IV SA/Wa 1162/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Krystyna Napiórkowska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Łukasz Krzycki, sędzia WSA Jakub Linkowski, Protokolant Piotr Jędrasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2005 r. sprawy ze skargi P.Z. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2005 r. nr [...] w przedmiocie przejęcia majątku ziemskiego na cele reformy rolnej - oddala skargę - Decyzją z dnia [...] marca 2005 r., Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa uchylił w całości decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2002 r. i umorzył postępowanie pierwszej instancji. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał na następujące ustalenia faktyczne i prawne: P.Z. - spadkobierca byłego właściciela majątku ziemskiego A.Z.- wystąpił do Wojewody [...] z wnioskiem z dnia [...] stycznia 2001r. o uznanie, iż nieruchomość położona we wsi J., gm. C., obejmująca zespół pałacowo-parkowy, nie podlega przejęciu na własność Państwa na podstawie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2002r. stwierdził, że nieruchomość objęta wnioskiem, stanowiąca obecnie działki ewidencyjne o numerach [...], [...], [...] i [...] - obejmująca park z pałacem oraz min. trzy oficyny, dom ogrodnika, stajnię cugową, wozownię, budynek gospodarczy i garaże oraz budynek mieszkalny wybudowany w późniejszym okresie, położona w J., zapisana w dawniej księdze wieczystej "[...]" jako własność A.Z. prowadzonej przez Sąd Rejonowy w S. podlega pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. U. z 1945r. Nr 3, poz. 13). Od opisanej wyżej decyzji odwołanie do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi złożył P.Z.. Rozpatrując sprawę organ odwoławczy stwierdził, iż w jego ocenie rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji jest nieprawidłowe z uwagi na niezgodność z przepisami prawa. Zgodnie z art. 2 ust 1 lit. e dekretu na własność Państwa przechodziły nieruchomości ziemskie stanowiące własność i współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łącznie przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej- powierzchni. Nieruchomości spełniające wyżej wymienione kryteria przechodziły na własność Państwa z mocy ustawy, a więc nie były wydawane decyzje administracyjne. Na podstawie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego dokonywano jedynie wpisu w księdze wieczystej. Z treści § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r., w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r., o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51) wynika, że organ administracji mógł jedynie wydać rozstrzygnięcie (decyzję) co do uznania czy cała nieruchomość ziemska podpadała pod działanie reformy rolnej na podstawie art. 2 ust 1 lit. e dekretu. Stosownie natomiast do z treści § 6 cytowanego wyżej rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. - strona, ubiegająca się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e, winna przedłożyć wojewódzkiemu urzędowi ziemskiemu dowody, stwierdzające dokładny obszar tej nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju, a w braku takich dowodów zwrócić się do wojewódzkiego urzędu ziemskiego o sporządzenie dowodów pomiarowych na swój koszt. Z przepisu tego wynika, iż tylko w przypadku kwestionowania całego obszaru przejętej nieruchomości, można było domagać się jej wyłączenia spod przejęcia na cele reformy rolnej. Przepis ten nie dopuszczał natomiast możliwości kwestionowania prawidłowości przejęcia na rzecz Państwa budynków czy też zespołów pałacowo-parkowych. Wobec braku w przepisach administracyjnego prawa materialnego normy kompetencyjnej, upoważniającej organ do podjęcia rozstrzygnięcia dotyczącego podpadania pod działanie reformy rolnej na podstawie art. 2 ust 1 lit. e dekretu części nieruchomość ziemskiej, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił decyzję organu pierwszej instancji i postępowanie umorzył. W skardze na decyzję organu odwoławczego P.Z. wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wśi, podnosząc że zaskarżona decyzja została wydana z rażącym na ruszeniem-prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa), bowiem Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi błędnie przyjął, iż zespół pałacowo-parkowy jest nieruchomością ziemska, o której mowa w art. 2 ust. 2 lit e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej. W ocenie skarżącego teza Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi "jakoby nie było możliwe rozpatrywanie sprawy tylko co do części znacjonalizowanej nieruchomości jest sprzeczna z art. 2 dekretu oraz z linią orzeczniczą sądów administracyjnych i Sądu Najwyższego". Zdaniem skarżącego zgodnie z powołanym wyżej rozporządzeniem z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN "do organów administracji a nie do sądów należy rozstrzyganie czy dana nieruchomość podlega nacjonalizacji (...), tak więc (..) właściwa w przedmiotowej sprawie jest droga administracyjna". W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżonej decyzji nie można postawić zarzutu naruszenia prawa i to zarówno materialnego, jak i procesowego. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi prawidłowo przyjął, że unormowania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r., o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. U. Nr 3 poz. 13 ze zm.) ograniczały kognicję organów administracji publicznej wyłącznie do orzekania o zaistnieniu bądź nie zaistnieniu przesłanek z art. 2 ust 1 lit. e tego dekretu, a więc w kwestii czy z uwagi na obszar majątku ziemskiego podlegał on czy też nie podlegał działaniu dekretu. Do właściwości organów administracji publicznej nie należy zatem badanie innych żądań byłych właścicieli o charakterze cywilnym, a w tym np: ustalanie, że niektóre nieruchomości wchodzące w skład majątku nie były związane z majątkiem ziemskim. Nie oznacza to jednak, że w ogóle jest wyłączone dochodzenie roszczeń z tytułu prawa własności do tych nieruchomości, które nie miały charakteru nieruchomości ziemskich, a które w powołaniu na uregulowania art. 2 ust. 1 lit . e dekretu zostały faktycznie przejęte przez Państwo. Należy bowiem wskazać, iż ani dekret, ani wydane na jego podstawie przepisy wykonawcze nie wykluczyły dochodzenia roszczeń o charakterze cywilnym na właściwej dla nich drodze , to jest w powództwie przed sądem powszechnym. Do właściwości organów administracji publicznej nie należy zatem badanie innych żądań byłych właścicieli o charakterze cywilnym, a więc słusznie uznał Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że postępowanie w sprawie wniosku skarżącego podlegało umorzeniu w trybie art. 105 kpa. Zasadnym jest podnieść, że stosownie do treści art. 105 § 1 kpa, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. W orzecznictwie utrwalony jest już pogląd, że przesłanka bezprzedmiotowości występuje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle, bądź nie było podstaw do jej rozpoznania w drodze postępowania administracyjnego. Bezprzedmiotowość postępowania może wynikać z przyczyn przedmiotowych lub podmiotowych. W pierwszym przypadku chodzi o sytuację braku przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji publicznej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Mówiąc inaczej musi istnieć przepis prawa materialnego dający organowi podstawę materialną do orzekania w sprawie objętej wnioskiem strony. W rozpatrywanej sprawie, jak już podniesiono wyżej, brak było przepisu prawa materialnego dającego organom administracyjnym obu instancji podstawę do wydania decyzji administracyjnej zgodnie z żądaniem skarżącego zawartym we wniosku z dnia 23 stycznia 2001 r. o uznanie, iż nieruchomość położona we wrsi J., obejmująca zespół pałacowo-parkowy - nie będący składnikiem niezbędnym do działalności rolniczej, nie podlega przejęciu na własność Państwa na podstawie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W świetle powyższych rozważań należy stwierdzić, że organ naczelny prawidłowo postąpił uchylając decyzję Wojewody [...] i umarzając postępowanie przed tym organem. Mając powyższe na względzie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 230 ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji.