V SA/Wa 588/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson (spr.) Sędzia WSA - Beata Krajewska Asesor WSA - Michał Sowiński Protokolant - Rafał Dul po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2007 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy oddala skargę Wnioskiem z dnia 25 maja 2006r., E. S. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. o umorzenie należności składek ubezpieczeniowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że prowadząc działalność gospodarczą pod firmą [...] osiągała niskie dochody, zaś decyzją ZUS z dnia [...].10.2003r., dowiedziała się o fakcie powstania ogromnego zadłużenia spowodowanego prowadzeniem działalności. Dodała ponadto, że gdyby była właściwie poinformowana wcześniej to zlikwidowałaby całkowicie prowadzenie swojej działalności. Obecnie pozostaje na utrzymaniu swojego pracującego syna. Posiada samochód osobowy marki [...] z 2000r., a stan jej zdrowia uniemożliwia prowadzenie działalności zarobkowej. Decyzją z dnia [...] września 2006r., o nr [...] wydaną na podstawie art. 83 ust.1 pkt 3 w zw. z art. 28 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.Nr 137, poz. 887 ze zm.) - dalej: "u.s.u.s." Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 34.540 zł na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz Fundusz Pracy. W treści uzasadnienia decyzji wskazano, że zgodnie z art. 28 ust. 3 powoływanej ustawy, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Stosownie natomiast do art. 28 ust. 3a należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane mimo braku ich całkowitej nieściągalności. Wyjaśnił ponadto charakter uznaniowy decyzji o umorzeniu należności wobec ZUS. Dodał ponadto, iż wnioskodawczyni jest właścicielką działki nr [...] o powierzchni [...] położonej w miejscowości I. w gminie D., a jej mąż przebywa za granicą w celach zarobkowych. Równocześnie E. S. figuruje w rejestrze podatku od nieruchomości jako pełnomocnik J. S., właściciela nieruchomości, tj. działki nr [...] o pow. [...] oraz budynku o pow. [...] m/kw. Posiada samochód osobowy marki [...] z 2000r. a według stanu na dzień 22.06.2006r. nie posiada zaległości podatkowych. Zdaniem ZUS nie zachodzą w stosunku do wnioskodawczyni przesłanki całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 ustawy, a jej trudności finansowe nie mają charakteru stałego i pogłębiającego się. Strona korzysta z wsparcia finansowego rodziny zaspakajającej jej potrzeby bytowe i nie deklaruje korzystania z pomocy społecznej. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2006r., wydaną na podstawie 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego [Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.]. w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych o nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, powtórzył argumentację organu I instancji, a ponadto dodał, że zobowiązana ma dwóch dorosłych synów, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Starszy syn jest współwłaścicielem restauracji i łoży na utrzymanie rodziny. Mąż wnioskodawczyni od lat przebywa i pracuje w USA, małżonkowie nie są rozwiedzeni, nie mają orzeczonej separacji oraz nie została zawarta między nimi majątkowa umowa małżeńska wprowadzająca ustrój rozdzielności majątkowej. Dokonując oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego Prezes ZUS uznał, iż nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności określone w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a zaświadczenie lekarskie nie zawiera stwierdzeń, wskazujących na niemożność lub trwałą niezdolność wykonywania przez stronę pracy zarobkowej. Prezes Zakładu wskazał ponadto na możliwość rozłożenia zadłużenia na raty. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca E. S. wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji o odmowie umorzenia należności z tytułu składek, zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, bądź o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji z dnia [...] listopada 2006r. z uwagi na wydanie jej w sposób dowolny z przekroczeniem zasady uznaniowości. Zarzuciła ponadto naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 Kpa, 83a ust. 3 pkt 1 Ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez dokonanie nieuprawnionego podwyższenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne decyzją Zakładu z dnia [...] września 2006r. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu odniósł się do zarzutów E. S. zawartych w skardze oraz wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie należy zauważyć, iż kognicja sądów administracyjnych w odniesieniu do spraw w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych oraz składek na określone fundusze została ustanowiona ustawą z dnia 10 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 121, poz. 1264). Artykuł 10 pkt 26a tej ustawy zmienił – z dniem 1 lipca 2004 r. – brzmienie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w ten sposób, że wyłączył tę kategorię spraw z zakresu właściwości sądów powszechnych – sądów pracy i ubezpieczeń społecznych i przeniósł do właściwości sądów administracyjnych. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz.U. nr 153, poz. 1269] oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.], dalej – p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem i to na dzień wydania decyzji. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. W pierwszej kolejności Sąd wskazał, że zgodnie z treścią przepisu art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przez należności z tytułu składek należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych). Zgodnie z art. 28 powołanej ustawy, Zakład tylko w przypadku całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tegoż artykułu może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone.". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącej. Organy orzekające w sprawie prawidłowo wskazały, że wobec skarżącej nie została spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 2 ustawy systemowej z uwagi na posiadanie działki nr [...] o powierzchni [...] położonej w miejscowości I., gmina D.. Ponadto skarżąca jest właścicielem samochodu osobowego marki [...] rok prod. 2000r. Równocześnie E. S. figuruje w rejestrze podatku od nieruchomości jako pełnomocnik J. S., właściciela nieruchomości, stanowiącej działkę nr [...] o pow. [...] m/kw oraz budynku o pow. [...] m/kw. W ocenie Sądu prawidłowo zatem zostało ustalone na dzień wydania zaskarżonej decyzji, iż w stosunku do skarżącej nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z dnia 31 lipca 2003r. Zgodnie z powołanym powyżej paragrafem 3 Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Oceniając sprawę pod kątem zebranego w sprawie materiału dowodowego organ odwoławczy podkreślił posiadanie przez skarżącą działki w miejscowości I. o powierzchni [...], dla której prowadzona jest KW nr [...]. oraz stwierdził, że mąż wnioskodawczyni przebywa za granica w celach zarobkowych. Sąd podziela stanowisko organu I i II instancji, iż trudności finansowe dłużniczki nie mają charakteru stałego i pogłębiającego się bowiem skarżąca korzysta ze wsparcia finansowego rodziny zaspakajającej jej potrzeby bytowe i nie deklaruje korzystania z pomocy społecznej. Należy stwierdzić ponadto, że w stosunku do skarżącej brak jest podstaw do wykluczenia możliwości podjęcia przez nią pracy lub prowadzenia działalności gospodarczej – względnie rolniczej. Przedstawione zaświadczenie lekarskie z dnia [...] marca 2006r., wskazuje jedynie na okoliczność dalszego leczenia i rehabilitacji strony, nie zawiera natomiast stwierdzeń wskazujących na niemożność lub trwałą niezdolność wykonywania pracy. Oceniając powyższe zdaniem Sądu skarżąca E. S. nie wykazała, ażeby w stosunku do niej miały zastosowanie przepisy omawianego rozporządzenia. Tym samym nie jest dowolnym wniosek organów, iż stan majątkowy skarżącej oraz jej stan zdrowia w rozpoznanej sprawie nie jest taki, aby prowadził do pozbawienia możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych przy spłacie istniejącego zadłużenia. Ponadto Sąd zauważa, iż skarżąca może wystąpić do Zakładu o zawarcie układu ratalnego, co bez wątpienia ma wpływ na wysokość odsetek ze względu na opłatę prolongacyjną, która jest o połowę niższa. Wprawdzie niniejsza sprawa dotyczy umorzenia należności, niemniej jednak brak podjęcia jakichkolwiek działań w zakresie zawarcie układu ratalnego przez Skarżącą świadczy o niepodejmowaniu wszelkich możliwych starań zmierzających do zniwelowania istniejącego zadłużenia. Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego – Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów Skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Zdaniem Sądu w toku postępowania administracyjnego, zarówno organ I jak i II instancji prawidłowo zgromadził i poddał wszechstronnej ocenie materiał dowodowy sprawy. Zaskarżona decyzja zawierała uzasadnienie faktyczne oraz posiadała prawidłową podstawę prawną, co czyni zarzut naruszenia postępowania administracyjnego bezzasadnym. W ocenie Sądu, organ trafnie orzekł, w oparciu o posiadany materiał dowodowy, że przytoczone przez skarżącą okoliczności nie dają podstaw do uznania, iż nie zachodzi w stosunku do niej całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. W związku z powyższym w toku postępowania nie doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności tych zasad, które nakazują organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa). Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisu art. 156 k.p.a. należy stwierdzić, iż prawidłowo pełnomocnik organu wskazał w odpowiedzi na skargę, iż przedmiotem postępowania sądowego była kontrola zasadności decyzji o objęciu ubezpieczeniem społecznym E. S. z dnia [...].10.2003r., a ZUS może w każdym stadium postępowania po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego wydać decyzję o wysokości należnych składek, co czyni zarzutu naruszenia przepisu art. 156 k.p.a. bezzasadnym. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2006r., o nr [...] jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. ----------------------- 6