I FSK 1395/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Artur Mudrecki po rozpoznaniu w dniu 16 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej S. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 lutego 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 621/05, odrzucające skargę S. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 29 grudnia 2004 r., nr; [...], w przedmiocie określenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny miesiąc oraz określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za marzec i kwiecień 2003 r. postanawia: oddalić skargę kasacyjną. Postanowieniem z dnia 21 lutego 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 621/05, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę S. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 29 grudnia 2004 r., nr [...]. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji podał, że w sprawie jest związany wykładnią Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartą w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2007 r. W orzeczeniu zaś tym wskazano, że postanowienie WSA z dnia 2 października 2006 r. zostało wydane z naruszeniem kolejności działań. Wniosek o przyznanie prawa pomocy, który rozpoznano postanowieniem z 2 października 2006r., był wnioskiem ponownym, złożonym po kolejnym wezwaniu Skarżącego do uiszczenia wpisu w sytuacji, gdy wcześniejszy wniosek, również przedłożony w trakcie biegu do uiszczenia wpisu, został oddalony, a postanowienie w tym przedmiocie stało się prawomocne wskutek oddalenia zażalenia przez Naczelny Sąd Administracyjny. W tym stanie rzeczy, po bezskutecznym upływie drugiego terminu, skarga powinna być odrzucona, gdyż takiej konsekwencji nieuiszczenia wpisu nie mogą już zniweczyć dalsze wnioski o przyznanie prawa pomocy. Tym samym kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być rozpoznany dopiero po odrzuceniu skargi. Mając na względzie związanie wskazaną wykładnią, WSA na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2002 r. nr 153, poz. 1270 ze zm.) (dalej; u.p.p.s.a.) w związku z art. 58 § 3 u.p.p.s.a. skargę odrzucił. W skardze kasacyjnej na powyższe postanowienie wniesiono o jego uchylenie i przekazanie sprawy właściwemu sądowi celem merytorycznego rozpoznania skargi. Skarga kasacyjna została oparta na naruszeniu przepisów postępowania, tj.; - art. 176, 178, 183 § 2 pkt 5, art. 245 § 3 w zw. z art. 259 § 1 i art. 260 u.p.p.s.a. Podkreślono tutaj, że skarżący został pozbawiony możliwości obrony praw poprzez bezzasadne odrzucenie skargi jako rzekomo nieopłaconej w sytuacji gdy skarżący – w terminach nakazanych przez WSA stosownie do pouczeń tego Sądu – składał takie środki zaskarżania o jakich był pouczany. Stosując się do pouczeń Sądu oraz działając bez fachowego pełnomocnika nie może ponosić skutków ewentualnych nieprawidłowych działań Sądu zwłaszcza, że pogląd wyrażony przez WSA w zaskarżonym postanowieniu jest kontrowersyjny i nie znajduje oparcia w przepisach prawa. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna podlega oddaleniu. W rozpatrywanej sprawie pełnomocnik strony zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 176, 178, 183 § 2 pkt 5, art. 245 § 3 w zw. z art. 259 § 1 i 260 u.p.p.s.a, a następnie opisał, na czym w jego ocenie, naruszenie to polegało. Przystępując do oceny tak postawionych zarzutów, na wstępie należy podkreślić, że formułowane wobec zaskarżonego wyroku zarzuty powinny wykazywać związek z treścią przepisu, którego naruszenie zarzuca się Sądowi pierwszej instancji. W przedmiotowej skardze kasacyjnej trudno taki związek dostrzec. Należy zaznaczyć, że Sąd I instancji po wskazaniu na związanie wykładnią NSA zawartą w postanowieniu z 10 stycznia 2007 r. odrzucił skargę z uwagi na nieuiszczenie przez stronę wymaganego od niej wpisu. Jako podstawę prawną wskazał przepisy, tj. art. 220 § 3 w zw. z art. 58 § 3 u.p.p.s.a. Wskazując zaś na związanie wykładnią NSA przywołał art. 190 u.p.p.s.a. Należy więc zauważyć, że autor skargi kasacyjnej nie zarzucił skarżonemu orzeczeniu naruszenia żadnego z przepisu które stosował Sąd I instancji. Dalej należy zwrócić uwagę na uzasadnienie stawianych przez pełnomocnika strony zarzutów. Jego wywody zmierzają w istocie do wykazania, że strona została pozbawiona obrony jej praw. Tak brzmiące uzasadnienie skargi kasacyjnej odpowiada więc wskazanemu w petitum skargi kasacyjnej zarzutowi naruszenia przepisu, tj. art. 183 § 2 pkt 5 u.p.p.s.a., gdyż to ta regulacja mówi nam o nieważności postępowania w przypadku, gdy strona została pozbawiona możności obrony swych praw. Nie można dostrzec by uzasadnienie skargi kasacyjnej dotyczyło pozostałych przepisów wskazanych w petitum tego środka zaskarżenia. Opis stawianych zarzutów w żaden sposób nie nawiązuje bowiem do redakcji tych regulacji /art. 176 mówi o wymogach dla skargi kasacyjnej, art. 178 o odrzuceniu skargi z przyczyn wskazanych w tym przepisie; art. 245 § 3 o prawie pomocy w zakresie częściowym; art. 259 § 1 o przysługującym sprzeciwie od zarządzeń i postanowień o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8; a art. 260 dotyczy również instytucji sprzeciwu /. Należy więc przypomnieć, że wynikające z art. 183 § 1 u.p.p.s.a. związanie granicami skargi kasacyjnej nie pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu na podstawienie odpowiednich przepisów właściwego aktu prawnego na miejsce przepisów błędnie powołanych w skardze kasacyjnej (por. wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2004 r. FSK 13/04, ONSAiWSA 2004, nr 1, poz. 15). Sąd nie może bowiem zastępować strony i precyzować, uzupełniać czy zmieniać przytoczone podstawy kasacyjne, ani też domyślać się o naruszenie, którego przepisu chodziło autorowi skargi kasacyjnej. Należy przy tym podkreślić, że przy sporządzaniu skargi kasacyjnej wprowadzono tzw. przymus adwokacki, dotyczący także radców prawnych, a sprawach obowiązków podatkowych - doradców podatkowych (art. 175 § 1 i § 3 u.p.p.s.a.), aby nadać temu środkowi zaskarżenia charakter pisma o wysokim stopniu sformalizowania, gdy chodzi o wymagania dotyczące podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, jako istotnych elementów konstrukcyjnych skargi kasacyjnej. Opiera się to również na założeniu, że powierzenie czynności sporządzenia skargi kasacyjnej wykwalifikowanym pełnomocnikom zapewni możliwość wypełnienia wymogów merytorycznych i formalnych odnoszących się do tego rodzaju sformalizowanego pisma. W tle powyższych wskazań należało zarzuty naruszenia; art.176, 178, 245 § 3, w zw. z art. 259 § 1 i 260 u.p.p.s.a. uznać za błędne zaś zarzut naruszenia art. 183 § 2 pkt 5 należało rozpoznać. Jak już zostało napisane przepis ten stanowi, że nieważność postępowania zachodzi: jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw. Przez pojęcie "pozbawiony możliwości obrony swych praw" należy rozumieć pozbawienie strony możliwości udziału w postępowaniu lub jego istotnej części (np. na rozprawie ) na skutek wadliwości procesowych sądu lub strony przeciwnej. W sprawie po prawomocnym oddaleniu zażalenia przez NSA, na orzeczenie WSA z dnia 28 października 2005 r. odmawiające stronie przyznania prawa pomocy, wezwano stronę ponownie do uiszczenia wpisu od wniesionej skargi. Strona mimo zawartego na wezwaniu (karta 81 akt sądowych) pouczenia o terminie i rygorze nie opłacenia skargi, wpisu nie uiściła, wobec czego Sąd I instancji skargę odrzucił. W tle takiego stanu faktycznego a zwłaszcza faktu, że strona została pouczona o skutkach nie opłacenia skargi w terminie, nie można przyjąć, iż w sprawie wystąpiły wadliwości procesowe a tym samym, że strona została pozbawiona obrony swych praw. Oceny tej nie zmienia również - wskazana przez autora skargi kasacyjnej - okoliczność złożenia kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Należy bowiem podnieść, że konsekwencji nieuiszczenia wpisu od skargi nie niweczą dalsze czynności skarżącego w postaci kolejnych wniosków o prawo pomocy [...]. Zarządzenie przewodniczącego wzywające do uiszczenia wpisu i postanowienie odrzucające skargę są konsekwencją wyczerpania toku postępowania w przedmiocie prawa pomocy z wniosku, który został prawomocnie negatywnie załatwiony dla wnioskodawcy (por. B. Dauter, Zarys metodyki pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2008, str. 458). Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 182 § 1 powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.