II GSK 335/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Biernat Sędziowie Maria Myślińska (spr.) NSA Cezary Pryca Protokolant Grzegorz Antas po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2008 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej E. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 9 maja 2007 r. sygn. akt I SA/Bd 215/07 w sprawie ze skargi E. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w B.; 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w B. na rzecz E. K. kwotę 220 zł (dwieście dwadzieścia) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. wyrokiem z dnia 9 maja 2007 r., sygn. akt I SA/Bd 215/07, po rozpoznaniu sprawy ze skargi E. K. – dalej: skarżąca – na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] stycznia 2007 r., nr [...]w przedmiocie odmowy wyłączenia spod egzekucji zajętego rachunku bankowego – oddalił skargę z następującym uzasadnieniem: Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2007 r., Dyrektor Izby Skarbowej w B. uchylił postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. z dnia [...] listopada 2006 r. o odmowie wyłączenia spod egzekucji rachunku bankowego i odmowie zwrotu wyegzekwowanych kwot oraz umorzył postępowanie w sprawie. Organ wskazał na art. 38 i 66z ustawy z dnia 17 czerwca 1966 o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r., Nr 110, poz. 968 ze zm.) – dalej: ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - oraz art. 26 i 29 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) dalej: Ordynacja podatkowa - i stwierdził, że strona – małżonka zobowiązanego – nie miała legitymacji jako osoba trzecia do występowania z żądaniem wyłączenia przedmiotu spod egzekucji. Ponadto zauważył, że zajęcie zostało uchylone jeszcze przed złożeniem wniosku, co oznacza, że brak było przedmiotu sprawy. W skardze zarzucono naruszenie art. 27c w związku z art. 38 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tego, iż skarżąca miała prawo wystąpić z przedmiotowym wnioskiem, a organ nie miał prawa do zajęcia rachunku prowadzonego na rzecz obojga małżonków. Skarżąca przyznała rację organom w kwestii, że zajęcie rachunku bankowego było uchylone. Oddalając skargę E. K. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. stwierdził, że istotą sporu jest odmienna interpretacja art. 27 c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Sąd podzielił stanowisko organu odwoławczego, że wystarczające do egzekucji z majątku wspólnego małżonków jest wystawienie tytułu wykonawczego na jednego z nich. Sąd podkreślił, że odczytując powołany przepis należy mieć na względzie zastosowany przez ustawodawcę zwrot "zarówno" (co oznacza "w równej mierze", "bez różnicy", "jednakowo"), który przy uwzględnieniu charakteru instytucji wspólnoty małżeńskiej może jedynie odnosić się do majątku wspólnego razem z majątkiem osobistym małżonków. Artykuł ten obejmuje swym zakresem łącznie te majątki, co oznacza, że tylko wówczas, gdy egzekucja ma być prowadzona w takiej skali, tytuł musi być wystawiony na oboje małżonków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. nie podzielił stanowiska organu II instancji odnośnie interpretacji art. 38 § 1 cyt. ustawy, zgodnie z którym, kto, nie będąc zobowiązanym, rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną, może wystąpić do organu egzekucyjnego – w terminie 14 dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do tej rzeczy lub tego prawa – z żądaniem ich wyłączenia spod egzekucji, przedstawiając lub powołując dowody na poparcie swego żądania. W ocenie Sądu I instancji "zobowiązanym" jest ten, kto nie wykonał w terminie obowiązku (art. 1a pkt 20 cyt. ustawy). Taką osobą był jedynie mąż skarżącej, zatem miała ona prawo do wystąpienia z wnioskiem. Wobec powyższego organ naruszył art. 38 § 1 cyt. ustawy, poprzez błędną wykładnię, jednak nie miało to wpływu na wynik sprawy. W skardze kasacyjnej E. K. zaskarżyła w całości wyrok Sądu I instancji i wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła: 1. Naruszenie prawa procesowego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 27c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż cyt. przepis uprawnia do prowadzenia egzekucyjnego postępowania administracyjnego z majątku wspólnego małżonków jedynie w oparciu o tytuł wykonawczy wystawiony na zobowiązanego, w sytuacji gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku przeciwnego, a nadto z licznego dotychczas orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że jeżeli egzekucja ma być prowadzona z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, tytuł wykonawczy powinien być wystawiony na oboje małżonków. W końcowej części uzasadnienia skargi kasacyjnej jej autor zarzucił Sądowi I instancji naruszenie "przepisów prawa procesowego", w szczególności art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej: p.p.s.a., poprzez jego nie zastosowanie aczkolwiek organ prowadzący postępowanie administracyjne dopuścił się naruszenia przepisów prawa procesowego w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżąca podkreśliła, że jeżeli egzekucja administracyjna ma być prowadzona zarówno z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, jak i z ich majątków osobistych tytuł wykonawczy wystawia się na oboje małżonków. W związku z powyższym konsekwencją niewystawienia tytułu wykonawczego na oboje małżonków, w sytuacji istnienia wspólności ustawowej, jest niedopuszczalność prowadzenia egzekucji z majątku wspólnego. Zdaniem autora skargi kasacyjnej klauzula wykonalności konieczna jest zarówno w przypadku, gdy egzekucja administracyjna ma być prowadzona z "majątku wspólnego małżonków i majątku osobistego zobowiązanego" lub "z majątku wspólnego małżonków i majątków osobistych małżonków" lub "jedynie z majątku osobistego małżonka zobowiązanego" z uwagi na zwrot "jak i" w art. 27c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W ocenie skarżącej w niniejszej sprawie tytuł wykonawczy wystawiony został jedynie na zobowiązanego i nie obejmuje on małżonki zobowiązanego. Ponieważ współmałżonek podatnika (skarżąca) odpowiada za zobowiązanie podatkowe małżonka majątkiem wspólnym (art. 29 § 1 Ordynacji podatkowej), ustawodawca w art. 27c cyt. ustawy ustalił, że w takim przypadku wierzyciel zobowiązany jest uzyskać tytuł wykonawczy na oboje małżonków. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej w B. wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przymus adwokacki lub radcowski wynikający z art. 175 § 1 p.p.s.a. nakłada na autora skargi kasacyjnej obowiązek jej sporządzenia zgodnie z art. 174 i art. 176 p.p.s.a. Aczkolwiek nie zostały precyzyjnie określone podstawy kasacyjne z art. 174 p.p.s.a., to jednak biorąc pod uwagę sposób sformułowania zarzutu naruszenia art. 27c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) w powiązaniu z art. 145 § 1 pkt 1 i art. 151 p.p.s.a. oraz treść uzasadnienia skargi, należało przyjąć, iż jej podstawę stanowi przepis art. 174 pkt 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Trafny jest zarzut naruszenia prawa materialnego polegającego na błędnej wykładni art. 27c cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji co miało wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 26 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za podatki, przy czym w odniesieniu do osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność ta w myśl art. 29 § 1 cyt. ustawy obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka. Według art. 1a pkt 20 cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zobowiązanym jest m.in. osoba fizyczna, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym, a zatem zobowiązanym w rozumieniu tegoż przepisu odpowiedzialnym za zobowiązania podatkowe jest wyłącznie podatnik. Odpowiedzialność małżonka podatnika z mocy art. 29 § 1 Ordynacji podatkowej ogranicza się do odpowiedzialności z majątku wspólnego za długi współmałżonka. Art. 27c cyt. ustawy wyraźnie rozróżnia zobowiązanego i jego małżonka stanowiąc, że "Jeżeli egzekucja ma być prowadzona zarówno z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka jak i ich majątków osobistych, tytuł wykonawczy wystawia się na oboje małżonków." Wbrew stanowisku Sądu I instancji wynikającemu z błędnej wykładni tegoż przepisu, każde prowadzenie egzekucji przeciwko podatnikowi z majątku wspólnego wymaga wystawienia tytułu wykonawczego na oboje małżonków (por. uchwała SN z dnia 18 września 2002 r., sygn. akt III CZP 49/02). Z akt administracyjnych nie wynika aby tytuł wykonawczy wystawiony został na małżonka zobowiązanego co oznacza, że egzekucja przeciwko skarżącej wszczęta została z naruszeniem art. 27 c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania uzasadnia art. 203 pkt 1 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).