II SA/Bk 28/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Stanisław Prutis (spr.), Sędziowie asesor WSA Małgorzata Roleder,, sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 lutego 2007 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. II SA/Bk 28/07 U Z A S A D N I E N I E Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2006r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z dnia [...] września 2006r. nr [...] na podstawie której przyznano J. M. pomoc w formie zasiłku celowego na częściowe pokrycie wydatków na: żywność, środki czystości, energię elektryczną, wodę opał i obuwie zimowe – w wysokości 250 zł. U podstaw tego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia: Wnioskiem z dnia 6 stycznia 2006r. J. M. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z prośbą o przyznanie zasiłku celowego. W trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego skonkretyzował swoje potrzeby i wskazał, że potrzebuje pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywności, środków czystości, obuwia zimowego oraz pokrycie kosztów opłat za wodę, energię elektryczną i węgiel. Decyzją z dnia [...] stycznia 2006r. nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. przyznał J. M. pomoc w formie zasiłku celowego na częściowe pokrycie wydatków na żywność, środki czystości, energię elektryczną, wodę, opał i obuwie zimowe w wysokości 250 zł. Z powyższą decyzją nie zgodził się J. M. i wniósł od niej odwołanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] marca 2006 nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Od decyzji organu odwoławczego J. M. wywiódł skargę do sądu administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. wyrokiem z dnia [...] czerwca 2006r. w wydanym sprawie [...] uchylił zaskarżoną decyzję Kolegium oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z uwagi na naruszenie art. 10 kpa wyrażającego zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym. Rozpoznając ponownie sprawę Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. decyzją z dnia [...] września 2006r. nr [...] przyznał J. M. pomoc w formie zasiłku celowego na częściowe pokrycie wydatków na żywność, środki czystości, energię elektryczną, wodę, opał i obuwie zimowe w wysokości 250 zł ( pkt 1 decyzji) oraz stwierdził, że wypłacony zasiłek celowy w wysokości 250 zł przyznany decyzją [...] z dnia [...] stycznia 2006r. zalicza się na poczet przyznanego zasiłku niniejszą decyzją ( pkt 2 decyzji). W uzasadnieniu organ przedstawił podstawy prawne oraz zasady przyznawania pomocy społecznej uregulowane w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej podkreślając, że niewielka ilość środków nie pozwala na uwzględnienie wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc. Wskazano kwotowo ilość środków przekazanych w 2006r. do dyspozycji MOPS z przeznaczeniem na pomoc społeczną (kwoty roczne i miesięczne), podano ilość złożonych wniosków i dotychczasowy sposób rozdysponowania pieniędzy. Po przeprowadzeniu szczegółowej analizy sytuacji majątkowej wnioskodawcy (przedstawionej również w uzasadnieniu decyzji) podkreślono, że potrzeby J. M. zostały częściowo zaspokojone, natomiast MOPS w Zambrowie nie posiada środków na pełne uwzględnienie żądania. Odwołanie od powyższej decyzji złożył J. M. i wniósł o jej uchylenie. Zarzucił organowi pomocy społecznej rażące naruszenie ustawy o pomocy społecznej i rażącą dyskryminację jego osoby. Podniósł, że decyzja w sprawie zasiłku celowego nie rozstrzyga w całości złożonego wniosku, co jest rażącym naruszeniem kpa jak i ustawy o pomocy społecznej. Wysokość przyznanego mu zasiłku okresowego w wysokości 106,40 zł i zasiłku celowego w wysokości 250 zł nie zaspokoi jego podstawowych (niezbędnych) potrzeb bytowych umożliwiających bytowanie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Ustalone w ustawie kryterium dochodowe określa minimalną kwotę dla osoby na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych człowieka. Wydana decyzja zdaniem J. M. jest samowolą administracyjną i dowolnością organu. Rażąco narusza ustawę o pomocy społecznej, dyskryminuje jego osobę, niehumanitarnie go traktuje i narusza jego słuszny interes. J. M. zarzucił również brak rzetelności rozpatrzenia złożonych przez niego wniosków zgodnie z art. 107 kpa, ponieważ nie rozstrzygnięto całości złożonego wniosku dotyczącego udzielania pomocy z programu "Posiłek dla potrzebujących" zasiłku celowego o pomocy społecznej. Nadto zarzucił zaskarżonemu rozstrzygnięciu brak uzasadnienia, brak kryteriów, którymi MOPS kierował się w przyznawaniu zasiłków i sposobów rozdysponowania posiadanych środków. Końcowo podniósł, że obowiązkiem organu jest bezwzględne zapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu. Decyzją z dnia [...] listopada 2006r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Ustosunkowując się do zarzutów odwołania podkreślono, że nie zasługuje na uwzględnienie twierdzenie skarżącego odnośnie tego, że ustalone w ustawie o pomocy społecznej kryterium dochodowe jest minimalną kwotą niezbędną na zaspokojenie potrzeb bytowych człowieka. Ustawa o pomocy społecznej określa bowiem w art. 8 ust. 1 kwoty dochodu uprawniające do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej a nie kwoty niezbędne do zaspokojenia potrzeb bytowych człowieka. Niezasadny jest również zarzut, że zaskarżona decyzja nie rozstrzyga w całości złożonego wniosku oraz, że jest samowolą administracyjną. Zaskarżona decyzja został wydana na skutek rozpatrzenia wniosku skarżącego z dnia 6 stycznia 2006r., w którym wnosił o przyznanie zasiłku celowego nie wskazując swoich potrzeb oraz wniosku z dnia 18 stycznia 2006r. złożonego w trakcie wywiadu środowiskowego, kiedy to podał że oczekuje pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywności, środków czystości, obuwia zimowego oraz na pokrycie kosztów opłat za wodę, energie elektryczna i węgiel. Organ nadto podał, że zarzuty niehumanitarnego, nierównego traktowania oraz dyskryminacji nie mogły być uwzględnione albowiem nie zostały poparte żadnymi dowodami. Organ odwoławczy nie stwierdził też naruszenia przepisów postępowania administracyjnego. Wydana decyzja zawiera bowiem obszerne i należycie uargumentowane uzasadnienie a skarżącemu został zapewniony czynny udział w postępowaniu – ( dowód: protokół zapoznania skarżącego z zebranym w sprawie materiałem dowodowym z dnia 14 września 2006r.). Powyższa decyzja została zaskarżona przez J. M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. Skarżący zarzucił rażące naruszeni przez MOPS ustawy o pomocy społecznej, jak i rażącą dyskryminację jego osoby, ponieważ rażąco został naruszony art. 106 ust. 3 oraz art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Podniósł nadto, że decyzja w sprawie nie rozstrzyga w całości złożonego wniosku a wysokość przyznanego zasiłku okresowego w wysokości 106,40 zł jak i zasiłku celowego w kwocie 250 zł nie zaspokaja podstawowych potrzeb bytowych umożliwiających bytowanie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Wysokość przyznanego zasiłku uniemożliwia mu realizację podstawowych potrzeb takich jak zakup niezbędnej odzieży czy zakup żywności czy opłacenie na energie elektryczną. Zdaniem skarżącego obligatoryjnym obowiązkiem organu pomocy społecznej jest zapewnienie niezbędnej odzieży osobie jej pozbawionej, a zatem przyznanie częściowej pomocy jest rażąco sprzeczne z ustawą, jak i rażącym naruszeniem dyrektywy art. 3 ustawy o pomocy społecznej zgodnie z którą celem ( wsparciem) pomocy społecznej jest zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwienie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Skarżący nadmienił także, że wydana decyzja jest samowolą administracyjną i dowolnością organu ponieważ rażąco narusza ustawę o pomocy społecznej oraz dopuszcza się dyskryminacji i niehumanitarnego traktowania, jak i narusza słuszny interes strony. Brak jest rzetelnego rozpatrzenia złożonych wniosków zgodnie z art. 107 kpa, ponieważ nie rozstrzyga całości wniosku złożonego dotyczącego udzielenia pomocy o charakterze obligatoryjnym na zakup obuwia czy węgla. Decyzja w sprawie zasiłku celowego i okresowego narusza przepisy kpa, ponieważ brak jest uzasadnienia decyzji. Skarżący podniósł również, że obowiązkiem organu jest bezwzględne zapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu. J. M. stwierdził również, że w decyzji brak jest kryteriów, którymi kierował się organ w sprawie przyznawania zasiłków. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie podtrzymując w całości argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Kontrola sądu administracyjnego zgodnie z treścią art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zasady udzielania świadczeń z publicznych środków pomocy społecznej regulują przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej, zaś tryb rozpatrywania tych spraw reguluje Kodeks postępowania administracyjnego, z pewnymi modyfikacjami wynikającymi z przepisów ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy, celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Według art. 3 – pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Decyzje mają charakter uznaniowy. Uznanie administracyjne nie pozwala organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale i nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA z dnia 26 września 2000 roku, sygnatura akt I SA 945/00, publ. LEX nr 79608). Rozmiar pomocy warunkowany jest bowiem nie tylko potrzebami strony, ale i możliwościami finansowymi organu. Przyznanie zasiłku nie jest obligatoryjne. Zgodnie z treścią art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy zarówno w zakresie przyznania świadczenia, jak też w części odnoszącej się do jego wysokości. Wyznacznikami ustalenia tej wysokości są – z jednej strony – rozmiar potrzeb wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony – możliwości finansowe organów pomocy społecznej. MOPS w Z., mając na uwadze interes wszystkich osób ubiegających się o pomoc, nie tylko skarżącego, oraz ograniczone (w stosunku do potrzeb) możliwości finansowe, przyznał skarżącemu zasiłek celowy w wysokości i zakresie określonym w zaskarżonej decyzji, co nie odpowiada oczekiwaniom skarżącego, ale co mieści się w granicach uznania administracyjnego. W uzasadnieniu w sposób wyczerpujący i przekonujący organ uzasadnił swoje stanowisko, łącznie z podaniem rozdziału kwot, jakimi dysponował na tego rodzaju pomoc w okresie objętym wnioskiem skarżącego. W miesiącu styczniu 2006r. do rozdysponowania na zasiłki celowe, przewidziano kwotę 18 tysięcy złotych a w lutym 22 tysięcy złotych co zważywszy na ilość złożonych w styczniu wniosków – 429 i ilość wniosków załatwionych z terminem płatności ustalonym na styczeń – 180 wniosków, w oczywisty sposób tłumaczy wysokość indywidualnie przyznawanych świadczeń. Suma, jaką przyznano skarżącemu zaskarżoną decyzją nie odbiega od przeciętnych kwot zasiłków celowych ( średni zasiłek wypłacony w styczniu wyniósł 100 zł). Z ustawowych zasad przyznawania świadczeń z pomocy społecznej wynika zresztą, że osoba występująca o przyznanie pomocy społecznej powinna także pokrywać wydatki związane z utrzymaniem z własnych dostępnych jej środków. Z woli art. 4 ustawy, osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, w tym do poszukiwania źródeł dochodu. Skarżący jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego, którego dochód od lat jest symboliczny i nie zmienia tej sytuacji licząc na pełne pokrywanie jego potrzeb przez MOPS. Skarżący J. M. jest osobą 41-letnią, sprawną, operatywną i nie ma przeszkód by przynajmniej całość środków żywnościowych wypracował z gospodarstwa rolnego. Tymczasem odnosi się wrażenie, że skarżący cały ciężar swego utrzymania przerzucił na ośrodek pomocy społecznej, przyjmując bierną postawę roszczeniową. Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut dotyczący nierozpatrzenia przez organy prowadzące postępowanie całości złożonego dnia 6 stycznia 2006r. wniosku, doprecyzowanego w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 18 stycznia 2006r. Już samo porównanie treści tego wniosku z zakresem orzeczenia decyzją MOPS pozwala na stwierdzenie, iż wszystkie wnioskowane żądania skarżącego, podlegające załatwieniu w formie decyzji administracyjnej z zakresu właściwości Kierownika MOPS, znalazły odzwierciedlenie w decyzji pierwszoinstancyjnej. Sąd nie znajduje również podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. Prawdą jest, iż organy administracyjne nie mogą uchylić się od obowiązku zapewnienia stronom czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym, a przed wydaniem decyzji umożliwić wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Jednak to w interesie strony, podnoszącej zarzut naruszenia przepisu art. 10 KPA, leży wykazanie wpływu tego uchybienia na wynik sprawy, albowiem Sąd każdy przypadek bada indywidualnie (vide uchwała 7 sędziów z dnia 25.04.2005r. NSA w Warszawie w sprawie sygn. akt FPS 6/04, ONSAiWSA 2005/4/66). Nie każde bowiem naruszenie przepisów postępowania administracyjnego skutkuje uchyleniem zaskarżonego aktu administracyjnego, a tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W rozpoznawanej sprawie skarżący ograniczył się do zgłoszenia zarzutu, nie popierając go żadnymi twierdzeniami i nie przytaczając jakichkolwiek okoliczności wskazujących na to, że faktyczne zagwarantowanie mu w tej konkretnej sprawie prawa do wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego wpłynęłoby na podjęcie innej decyzji. Postawiony zarzut zobowiązuje sąd do sprawdzenia, czy rzeczywiście jest prawdziwy, jednak ma to uzasadnienie tylko w przypadku, gdy istnieją jakiekolwiek podstawy do przypuszczenia, że znajdująca się w aktach sprawy dokumentacja nie została wzięta w całości pod uwagę, nie odzwierciedla rzeczywistości, czy jest niepełna, a jej uzupełnienie mogłoby nastąpić, gdyby strona wypowiedziała się przed wydaniem rozstrzygnięcia. W rozpoznawanej sprawie podstaw do postawienia takiej tezy nie ma, tym bardziej, że aktywne uczestnictwo w postępowaniu i współpraca skarżącego z organem I instancji wskazują, iż w postępowaniu przed tym organem wyczerpał wszelkie możliwości udowodnienia swojej trudnej sytuacji życiowej. Nota bene organ pierwszej instancji zgodnie z art. 10 § 1 kpa zapewnił skarżącemu możliwość zapoznania się z całością materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie (protokół zapoznania skarżącego z zebranym w sprawie materiałem dowodowym z dnia 14 września 2006r.) również organ odwoławczy umożliwił skarżącemu zapoznanie się z aktami sprawy ( dowód: pismo z dnia 18 października 2006r.). Wobec niepotwierdzenia się zarzutów skargi podlegała ona oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z uwagi na oddalenie skargi nie mógł zostać uwzględniony wniosek skarżącego o zasądzenie kosztów postępowania w wysokości 34,20 zł. Co prawda koszty przejazdów strony do sądu zaliczone zostały do niezbędnych kosztów postępowania – art. 205 §1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jednak zwrot kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw przysługuje skarżącemu od organu tylko w razie uwzględnienia skargi przez sąd – przepis art. 200 §1 w/w ustawy.