II SA/Gd 353/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Jędrkowiak Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Górska (spr.) Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok Protokolant Sekretarz Sądowy Ilona Panic po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2007 r. na rozprawie sprawy ze skargi H. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 kwietnia 2006 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta z dnia 15 listopada 2005 r., nr [...] w zakresie początkowej daty przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Decyzją z dnia 15 listopada 2005r. nr [...] Prezydent Miasta przyznał H. K. zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 144 zł miesięcznie od dnia 1 października 2005r. Decyzję wydano na podstawie art. 2 ust. 2, art. 3, art. 16 ust. 1, 2, 3 i 4, art. 20 ust. 1 i 3, art. 23 ust. 1, art. 25 ust. 1, art. 48 ust. 3, art. 49 ust.1 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255 z późn. zm.) oraz § 6 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. Nr 105, poz. 881). Odwołanie od powyższej decyzji wniósł H. K. podnosząc, że nie otrzymał zasiłku pielęgnacyjnego we wrześniu 2005r., co było spowodowane jego niewiedzą odnośnie zmiany przepisów. Wskazał, że dotychczas otrzymywał zasiłek pielęgnacyjny z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wraz z rentą chorobową. Decyzją z dnia 20 kwietnia 2006r. nr 4139/05 Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa w związku z art. 16 ust. 3 i 4 i art. 24 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, iż zgodnie z art. 16 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek pielęgnacyjny przysługuje osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia. Zasiłek wynosi 144 zł miesięcznie (art. 6 ust. 4). H. K., ur. w 1959r., posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności, a niepełnosprawność datuje się od dzieciństwa – wynika to z orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności z dnia 14 stycznia 2002r. wydanego na stałe. H. K. spełnia zatem przesłanki określone w art. 16 ust. 3 ustawy do przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Wniosek strony wpłynął do Urzędu Miasta w dniu 3 października 2005r. W ocenie organu odwoławczego organ I instancji prawidłowo przyznał zatem zasiłek od dnia 1 października 2005r. Ustawa nie przewiduje żadnych wyjątków od zasady przyznania zasiłku pielęgnacyjnego na wniosek osoby zainteresowanej, nie przewiduje również wyjątku od zasady opisanej w art. 24 ust. 2 ustawy, innymi słowy nie przewiduje możliwości przyznania świadczenia wstecz. W aktach sprawy znajduje się kopia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 maja 2004r., z której wynika, że H. K. przyznano zasiłek pielęgnacyjny na jego wniosek na okres od dnia 1 maja 2004r. do dnia 31 sierpnia 2005r. Skarżący miał zatem świadomość, że zasiłek pielęgnacyjny przyznawany jest na wniosek, a prawo do tego zasiłku ustalone przez ZUS kończy się w dniu 31 sierpnia 2005r. Aby otrzymać zasiłek od dnia 1 września 2005r. mógł złożyć wniosek najpóźniej do dnia 30 września, czego jednak nie uczynił. Zasłanianie się niewiedzą nie może skutkować przyznaniem świadczenia wstecz wbrew przepisowi art. 24 ust. 2 ustawy, w szczególności gdy skarżący znał treść decyzji ZUS z dnia 14 maja 2004r. wydanej na jego wniosek. Skargę na powyższą decyzję złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego H. K. wskazując, że nie otrzymał zasiłku za wrzesień 2005r., gdyż nie wiedział, że należy złożyć wniosek w Urzędzie Miasta, z uwagi na zmianę organu wypłacającego przedmiotowe świadczenie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W niniejszej sprawie bezspornym jest, iż skarżący uprawniony jest do otrzymywania zasiłku pielęgnacyjnego uregulowanego w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. Nr 228, poz. 2255 z późn. zm.). Kwestia ta została prawidłowo ustalona przez organy administracji. Bezspornym jest również, iż skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do zasiłku w dniu 3 października 2005 r. i w dniu 15 listopada 2005r. organ I instancji przyznał skarżącemu zasiłek pielęgnacyjny uznając, iż przysługuje on, zgodnie z art. 24 ust. 2 w/w ustawy, od miesiąca, w którym złożono wniosek tj. od października 2005 r. Sąd dokonując oceny zgodności z prawem wydanych w sprawie decyzji uznał, iż naruszają one prawo w odniesieniu do ustalenia przez organy początkowej daty przyznania świadczenia. Obowiązująca od dnia 1 maja 2004 r. ustawa o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. Nr 228, poz. 2255 zwana dalej " obowiązującą ustawą" ) uchyliła wcześniejsze uregulowanie prawne dotyczące zasiłków rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych tj. ustawę z dnia 1 grudnia 1994 r. o zasiłkach rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych ( Dz. U. z 1998 r., Nr 102, poz. 651 z późn. zm. ). Nowe uregulowania wprowadziły zmiany nie tylko w rodzaju poszczególnych świadczeń, ich nazewnictwie i zasadach ich przyznawania. Zmieniła się również właściwość organów ustalających i wypłacających świadczenia rodzinne. Zmianie uległy także dotychczasowe okresy na które przyznawano prawo do zasiłków ( w obowiązującej ustawie jest to tzw. okres zasiłkowy zdefiniowany w art. 3 pkt. 10 ). W rozdziale 9 obowiązującej ustawy zatytułowanym "Przepisy przejściowe i dostosowujące" w przepisach art. 48 i 49 ustawodawca określił właściwość organów do przyznawania i wypłaty świadczeń rodzinnych w okresie od daty wejścia w życie ustawy tj. od 1 maja 2004 r. do końca pierwszego okresu zasiłkowego tj. do 31 sierpnia 2005 r. oraz w następnym okresie zasiłkowym od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. Z treści odwołania i skargi wynika, iż skarżący do końca sierpnia 2005 r., a więc już pod rządem obowiązującej ustawy otrzymywał należny mu zasiłek pielęgnacyjny. Z akt sprawy wynika, że przyznaniem i wypłatą tego świadczenia zajmował się Zakład Ubezpieczeń Społecznych ( por. art. 48 ust. 2 pkt 2 lit. d obowiązującej ustawy). O przyznanie świadczeń rodzinnych skarżący musiał występować więc do właściwego organu wskazanego w przepisie art. 48 ze stosownym wnioskiem ( por. art. 48 ust. 1 obowiązującej ustawy ). Dopiero od dnia 1 września 2005 r. tj. od początku nowego okresu zasiłkowego w stosunku do skarżącego zmieniła się właściwość organu przyznającego i wypłacającego świadczenia na następny tzw. okres zasiłkowy. Organem tym stał się tzw. w ustawie "organ właściwy" czyli prezydent, uprawniony do upoważnienia określonych osób, do prowadzenia postępowania i wydawania decyzji w sprawach świadczeń rodzinnych ( por. art. 20 ust. 2 i 3 w związku z art. 3 pkt 11 obowiązującej ustawy). W niniejszej sprawie organy ustalając początkową datę przyznania świadczeń powołały się na przepis art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Jednakże w tej sprawie wniosek złożony przez skarżącego w dniu 3 października 2005 r. nie był pierwszym żądaniem strony przyznania świadczenia, lecz odnosił się do jego kontynuacji na następny okres zasiłkowy. Organ rozpoznający sprawę pominął okoliczność, iż skarżący nie ubiegał się w październiku 2005 r. po raz pierwszy o ustalenie prawa do świadczenia, lecz do końca okresu zasiłkowego tj. do 31 sierpnia 2005 r. otrzymywał świadczenie rodzinne wypłacane przez inny podmiot. Okoliczność ta jest niezwykle istotna z tego względu, iż w przepisach art. 24 – 26 obowiązującej ustawy wskazano na zasady i terminy wypłaty poszczególnych świadczeń w zależności od okresu, w którym złożono wniosek o ich ustalenie, czy też wniosek o ich kontynuację, a także na obowiązek organu właściwego pouczania stron o obowiązujących w tym zakresie przepisach ustawy. Zgodnie z art. 26 ust. 6 w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 czerwca 2005 r. ( Dz. U. Nr 86, poz. 732 z 2005 r. ) podmiot realizujący świadczenia rodzinne obowiązany jest poinformować osoby ubiegające się o świadczenia rodzinne o terminach składania wniosków, o których mowa w ust. 3 i 4 oraz w art. 24, a także, w terminie do dnia 31 stycznia, o konieczności przedłożenia do dnia 15 marca oświadczenia o dochodzie członków rodziny za poprzedni rok kalendarzowy. Z kolei przepis art. 50 tej ustawy zamieszczony w "Przepisach przejściowych i dostosowujących" w ustępie 1 stanowi, że w przypadku zmiany podmiotu realizującego świadczenia rodzinne obowiązek poinformowania o tym fakcie osoby otrzymującej świadczenie spoczywa na podmiocie dotychczas je realizującym. Obowiązek ten dotyczy również podmiotów realizujących zasiłki rodzinne, pielęgnacyjne lub wychowawcze do dnia wejścia w życie ustawy. Z powyższych przepisów jednoznacznie wynika, iż organ realizujący dla skarżącego świadczenie rodzinne w okresie do 31 sierpnia 2005 r. powinien pouczyć go zarówno o zmianie podmiotu realizującego świadczenia w następnym okresie zasiłkowym, jak również o terminach wypłaty świadczeń zależnych od daty złożenia wniosku tj. o przepisach art. 26 ust. 3 i 4 oraz art. 24. W ocenie Sądu pouczenie to winno nastąpić na piśmie i być skierowane bezpośrednio do osoby skarżącej. Zdaniem Sądu, przepis art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( aktualnie tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 z późn. zm. ) ma zastosowanie wyłącznie w odniesieniu do osoby występującej do organu z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia po raz pierwszy. W stosunku do osoby ubiegającej się o kontynuowanie wypłacanego świadczenia na kolejny okres zasiłkowy przepis ten znajduje zastosowanie tylko pod warunkiem prawidłowego pouczenia strony o jego treści zgodnie z obowiązkiem organu wynikającym z art. 26 ust. 6 tej ustawy. Przepis art. 26 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych nakłada na organ administracji obowiązek czuwania nad tym aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa. Jest to obowiązek znajdujący również podstawę w art. 9 kodeksu postępowania administracyjnego, który stanowi, że organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Zdaniem Sądu wobec strony, która nie została prawidłowo poinformowana, stosownie do art. 26 ust. 6 i art. 50 ustawy, ani o zmianie podmiotu realizującego świadczenia, ani o zasadach i terminach wypłaty świadczeń w zależności od daty złożenia wniosku, przepis art. 24 ust. 2 ustawy nie mógł być zastosowany. Z akt administracyjnych nie wynika jednakże czy skarżący został prawidłowo poinformowany o powyższych okolicznościach. Z powyższych względów Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) orzekł jak w sentencji. W dalszym postępowaniu organ pierwszej instancji winien ustalić czy skarżący został poinformowany stosownie do art. 26 ust. 6 i art. 50 ustawy o zmianie podmiotu realizującego świadczenia oraz zasadach i terminach wypłaty świadczeń. W razie braku takiego pouczenia organ winien wydać decyzję przyznającą skarżącemu należne świadczenie za wrzesień 2005 r. Na gruncie prawa administracyjnego niedopuszczalna jest bowiem sytuacja gdy strona z powodu nieznajomości przepisów prawa i z powodu zaniedbania przez organ wypłacający jej świadczenia rodzinne obowiązku właściwego pouczenia, została pozbawiona należnego zasiłku za okres miesiąca.