężna również po osiągnięciu przez dziecko pełnoletności, do czasu ukończenia szkoły, w której rozpoczęło naukę przed osiągnieciem pełnoletności, jeżeli nadal przebywa w tej rodzinie. Kolegium stwierdziło, że wnioskiem z dnia [...] r. E. S. zwróciła się o przyznanie jej pomocy na częściowe pokrycie kosztów utrzymania [...], I.S., wobec której sprawowała funckję rodziny zastępczej. Do wniosku dołączyła zaświadczenie z Ośrodka A w B. potwierdzajace, iż w placówce tej I. S. realizuje obowiązek nauki w grupie [...]. Po rozpatrzeniu tego wniosku organ przyznał to świadczenie. W dalszej części uzasadnienia decyzji podkreślono, że ustawa o pomocy społecznej nie zawiera specyficznej tylko dla siebie, legalnej definicji szkoły, koniecznym jest zatem posłużenie sie w tej mierze powszechnie obowiązującymi przepisami ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty. W konsekwencji szkołą w systemie oświaty jest wyłącznie szkoła mająca status szkoły podstawowej, gimnazjum, szkoły ponadgimnazjalnej bądź artystycznej (z określonymi w art. 2 pkt 2 odmianiami). Wszelkiego typu ośrodki umożliwajace dzieciom i młodzieży upośledzonym umysłowo ze sprzężonymi niepełnosprawnościami realizację obowiązku szkolnego i obowiązku nauki mieszczą się natomiast wprawdzie w sytemie oświaty (art. 2 pkt 5 ustawy), nie mają jednak statusu szkoły. Bezspornym w sprawie jest, że I. S. uczęszcza do Ośrodka A Stowarzyszenia A w B., który to Ośrodek zgodnie z jego statutem jest niepubliczną specjalistyczną placówką przeznaczona dla dzieci i młodzieży [...]. Ośrodek nie stanowi zatem szkoły w rozumieniu art. 2 ust. 2 ustawy o systemie oświaty, a tym samym przyznanie E. S. pomocy przeznaczonej przez ustawodawcę wyłącznie na utrzymanie byłego wychowanka kończącego szkołę rażąco naruszało wskazane wyżej przepisy K.p.a i ustawy o pomocy społecznej. Dodatkowo Kolegium stwierdziło, iż osnowa zaskarżonej decyzji przyznaje świadczenie na dziecko I.S. pomimo, iż I.S. jest osobą [...], wskazuje też, iż pomoc przyznano rodzinie zastępczej podczas gdy E. S. nie stanowi już rodziny zastępczej (rodzina zastępcza traci byt prawny z dniem uzyskania przez wychowanka [...]) lecz rodziną, która sprawowała funkcję rodziny zastępczej (tj. byłą rodzinę zastepczą), dla której ustawodawca przewidział możliwość zachowania praw i obowiazków określonych w art. 78 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. W konsekwencji Kolegium stwierdziło, iż decyzja z dnia [...] r. oraz zmianiająca ją decyzja z dnia [...] r. wydane zostały z uchybieniami noszącymi znamiona rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. i jako takie winny zostać wyeliminowane z obrotu prawnego. Pismem z dnia [...] r. E.S. i I.S. wyraziły niezadowolenie z zapadłej decyzji Kolegium. W tych ramach podniosły, że decyzja ta została oparta na jednej podstawie prawnej, tj. starej ustawie o systemie oświaty, w której nie mogło być jeszcze zapisu dotyczącego traktowania uczniów kontynuujących naukę w placówce do której uczęszcza I.S. Strona zaackentowała, że Ośrodek ten nie ma charakteru szkoły prywatnej. Szkoła jest bezpłatna, powstała ze środków unijnych, a wykładający w niej nauczyciele otrzymują wynagrodzenie z funduszy unijnych. Nie jest przy tym winą strony, że ustaowdawca nie dokonał wpisu Ośrodka do wykazu szkół z [...] r. Podniesiono nadto, że I. S. już [...] rok nie może [...], w ubiegłym roku z powodu [...] i [...] % zwyżki zasiłku z tytułu przebywania w rodzinie zastępczej (dopłaty dokonano pod koniec miesiąca [...]). Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...] r. Nr [...]. W motywach rozstrzygnięcia Kolegium podniosło, że po ponownym rozpatrzeniu materiału dowodowego nie znalazło podstaw do zmiany zajętego w tej sprawie stanowiska. Podkreślono powtórnie, że wszelkiego typu ośrodki umożliwiajace dzieciom i młodzieży [...] realizację obowiazku szkolnego i obowiazku nauki mieszczą się natomiast wprawdzie w systemie oświaty (art. 2 pkt 5 ustawy), nie mają jednak statusu szkoły. Kolegium zaakcentowało nadto, że rozumie trudną sytuację strony i dramatyczną sytuację zdrowotną I.S. nie może jednak orzekać w niezgodzie z obowiązującym prawem. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach E.S. podkreśliła, że zasadnie otrzymywała świadczenie z tytułu przebywania w rodzinie zastępczej, jako że Ośrodek, do którego uczęszcza I.S. realizuje program nauczania szkół publicznych, co potwierdza zaświadczenie wydane przez Ośrodek. Skarżąca zuaważyła, że zostały podpisane umowy pomiędzy Ośrodkiem a szkołami podstawowymi, do których terytorialnie należą dzieci. Zdaniem strony pominięto również w tej sprawie przepis, zgodnie z którym dzieciom, które nie są zdolne do samodzielnej egzystencji życiowej należy wypłacać zasiłki bez względu na nazwę szkoły, rodzaj szkoły i sposob nauczania do 25 roku życia. Strona zauważyła, że w obowiązującym porządku prawnym nie ma przepisu, który pozbawiałby dzieci uczące się w Ośrodku zasiłku z tytułu przebywania w rodzinie zastępczej. Skoro takiej regualcji nie ma to sporny zasiłek winien być wypłacony od [...] r. Skarżąca zaackentowała, że jest to kolejne świadczenie, którego pozbawiono jej wnuczkę. W ubiegłym roku wstrzymano I.S. wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego powodu, że pobiera zasiłek z tytułu przebywania w rodzinie zastępczej. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podniesiono ponownie, że powołany przez Kolegium przepis (można sądzić, iż stronie chodzi o przepis definiujący szkoły zawarty w ustawie o systemie oświaty) jest stary i pochodzi sprzed 15 lat i z tego właśnie względu nie uwzględnia nowoczesnych ośrodków tzw. szkół życia. Kolegium zauważyło w tym miejscu, że kwestionowany przez stronę jako przestarzały przepis znajduje się w wielokrotnie nowelizowanej ustawie o systemie oświaty, ostatni raz zmienianej w dniu 22 kwietnia 2005 r. Wbrew twierdzeniom E.S. przepis, o którym mowa, jak to już wskazano w decyzjach SKO, uwzględnia w systemie oświaty ośrodki takie jak ten, do którego uczęszcza I. S., jednoznacznie wyłączając je z prawnej definicji szkoły. Kolegium podniosło nadto, że decyzje organu pierwszej instancji rażąco naruszyły art. 78 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. Przyznanie omawianego świadczenia w sytuacji, gdy były wychowanek rodziny zastępczej nie uczęszcza do szkoły, a jedynie do placówki, w czasie pobytu w której dzieci wprawdzie pobierają naukę jednak nie można jej, tak jak szkoły "ukończyć" uzyskując odpowiedni poziom edukacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją, czy decyzja wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony i im podobnych. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu , nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przeprowadzając ocenę zaskarżonej decyzji co do jej zgodności z prawem, Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 78 ustawy o pomocy społecznej w ust. 1 stanowi, iż rodzinie zastępczej udziela się pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania każdego umieszczonego w niej dziecka. W ust. 5 stanowi zaś, iż rodzinie, która sprawowała funkcję rodziny zastępczej, przysługuje pomoc pieniężna w wysokości określonej w ust. 3 i 4 również po osiągnięciu przez dziecko pełnoletności, do czasu ukończenia szkoły, w której rozpoczęło naukę przed osiągnięciem pełnoletności, jeżeli nadal przebywa w tej rodzinie. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy wnioskiem z dnia [...] r. skarżąca E.S. zwróciła się o przyznanie jej pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania [...] I. S., wobec której sprawowała funkcję rodziny zastępczej. Do wniosku dołączyła zaświadczenie z Ośrodka A Polskiego Stowarzyszenia A w B. potwierdzające, iż i w placówce tej I. S.realizuje obowiązek nauki w grupie [...]. Wspomniana wyżej ustawa o pomocy społecznej nie zawiera w swojej treści legalnej definicji szkoły. Przeto niezbędnym było zatem w rozpatrywanym przypadku posłużenie się w tym względzie powszechnie obowiązującymi przepisami ustawy z dnia 07 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2004 r. Nr 256 , poz. 2572 ze zm.) Przepis art. 2 ostatnio wspomnianej ustawy stanowi , iż system oświaty obejmuje: 1) przedszkola, w tym z oddziałami integracyjnymi oraz przedszkola specjalne; 2) szkoły: a) podstawowe, w tym: specjalne, integracyjne, z oddziałami integracyjnymi i sportowymi, sportowe i mistrzostwa sportowego, b) gimnazja, w tym: specjalne, integracyjne, z oddziałami integracyjnymi, dwujęzycznymi, sportowymi i przysposabiającymi do pracy, sportowe i mistrzostwa sportowego, c) ponadgimnazjalne, w tym: specjalne, integracyjne, z oddziałami integracyjnymi, dwujęzycznymi i sportowymi, sportowe, mistrzostwa sportowego, rolnicze i leśne, d) artystyczne; 3) placówki oświatowo-wychowawcze, w tym szkolne schroniska młodzieżowe, umożliwiające rozwijanie zainteresowań i uzdolnień oraz korzystanie z różnych form wypoczynku i organizacji czasu wolnego; 3a) placówki kształcenia ustawicznego, placówki kształcenia praktycznego oraz ośrodki dokształcania i doskonalenia zawodowego, umożliwiające uzyskanie i uzupełnienie wiedzy ogólnej, umiejętności i kwalifikacji zawodowych; 3b) placówki artystyczne - ogniska artystyczne umożliwiające rozwijanie zainteresowań i uzdolnień artystycznych; 4) poradnie psychologiczno-pedagogiczne, w tym poradnie specjalistyczne udzielające dzieciom, młodzieży, rodzicom i nauczycielom pomocy psychologiczno-pedagogicznej, a także pomocy uczniom w wyborze kierunku kształcenia i zawodu; 5) młodzieżowe ośrodki wychowawcze, młodzieżowe ośrodki socjoterapii, specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze oraz specjalne ośrodki wychowawcze dla dzieci i młodzieży wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki, metod pracy i wychowania, a także ośrodki umożliwiające dzieciom i młodzieży, o których mowa w art. 16 ust. 7, a także dzieciom i młodzieży upośledzonym umysłowo ze sprzężonymi niepełnosprawnościami realizację odpowiednio obowiązku, o którym mowa w art. 14 ust. 3, obowiązku szkolnego i obowiązku nauki; 7) placówki zapewniające opiekę i wychowanie uczniom w okresie pobierania nauki poza miejscem stałego zamieszkania; 8) Ochotnicze Hufce Pracy - w zakresie kształcenia i wychowania ich uczestników; 9) zakłady kształcenia i placówki doskonalenia nauczycieli; 10) biblioteki pedagogiczne; 11) kolegia pracowników służb społecznych. Konsekwencją tego uregulowania prawnego jest to, iż szkołą w systemie oświaty jest wyłącznie szkoła mająca status szkoły podstawowej, gimnazjum, szkoły ponadgimnazjalnej bądź artystycznej (z określonymi w art. 2 pkt 2 odmianiami). Natomiast wszelkiego typu ośrodki umożliwiające dzieciom i młodzieży upośledzonym umysłowo ze sprzężonymi niepełnosprawnościami realizację obowiązku szkolnego i obowiązku nauki mieszczą się natomiast wprawdzie w systemie oświaty (art. 2 pkt 5 tej ustawy), nie mają jednak statusu szkoły. Tego rodzaju ośrodki dalej zwane są w omawianej ustawie "placówkami" ( patrz art. 3 pkt. 3 ustawy o systemie oświaty). Należy w tym miejscu wskazać, iż wskazany Ośrodek zgodnie z jego statutem jest niepubliczną specjalistyczną placówką przeznaczoną dla dzieci i młodzieży [...]. Ośrodek nie stanowi zatem szkoły w rozumieniu art. 2 ust. 2 ustawy o systemie oświaty. Przeto nietrafnym jest twierdzenie strony skarżącej, iż omawiana ustawa nie uwzględnia w systemie oświaty placówek o takim charakterze , jak ta do której uczęszcza I. S. Następstwem powyższego jest to, iż skoro I. S. nie uczęszcza do szkoły, a tym samym nie może "ukończyć szkoły". Zatem w stosunku do niej nie zachodzi sytuacja która umożliwia skorzystanie z dobrodziejstwa przewidzianego w art. 78 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, gdyż pomoc pieniężna przewidziana w tym przepisie prawa, w jej przypadku, jako "dziecka" przebywającego w rodzinie zastępczej , po osiągnięciu pełnoletności, nie może być przyznana uwagi na fakt nie uczęszczania do szkoły. Skoro tak to trafnie zaskarżoną decyzją utrzymano w mocy decyzję tego samego organu z dnia [...] r. Nr [...], stwierdzającą z urzędu nieważność decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. z dnia [...] r. Nr [...] przyznającej E.S.. pomoc na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej na dziecko: I. S. oraz zmieniającej w/wym. decyzję, decyzji z dnia [...] r. Nr [...]. Celne są rozważania Kolegium zawarte w wspomnianych decyzjach wskazujące, iż prowadząc postępowanie administracyjne Dyrektor MOPS w B. rażąco naruszył art. 7 k.p.a. nakazujący podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz art. 78 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. Z treści przepisu art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a. wynika wprost, iż organ administracji publicznej jest zobligowany stwierdzić nieważność decyzji , która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Decyzja wydana jest z rażącym naruszeniem prawa wówczas, kiedy naruszono przepis prawa, którego treść bez żadnych wątpliwości interpretacyjnych może być ustalona w bezpośrednim rozumieniu. Rażącym naruszeniem prawa jest sprzeczność pomiędzy rozstrzygnięciem a treścią przepisu. Taka sytuacja ma miejsce wówczas, gdy załatwienie sprawy decyzją administracyjną stanowi zaprzeczenie jej stanu prawnego. Inaczej mówiąc chodzi o takie załatwienie sprawy, które nie odnosi się do rozpoznawanej sprawy, lecz do jej kontratypu. W takiej sytuacji zachodzi konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwej decyzji z racji istnienia w niej wad o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym (tak: J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz, Wydawnictwo CH. Beck Warszawa 1998 r. str. 813). Innymi słowy decyzja taka została wydana wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu w przepisie prawnym, wbrew wszystkim przesłankom przepisu nadano prawa albo ich odmówiono, albo też wbrew tym przesłankom obarczono stronę obowiązkiem albo uchylono obowiązek. Zatem cechą rażącego prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą. Nie chodzi przy tym o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. Tak zaś jest w niniejszej sprawie. Ponieważ w toku postępowania – co wyżej wykazano - rażąco naruszono wyżej wskazane wyżej przepisy prawa Kolegium było zobligowane z mocy wskazanego przepisu procedury administracyjnej stwierdzić nieważność decyzji Dyrektora MOPR w B. , wydanych z rażącym naruszeniem prawa. W odniesieniu do treści zawartych w skardze uwag, iż w przepis definiujący szkoły (zawarty w ustawie o systemie oświaty) "jest stary i pochodzi sprzed 15 lat i z tego właśnie względu nie uwzględnia nowoczesnych ośrodków tzw. szkół życia", należy wskazać skarżącej, iż zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji działają na podstawie przepisów prawa, co oznacza, iż decyzje administracyjne mogą być wydawane tylko i wyłącznie na podstawie prawa powszechnie obowiązującego. Powyższe oznacza , iż organ administracji wydając decyzję, nie może ani nałożyć na obywatela obowiązku, ani odmówić mu lub przyznać uprawnienia, jeżeli nie wykaże, że upoważniają go do tego konkretne przepisy prawa. W konkretnej zaś sytuacji I.S. brak jest przepisu upoważniającego organ administracji do przyznania wnuczce skarżącej przedmiotowej pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania w rodzinie zastępczej, Zatem należy wskazać, że w świetle całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego i wyżej naprowadzonych okoliczności , pomimo subiektywnych odczuć strony skarżącej, należy uznać podjęte w sprawie rozstrzygnięcie za prawidłowe. W tym stanie rzeczy brak było podstaw do uwzględnienia skargi, a co za tym idzie podlegała ona oddaleniu, zgodnie z treścią art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270). Na marginesie godzi się wskazać, iż skarżąca, jak i jej [...] I. - znajdujące się w niewątpliwie bardzo trudnej sytuacji życiowej i finansowej - winny rozważyć możliwość zwrócenia się do właściwego miejscowo ośrodka pomocy społecznej o przyznanie im stosownej pomocy np. w postaci zasiłku celowego, względnie zasiłku celowego specjalnego (w przypadku przekroczenia kryterium dochodowego określonego w ustawie o pomocy społecznej).