I OSK 881/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Chróścielewski, Sędziowie NSA Jerzy Bujko - spr., Jerzy Krupiński, Protokolant Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 stycznia 2006 r. sygn. akt II SA/Gl 610/04 w sprawie ze skargi J. L. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przyznania nieruchomości zamiennej oddala skargę kasacyjną J. L. zaskarżył skargą kasacyjną wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 stycznia 2006 r., oddalający skargę na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...], wydaną w przedmiocie przyznania nieruchomości zamiennej za nieruchomość rolną przejętą na własność Państwa. Do wydania tego wyroku doszło w następującym stanie faktycznym: Decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia 22 stycznia 1954 r., przejęta została na własność Skarbu Państwa nieruchomość położona w [...] o pow. 10,7841 ha wraz z zabudowaniami, stanowiąca własność J. G.. Wcześniej w 1945 r. J. G. wraz z rodziną został usunięty z tego gospodarstwa rolnego w związku z podpisaniem w czasie wojny volkslisty. Jako prawną podstawę przejęcia wskazano przepisy art. 1 pkt 4, art. 3 i art. 5 dekretu z dnia 28 listopada 1945 r. o przejęciu niektórych nieruchomości na cele reformy rolnej i osadnictwa (Dz. U. Nr 57, poz. 321). W uzasadnieniu decyzji z 22 stycznia 1954 r. podano, że przedmiotowa nieruchomość została rozdysponowana przed dniem 1 sierpnia 1945 r. oraz, że jej właścicielowi przysługuje przewidziane w art. 2 ust. 1 dekretu powołanego w podstawie prawnej, prawo do uzyskania tytułem ekwiwalentu nieruchomości zamiennej o równej wartości. Wymieniona decyzja została utrzymana w mocy przez ministra Rolnictwa decyzją z dnia 21 kwietnia 1954 r. W późniejszym okresie J. G., a następnie jego spadkobiercy bezskutecznie starali się o zwrot przejętej nieruchomości. Ani on jednak, ani spadkobiercy nie wystąpili o przyznanie ekwiwalentu za przejęte mienie w postaci nieruchomości zamiennej. Starania te zakończyły się umorzeniem postępowania, decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z dnia 25 lipca 1997 r., utrzymaną w mocy decyzją Wojewody Śląskiego z dnia 28 października 1997 r., na którą wniesiona skarga została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 sierpnia 1999 r. (sygn. II SA/Ka 1943/97). W dniu 18 grudnia 2001 r. wnuk i spadkobierca J. G., działający w imieniu własnym i innych spadkobierców, wystąpił do Starosty Powiatu [...] z wnioskiem o przyznanie nieruchomości zamiennej i odszkodowania wyrównawczego za przejęte mienie. [...] decyzją z dnia [...], wydaną po dwukrotnym rozpoznaniu sprawy, umorzył postępowanie. Organ stwierdził w uzasadnieniu decyzji, że dekret będący prawną podstawą przejęcia gospodarstwa J. G. został uchylony ustawą z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71 ze zm.). Art. 16 tej ustawy przewidywał nadanie własności nieruchomości zamiennych, właścicielom wprowadzonym w posiadanie nieruchomości państwowych. Strony nie zostały jednak wprowadzone w posiadanie takich nieruchomości i ich uprawnienie wynikające z uchylonego dekretu z dnia 28 listopada 1945 r. do przyznania nieruchomości zamiennej wygasło. Od decyzji tej Józef L. wniósł odwołanie, lecz Wojewoda Śląski decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W skardze wniesionej do sądu administracyjnego, J. L. zarzucił naruszenie prawa materialnego przez pogwałcenie konstytucyjnej zasady ochrony praw nabytych, naruszenie przepisów proceduralnych oraz przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, uprawniających starostę do przyznawania nieruchomości zamiennych tytułem odszkodowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, wyrokiem z dnia 12 stycznia 2006 r. skargę oddalił. Sąd stwierdził w uzasadnieniu wyroku, że trafne jest stanowisko organów obu instancji, iż w obecnym stanie prawnym brak jest podstaw do zadośćuczynienia żądaniu wnioskodawcy. Wbrew stanowisku skarżącego, prawo J. G. do nieruchomości zamiennej nigdy nie zostało skonkretyzowane decyzją przyznającą nieruchomość zamienną. Zgłoszenie żądania o taką nieruchomość było możliwe w okresie obowiązywania dekretu z dnia 28 listopada 1945 r., lecz były właściciel nigdy nie wystąpił o przyznanie mu takiej nieruchomości. Dekret ten został uchylony ustawą z 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego. Art. 16 ust. 2 tej ustawy ograniczył możliwość uzyskania nieruchomości zamiennej do kręgu byłych właścicieli nieruchomości przejętych na rzecz Państwa, którzy zostali wprowadzeni w posiadanie nieruchomości państwowych w związku z ich uprawnieniem do otrzymania nieruchomości zamiennych. Również ta przesłanka nie została spełniona przez J. G. lub jego spadkobierców. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że roszczenie J. L. nie może również być uwzględnione na podstawie przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.), która przewiduje odszkodowania właścicielom wywłaszczonych nieruchomości, gdyż dekret z dnia 28 listopada 1945 r. o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej ... należy do kategorii aktów nacjonalizacyjnych i odjęcie własności na jego podstawie nie może być uznane za wywłaszczenie. Sąd I instancji uznał więc za zgodny z prawem pogląd, iż brak jest obecnie podstawy prawnej do uwzględnienia żądania J. L. Wyrok Wojewódzkiego Sądu w Gliwicach zaskarżył J. L. skargą kasacyjną. Zarzucił mu naruszenie przepisów prawa materialnego przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, to jest art. 2 Konstytucji RP, art. 2 ust. 1 dekretu z 28 listopada 1945 r. o przejęciu niektórych nieruchomości na cele reformy rolnej i osadnictwa (Dz. U. Nr 57, poz. 321) i art. 16 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71 ze zm.) polegające na zastosowaniu jako materialnej podstawy zaskarżonego orzeczenia przepisów niekonstytucyjnych, naruszających wynikającą z zasady demokratycznego państwa prawa, zasadę ochrony praw słusznie nabytych i zasadę nieretroakcji prawa. Skarżący zarzucił nadto naruszenie przepisu art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez niewzięcie pod uwagę zarzutu naruszenia prawa materialnego oraz naruszenie w postępowaniu administracyjnym art. 76 § 1 kpa przez nierozpatrzenie złożonych przez skarżącego dowodów z dokumentów urzędowych. We wniosku zawartym w skardze kasacyjnej skarżący zażądał uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych zarzutów i wobec tego nie może być uwzględniona. Mimo postawienia zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego przez ich wadliwą wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, skarżący faktycznie zarzuca niekonstytucyjność rozwiązań prawnych przyjętych w przepisach dekretu z dnia 28 listopada 1945 r. o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej i osadnictwa i ustawy z 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego. Zarzucając sprzeczność przepisów wymienionych aktów prawnych z Konstytucją Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483) skarżący pominął jednak to, iż Konstytucja ta obowiązuje od dnia 16 października 1997 r. (art. 243) i brak jest podstaw do oceny wydanych przed jej wejściem w życie aktów prawnych według zasad wprowadzonych tą ustawa zasadniczą. Przepis art. 188 pkt 1 Konstytucji RP zawierający wymóg zgodności ustaw z Konstytucją ma zastosowanie do ustaw obowiązujących po dniu wejścia w życie Konstytucji z 2 kwietnia 1997 r. oraz do takich ustaw, które wprawdzie formalnie zostały już uchylone, lecz na ich podstawie w dalszym ciągu mogą być wydawane akty administracyjne czy wyroki sądowe. Nie mogą natomiast być oceniane według obecnych standardów konstytucyjnych akty prawne uchylone przed dniem 16 października 1997 r. i niestanowiące podstaw prawnych do wydawania po tej dacie decyzji, innych aktów administracyjnych czy wyroków, mimo, iż wywołane przez te akty skutki prawne są trwałe i sięgają czasu teraźniejszego. Konstytucja RP z 1997 r. nie może bowiem być kryterium oceny historycznych aktów prawnych wydawanych w innej rzeczywistości. Nie jest też słuszny zarzut, iż ustawodawca wprowadził w przepisach wymienionych w skardze kasacyjnej aktów prawnych, rozwiązania naruszające zasadę ochrony praw słusznie nabytych i zasadę nieretroakcji prawa, których poszanowanie pozwoliłoby J. G. lub jego spadkobiercom otrzymać mienie zamienne za gospodarstwo rolne przejęte na rzecz Skarbu Państwa w ramach reformy rolnej. Dekret z dnia 28 listopada 1945 r. o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej i osadnictwa w art. 2 przewidywał, iż właścicielom, których nieruchomości ziemskie zostały przejęte w myśl jego art. 1 pkt 2, 3 i 4 przysługuje tytułem ekwiwalentu prawo otrzymania nieruchomości ziemskiej o równej jakości i wartości. W sprawie jest bezsporne, że w okresie obowiązywania tego dekretu, to jest do dnia 5 kwietnia 1958 r., ani J. G. ani jego spadkobiercy nie skorzystali z tego prawa, bowiem nie wystąpili z wnioskiem o przyznanie im ekwiwalentu za przejęte gospodarstwo rolne. Obowiązująca od dnia 5 kwietnia 1958r. ustawa z 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, która uchyliła wymieniony wyżej dekret z 1945 r., przepisem art. 16 ust. 2 ograniczyła prawo byłych właścicieli ziemskich, których nieruchomości zostały przejęte na rzecz Państwa, do otrzymania ekwiwalentu w postaci nieruchomości zamiennej. Wymieniony przepis przewidział bowiem, iż tylko w sytuacji, gdy były właściciel został wprowadzony w posiadanie nieruchomości państwowej w związku z jego uprawnieniem do otrzymania nieruchomości ziemskiej, to nadaje się mu tę nieruchomość zamienną stosownie do wymienionych przepisów. Rozwiązanie to zostało wprowadzone nie z datą wsteczną, lecz na przyszłość, to jest z dniem wejścia w życie ustawy z 12 marca 1958 r. i dotyczyło stanów faktycznych istniejących w dacie wejścia w życie tej ustawy. Jednocześnie przestał obowiązywać dekret z 28 listopada 1945 r. i przewidziana nim możliwość przyznania ekwiwalentu za nieruchomości przejęte na cele reformy rolnej i osadnictwa. Kolejna ustawa z dnia 12 marca 1958 r. została uchylona z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.). Wszystkie te ustawy miały zastosowanie do stanów faktycznych istniejących w dacie ich obowiązywania i nie działały wstecz. Skarżący nie wykazał naruszenia wymienionych skargą przepisów prawa materialnego ani przez ich wadliwą wykładnię, ani niewłaściwe zastosowanie. W żaden też sposób nie zostały naruszone art. 134 § 1 ppsa i art. 76 § 1 kpa. Sąd I instancji dokonał w sposób prawidłowy analizy zebranych w sprawie dowodów, w tym zebranych dokumentów, a zarzuty skargi kasacyjnej są gołosłowne i nieuzasadnione. Dlatego na podstawie art. 184 ppsa - orzeczono jak w sentencji.