I SA/Sz 728/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marian Jaździński (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Alicja Polańska,, Sędzia NSA Kazimiera Sobocińska, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2007 r. sprawy ze skargi K.J. i E.J. - s.c. "J." na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stanowisko wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę. Postanowieniem z dnia [...] r. Nr [...], wydanym z powołaniem się na przepisy art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego (Kpa) i w związku z art. 17 i art. 18 ustawy z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z roku 2002, Nr 110, poz. 968 ze zm.) Dyrektor Izby Celnej orzekł o utrzymaniu w mocy własnego postanowienia z dnia [...] r., którym jako wierzyciel zajął stanowisko w zakresie złożonego przez K.J. i E.J. zarzutu braku wymagalności obowiązku objętego tytułami wykonawczymi o nr [...] i [...] z dnia [...] r. uznając zgłoszony zarzut za nieuzasadniony. W uzasadnieniu tego postanowienia wskazano, że będący wierzycielem Dyrektor Izby Celnej wystawił w dniu [...] r. dwa tytuły wykonawcze: odrębnie w stosunku do E.J. i odrębnie w stosunku do K.J., obejmujące cło i opłatę manipulacyjną dodatkową w łącznej kwocie [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę, wynikające z decyzji nr [...] z dnia [...] r. Przed ich wystawieniem, w dniu [...] r. skierowane zostały do obu zobowiązanych upomnienia wymagane zgodnie z dyspozycją art. 15 ustawy o posterowaniu egzekucyjnym w administracji, które to upomnienia zostały przez nich odebrane w dniu [...] r. Oba tytuły wykonawcze skierowane zostały celem ich realizacji do Dyrektora Izby Celnej, będącego organem egzekucyjnym właściwym w sprawie. W związku z podjęciem przez w/w organ czynności egzekucyjnych, w dniu [...] r. przez zobowiązanych wniesione zostało do tego organu pismo zawierające zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Jako podstawę tych zarzutów zobowiązani wskazali nieistnienie egzekwowanego obowiązku, tj. obowiązku zapłaty należności objętych wystawionymi tytułami wykonawczymi, a więc przesłankę wymienioną w art.. 33 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Pismem organu egzekucyjnego z dnia [...] r. wierzyciel wezwany został do wypowiedzenia się w sprawie zgłoszonych zarzutów. Odnosząc się do zgłoszonego zarzutu nieistnienia obowiązku Dyrektor Izby Celnej postanowieniem z dnia [...] r. zajął stanowisko co do tego zarzutu, uznając go za nieuzasadniony, które to postanowienia wniesione zostało przez zobowiązanych zażalenie. Wynika dalej z uzasadnienia wskazanego na wstępie postanowienia, że rozpatrując ponownie sprawę na skutek złożonego przez zobowiązanych zażalenia Dyrektor Izby Celnej podtrzymał swoje stanowisko o niezasadności zgłoszonego zarzutu, zażalenie uznając za chybione. Ustosunkowując się do zgłoszonego przez zobowiązanych zarzutu nieistnienia egzekwowanego obowiązku wskazanego w tytułach wykonawczych zauważył on, iż zobowiązanie do zapłaty należności celnych (cła i opłaty manipulacyjnej) wynika z prawomocnej decyzji z dnia [...] r. skierowanej min, do obojga zobowiązanych jako wspólników spółki cywilnej J. Wierzyciel wskazał, że wprawdzie z akt sprawy wynika, iż w dniu [...] r. Spółka Akcyjna S. dokonała wpłaty tytułem należności wymierzonych decyzją z dnia [...] r. jednakże nie jest ona adresatem tej decyzji, zaś wpłata ta dokonana została bez uzyskania wymaganej zgody dłużników, a więc bez spełnienia warunku określonego w art. 239 Kodeksu celnego, według którego każda kwota należności celnych mogła zostać w imieniu dłużnika, za jego zgodą, wpłacona przez osobę trzecią. Podkreślił, że kwestia wyrażenia zgody przez wspólników spółki cywilnej J. na zapłatę należności przez S. S.A. była przedmiotem postępowania wyjaśniającego, wszczętego na skutek wniosku tejże Spółki z dnia [...] r. o zwrot uiszczonej należności jako mylnie wpłaconej, w trakcie którego to postępowania w oparciu o przeprowadzone dowody ustalono, m. in. w oparciu o zeznania E.J. złożone do protokołu przesłuchania świadka z dnia [...] r., że wspólnicy spółki cywilnej J.T. nie wyrażali zgody na zapłatę należności przez S. S.A. Konsekwencję tych ustaleń stanowiła decyzja z dnia [...] r. mocą której zarządzono zwrot w/w firmie wpłaconej kwoty należności celnych. Uzasadniając dalej swoje stanowisko w kwestii braku podstaw do uznania zgłoszonego zarzutu za uzasadniony, wierzyciel stwierdził dalej, iż w świetle przepisu art. 244 pkt 1 Kodeksu celnego, stanowiącego o tym, iż dług celny wygasa przez uiszczenie kwoty należności, nie można się zgodzić z zarzutem zobowiązanych, że zobowiązanie nałożone decyzją organu celnego z dnia [...] r. wygasło na skutek zapłaty przez osobę trzecią, skoro wpłacenie przez tę osobę wymaganej należności dokonało się bez uzyskania stosownej zgody dłużnika i skoro na jej uzasadnione żądanie uiszczona kwota została zwrócona. Powyższe postanowienie zaskarżone zostało przez zobowiązanych do sądu administracyjnego z powodu jego niezgodności z prawem. Domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia skarżący kwestionują zasadność stanowiska wierzyciela w kwestii zarzutu nieistnienia egzekwowanego obowiązku. Wywodzą oni, podobnie jak w piśmie zawierającym zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego oraz w zażaleniu na postanowienie wierzyciela wydane w pierwszej instancji, że na skutek dokonania zapłaty należności celnych przez Spółkę Akcyjną S. doszło do wygaśnięcia zobowiązania z tytułu cła i opłaty manipulacyjnej. Stwierdzając, że do zapłaty tej doszło za zgodą dłużników wyrażoną w formie ustnej i potwierdzoną pismem dłużników z dnia [...] r., skarżący podkreślili iż dokonanie zwrotu wpłaconej kwoty w/w Spółce Akcyjnej stanowiło ze strony wierzyciela naruszenie przepisu art. 246 § 1-4 Kodeksu celnego. Odwołują się również do stanowiska doktryny w kwestii braku wymogu pisemnej formy wyrażenia przez dłużnika zgody na dokonanie zapłaty należności celnych przez osobę trzecią, jak również w kwestii związania organu celnego taką zgodą dłużnika. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany swego stanowiska w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje: Skarga okazała się nieuzasadnioną, nie zachodzą bowiem podstawy do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja ostateczna nie odpowiada przepisom prawa. Na wstępie stosownym jest zauważyć, iż w myśl przepisu art. 26 § 1 ustawy z dnia 17. 06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r., Nr 110, poz. 968 ze zm.), egzekucję administracyjną organ egzekucyjny wszczyna na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z reguły z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub też z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli doręczenie to nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (art. 26 § 5). Obowiązek doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego spoczywa także na organie egzekucyjnym w przypadku przekształcenia zajęcia zabezpieczającego w zajęcie egzekucyjne (art. 26 § 6 cyt. ustawy egzekucyjnej). Stanowiąc, że podstawę egzekucji administracyjnej stanowi tytuł wykonawczy wystawiony przez wierzyciela lub przez organ egzekucyjny będący jednocześnie wierzycielem, omawiana ustawa określa również niezbędne elementy, jakie tytuł egzekucyjny winien zawierać dla swej skuteczności (art. 27 § 1), wymieniając pośród tych warunków również konieczność pouczenia zobowiązanego o przysługującym mu w terminie 7 dni uprawnieniu zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego (pkt 9). Stosownie do art. 33 omawianej ustawy, zarzuty te można oprzeć wyłącznie na wskazanych w tymże przepisie podstawach. Jak to wynika z przepisu art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zarzut zgłoszony m. in. na podstawie art. 33 pkt 1 tej ustawy organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie dotyczącym zgłoszonych zarzutów, przy czym wypowiedź wierzyciela w zakresie tego zarzutu jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Z przepisu art. 34 § 2 wynika z kolei, że stanowisko wierzyciela winno zostać wyrażone w formie postanowienia, na które przysługuje zażalenie. Brak wyrażenia przez wierzyciela takiego stanowiska w terminie 14 dni od dnia powiadomienia go przez organ egzekucyjny o wniesionych zarzutach nakłada na organ egzekucyjny obowiązek wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego do czasu wydania przez wierzyciela postanowienia w sprawie jego stanowiska (art. 34 § 3). Dopiero po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela (lub wydanego przezeń postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu z przyczyn wymienionych w art. 34 § 1a) organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. U podstaw regulacji prawnej, wymagającej uzyskania przez organ egzekucyjny stanowiska wierzyciela w zakresie zasadności zgłoszonych przez zobowiązanego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, leży niewątpliwie uznanie przez ustawodawcę potrzeby uzyskania w tym zakresie - przed rozpatrzeniem zarzutów przez sam organ egzekucyjny, do którego zarzuty zostały zgłoszone - wypowiedzi samego wierzyciela, będącego przecież "dysponentem" postępowania egzekucyjnego, skoro to na jego wniosek i na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przezeń zgodnie z wymogami formalnymi określonymi w art. 27 ustawy egzekucyjnej organ egzekucyjny obowiązany jest wszcząć i prowadzić postępowanie egzekucyjne (art. 26 § 1 ustawy), samemu będąc uprawnionym jedynie do badania jego dopuszczalności, nie zaś do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Przyjęta przez ustawodawcę forma postanowienia, w jakiej stanowisko w sprawie zgłoszonych zarzutów winien zająć wierzyciel, poddanie tego stanowiska kontroli instancyjnej, a w konsekwencji także kontroli sądowo-administracyjnej, wskazuje jednoznacznie na ratio legis takiego unormowania, w szczególności przy uwzględnieniu zasady, iż wypowiedź wierzyciela w zakresie zarzutów opartych na podstawach określonych w art. 33 pkt 1-5 ustawy jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Na gruncie rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, iż z treści pisma zobowiązanych, jakie wniesione zostało do organu egzekucyjnego w zakreślonym ustawą siedmiodniowym terminie do zgłoszenia zarzutów, wynika, że zgłoszony przez nich zarzut w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego oparty został wyłącznie na jednej z podstaw określonych w art. 33 pkt 1 ustawy, a mianowicie na zarzucie wygaśnięcia egzekwowanego obowiązku z powodu wcześniejszej zapłaty egzekwowanych należności przez osobę trzecią. W związku z taką podstawą zgłoszonego zarzutu zauważyć trzeba, że według przepisu art. 244 § 1 pkt 1 Kodeksu celnego, mającego w rozpatrywanej sprawie nadal zastosowanie stosownie do przepisu art. 26 ustawy z dnia 19.03.2004 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 623 ze zm.), wygaśnięcie długu celnego następuje m. in. w wyniku uiszczenia kwoty należności celnej. Jak wynika z kolei z przepisu art. 231 Kodeksu celnego, zobowiązanym do uiszczenia w określonym terminie należności celnych jest dłużnik, który o zarejestrowaniu tej kwoty został powiadomiony stosownie do przepisu art. 230, Każda kwota należności może też zostać spłacona w imieniu dłużnika i za jego zgodą przez osobę trzecią (art. 239 Kodeksu celnego), co również rodzi skutek w postaci wygaśnięcia długu celnego. Jak zatem wynika z ostatnio przywołanego przepisu (art. 239 Kodeksu celnego), wygaśnięcie długu celnego na skutek uiszczenia przez osobę trzecią, w imieniu dłużnika, kwoty należności celnych nastąpić może wyłącznie w sytuacji, gdy do uiszczenia tego doszło za zgodą dłużnika, której wyrażenia nie domniemywa się, lecz musi ona wynikać z jednoznacznego oświadczenia woli. Jakkolwiek dla takiego oświadczenia woli ustawa nie zastrzega wprost jakiejkolwiek formy szczególnej, dopuszczając tym samym również formę ustną, jednakże dla osiągnięcia skutku prawnego, o jakim mowa w art 239 w zw. z art 244 § 1 pkt 1 Kodeksu celnego, tj. dla uznania, że na skutek zapłaty kwoty należności celnej doszło do wygaśnięcia długu celnego, koniecznym jest, aby zawierające zgodę oświadczenie woli dłużnika dotarło do wierzyciela (organu celnego) w sposób nie wzbudzający wątpliwości co do jego treści. Z istoty omawianego uregulowania wynika bowiem, że dla uznania prawnej skuteczności wpłaty należności celnej ze strony osoby trzeciej koniecznym jest, aby oświadczenie woli, jakim jest zgoda dłużnika na jej dokonanie, adresowana była nie tylko do tej osoby, ale przede wszystkim do samego wierzyciela, który wprawdzie nie jest władny oceniać i kwestionować tej zgody, ale który zgody takiej nie może też domniemywać na podstawie samego dokonania w imieniu dłużnika wpłaty przez osobę trzecią. Skoro więc uiszczenie przez osobę trzecią, w imieniu dłużnika, kwoty należności celnych może powodować skutek w postaci wygaśnięcia długu celnego, tak jak powoduje to uiszczenie tej kwoty przez samego dłużnika, to jest oczywistym, iż ze względu na zastrzeżenie zawarte w art. 239 Kodeksu celnego zapłata należności celnych ze strony osoby trzeciej skutek ten wywołać może dopiero z chwilą, gdy wierzyciel poweźmie wiarygodną wiadomość o wyrażeniu przez dłużnika oświadczenia woli w tym zakresie. Biorąc zatem pod uwagę, że jakkolwiek podlegające egzekucji należności celne zostały w rozpatrywanej sprawie pierwotnie zapłacone przez osobę trzecią i że zostały one jej zwrócone na skutek wyników przeprowadzonego przez organ celny postępowania wyjaśniającego, w którym ujawniło się, że wpłaty tej osoba trzecia dokonała przy braku zgody za strony dłużnika (vide: uzasadnienie decyzji z dnia 9.07.2003 r.), za w pełni uzasadnione uznać należy stanowisko wierzyciela co do tego, że wpłata powyższa nie wywołała skutku prawnego, o jakim mowa w art. 244 § 1 pkt 1 Kodeksu celnego, tj. nie spowodowała wygaśnięcia długu celnego. Odnosząc się do zawartego w skardze stwierdzenia o istnieniu zgody na uiszczenie kwoty należności celnych przez S. S.A., wyrażonej w formie ustnej i potwierdzonej pismem z dnia [...] r. (data wpływu do urzędu celnego), stwierdzić należy, iż prowadzenie przez dłużnika pertraktacji z osobą trzecią w kwestii zapłaty przez nią w imieniu dłużnika należności celnych, o czym stanowi treść w/w pisma, nie może być uznane za równoznaczne ze złożeniem przez dłużnika oświadczenia woli w kwestii zgody, o jakiej mowa w art, 239 Kodeksu celnego. Podkreślenia również wymaga okoliczność, że twierdzenie o istnieniu wymaganej zgody, tj. oświadczenia woli adresowanego do wierzyciela, pozostaje w sprzeczności z materiałem dowodowym jaki zgromadzony został w postępowaniu wyjaśniającym, wszczętym na skutek żądania osoby trzeciej zwrotu nienależnie zapłaconej kwoty. Nie znajdując w tych warunkach podstaw do stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie wierzyciela, zawierające wypowiedź co do zasadności zarzutu zgłoszonego przez zobowiązanych w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, nie odpowiada przepisom prawa, stosownie do przepisu art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzec należało o oddaleniu skargi jako nieuzasadnionej.