IV SA/Gl 878/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki Asesor WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.) Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Wita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 maja 2007 r. sprawy ze skargi K. F. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w S. orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u K. F. choroby zawodowej określonej jako "[...]", wymienionej w poz. [...] wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115), zwanego dalej w skrócie: "rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r.". W toku postępowania przeprowadzonego przed organem I instancji dokonano oceny narażenia zawodowego strony i ustalono, że K. F. w okresie od [...]r. do [...] r. był zatrudniony w A sp. z o.o. w S. jako [...], gdzie nie był narażony na kontakt z [...], a w okresie od [...] r. do [...] r. pracował jako [...] w B w M. bez kontaktu z [...]. Ustalono także, iż zainteresowany w okresach od [...] r. do [...] r. i od [...] r. do [...] r. był zatrudniony w C w C. (której następcą prawnym jest Spółka D S.A. w K. – Oddział w S. – [...] w całkowitej likwidacji w S.), gdzie jako [...]oraz [...] miał kontakt z [...]. Strona była poddana diagnostyce przeprowadzonej przez lekarzy zatrudnionych w Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. (orzeczenie wydano w dniu [...] r.), którzy w oparciu o wyniki badania podmiotowego, przedmiotowego, konsultację [...] oraz analizę przedłożonej dokumentacji medycznej rozpoznali u badanego [...]. Wskazali także, iż biorąc pod uwagę ocenę narażenia zawodowego przeprowadzonego przez organy sanitarne, rodzaj i lokalizację [...] oraz aktualny stan wiedzy medyczno-orzeczniczej brak jest podstaw do wykazania związku przyczynowo-skutkowego między wstępującym u K. F. schorzeniem [...] a zawodowym narażeniem na [...]. Na skutek zakwestionowania powyższego orzeczenia przez stronę zainteresowany był także diagnozowany w Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S.. W orzeczeniu z dnia [...] r. lekarz stwierdził, że dane o narażeniu zawodowym nie wykazują przebycia przez badanego znaczącego narażenia zawodowego na [...]. Wskazał także, iż [...] jest takim czynnikiem, a zatem, zgodnie ze stanem wiedzy medycznej brak podstaw do stwierdzenia zawodowej etiologii rozpoznanego u K. F. [...]. W wydanej po zakończeniu opisanego powyżej postępowania dowodowego decyzji organu I instancji stwierdzono, że analiza danych o narażeniu zawodowym strony, które nie wykazały narażenia na [...] o oddziaływaniu na [...] a jedynie kontakt z [...] oraz aktualny stan wiedzy medycznej wskazują na pozazawodową etiologię rozpoznanego u K. F. [...]. W odwołaniu od powyższej decyzji K. F. podniósł, że orzeczenie dotyczące etiologii stwierdzonego u niego [...] powinien wydać [...]. Korzystając z zagwarantowanego stronie prawa do wypowiedzenia się odnośnie zebranego w sprawie materiału dowodowego K. F. przedłożył opinię lekarza specjalisty [...] W. S. z dnia [...] r., wydaną w Poradni [...] w B., w której "w nawiązaniu do pisma Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] r. nr [...] stwierdził on, że choroba podstawowa ([...]) może być związana z [...]. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. przesłał powyższe orzeczenie lekarza [...] do Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. i wystąpił o rozważenie możliwości zmiany orzeczenia z dnia [...] r. oraz wyjaśnienie czy rozpoznawany u K. F. [...] może być uznany za chorobę zawodową wymienioną w poz. [...] wykazu chorób zawodowych, powstałą w wyniku pracy w warunkach [...]. W odpowiedzi udzielonej przez Kierownika Poradni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego - specjalistę medycyny pracy wskazano, iż brak podstaw do zmiany orzeczenia z [...] r., gdyż w środowisku pracy badanego nie było czynnika o udowodnionym działaniu [...]. Wyjaśniono także, iż w orzeczeniu z dnia [...]r. niejako "nieoficjalnie" (gdyż nie był to przedmiot wypowiedzi jednostki orzeczniczej I stopnia) stwierdzono, że nie istnieją podstawy do stwierdzenia u strony choroby zawodowej wymienionej w pozycji [...] wykazu chorób zawodowych, obejmującej skutki narażenia na [...], gdyż jedyną pierwotną lokalizacją [...], która może być rozpatrywana w kontekście narażenia zawodowego na [...] są [...] i [...]. Po rozpatrzeniu odwołania Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. decyzją z dnia [...] r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że dla rozpoznania choroby zawodowej niezbędnym jest orzeczenie przez kompetentną placówkę diagnostyczną służby zdrowia istnienia schorzenia zakwalifikowanego przez orzeczników do odpowiedniej pozycji wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. oraz wykazanie związku przyczynowego między środowiskiem pracy a rozpoznaną chorobą, tj. wykazanie, że narażenie na czynnik szkodliwy, który wywołał rozpoznane schorzenie miało miejsce w czasie i miejscu pracy w związku z wykonywanym zawodem. W kontekście opisanych powyżej zasad stwierdzania chorób zawodowych organ II instancji stwierdził, że dochodzenie epidemiologiczne wykazało, że K. F., pracując jako [...] był w latach 1977-1995 eksponowany na [...]. Ustalono, że strona podczas całej aktywności zawodowej nie była eksponowana na czynniki o udowodnionym działaniu [...]. Dalej organ odwoławczy wskazał, iż specjaliści placówek diagnostycznych I i II stopnia w konkluzjach swoich orzeczeń wykluczyli zawodową etiologię rozpoznanego [...] i wyjaśnili, że jedyną pierwotną lokalizacją [...], który może być skutkiem narażenia na [...] są [...] i [...]. W konkluzji uzasadnienia rozstrzygnięcia organ II instancji stwierdził, że określony w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. zakres i tryb rozpoznania choroby zawodowej został w niniejszej sprawie zachowany, a kwestionowanie orzeczeń wydanych przez uprawnione placówki diagnostyczne obu szczebli i zatrudnionych w nich uprawnionych lekarzy, które oparto na specjalistycznych badaniach lekarskich i wydano zgodnie z obowiązującymi przepisami byłoby bezpodstawne. Decyzję organu II instancji doręczono K. F. w dniu [...] r., a pismem z dnia [...] r. strona zaskarżyła ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Skarżący podał w skardze, że występowanie [...] na terenie "C" zostało potwierdzone przez Główny Instytut [...]. Wyjaśnił także, iż choroba [...] została stwierdzona u skarżącego w 2001 r., na skutek czego musiał zaprzestać pracy w [...]. Strona zakwestionowała twierdzenie, że wyłącznie [...] czy [...] może być skutkiem narażenia na wymieniony powyżej czynnik szkodliwy i wyraziła pogląd, że [...] przenika przez cały organizm, a nie tylko przez [...]. Skarżący podał także, iż przedłożył orzeczenie specjalisty [...] potwierdzające, że rozpoznany u niego [...] może być skutkiem [...], a także załączył listę jego współpracowników z "C", którzy zmarli z powodu [...]. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał w całości argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę zgodności z prawem działalności organów administracji publicznej. Obejmuje ona zarówno przestrzeganie przez organ administracyjny przepisów prawa materialnego, jak i przepisów proceduralnych. Jak wynika z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne badają przede wszystkim czy kwestionowane decyzje wydane w toku postępowania administracyjnego nie uchybiają przepisom prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz przepisom prawa procesowego w stopniu dającym podstawę do wznowienia postępowania lub mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W zależności od rodzaju stwierdzonego naruszenia prawa – sąd uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Zakres kognicji sądów administracyjnych obejmuje również kontrolę, czy zaskarżone rozstrzygnięcia organów administracji publicznej nie są dotknięte kwalifikowaną wadą prawną skutkującą ich nieważnością, a więc czy nie zachodzą przesłanki określone w art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej w skrócie k.p.a. Materialnoprawne przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej określa § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r., zgodnie z którym przez choroby zawodowe należy rozumieć jednostki chorobowe ujęte w wykazie chorób zawodowych (stanowiącym załącznik do powołanego rozporządzenia), jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanymi dalej "narażeniem zawodowym". Zaistnienie tych przesłanek lub ich brak organ orzekający zobowiązany jest ustalić przy zastosowaniu przepisów k.p.a. Rozstrzygnięcie w przedmiocie stwierdzenia lub braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje właściwy inspektor sanitarny na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz oceny narażenia zawodowego pracownika (§ 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r.). Właściwymi do orzekania o rozpoznaniu lub braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej są lekarze zatrudnieni w jednostkach orzeczniczych, o których mowa w § 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. Wskazane orzeczenia lekarskie są opiniami w rozumieniu art. 84 k.p.a., a ich wiarygodność i zupełność podlega ocenie, jak każdy inny dowód w sprawie. Przesłanką stwierdzenia choroby zawodowej jest zatem rozpoznanie u zainteresowanego schorzenia wymienionego w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia i ustalenie, że choroba ta spowodowana została warunkami pracy narażającymi na jej powstanie. Wspomniane rozporządzenie wskazuje (w pozycji [...])[...] powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za [...], a także (w pozycji [...])[...] z [...]. Bezsporne jest, iż u K. F. rozpoznano [...], a więc schorzenie, które mieści się w katalogu chorób zakwalifikowanych przez prawodawcę do chorób zawodowych. Z danych dotyczących narażenia zawodowego wynika natomiast, iż skarżący, pracując w [...] jako [...], był w latach 1977-1995 eksponowany na [...]. Dokonując oceny związku przyczynowego pomiędzy wskazanym schorzeniem [...] a warunkami pracy skarżącego organy obu instancji przyjęły, że strona nie była narażona na czynniki [...] o oddziaływaniu na [...], miała jedynie kontakt z [...]. Tezę tą poparto informacją uzyskaną w ramach uzupełnienia orzeczenia wydanego w Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., w którym wskazano, że jedyną pierwotną lokalizacją [...], który może być skutkiem narażenia na [...] są [...] i [...]. W ocenie Sądu zakres postępowania dowodowego w niniejszej sprawie nie jest wystarczający. W sytuacji, gdy rozpoznanie choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych jest bezsporne, kluczowe znaczenie dla prawidłowości postępowania w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej ma rzetelna i wnikliwa ocena narażenia zawodowego oraz analiza związku przyczynowego pomiędzy tym narażeniem a zaistniałym schorzeniem. Odmowa uznania stwierdzonego u strony [...] za chorobę zawodową wymaga w świetle rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. wykazania, że strona nie była w środowisku pracy narażona na działanie czynników, uznanych za [...], które mogłyby wywołać wskazany [...], a także dokonania szczegółowej analizy etiologii [...] do poz. [...]wykazu chorób zawodowych. W ocenie sądu postępowanie dowodowe w tym zakresie wymaga, aby w wydaniu orzeczenia właściwej jednostki orzeczniczej obok specjalistów z innych dziedzin medycyny ([...],[...]) uczestniczył [...]. Dysponuje on najszerszymi kompetencjami dotyczącymi ustalania etologii [...], które mają istotne znaczenie nie tylko na etapie kwalifikacji schorzenia do chorób zawodowych lub odmowy stwierdzenia jego zawodowej etiologii, ale także w zakresie właściwego ukierunkowania dochodzenia epidemiologicznego. Nie w każdym przypadku wystarczające jest jedynie oświadczenie przedstawicieli poszczególnych pracodawców danej osoby, że strona nie była narażona na kontakt z czynnikami uznanymi za [...], tym bardziej, że ich wykaz zawarty w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 1 grudnia 2004 r. w sprawie substancji, preparatów, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (Dz.U. Nr 280, poz. 2771 ze zm.) obejmuje ogromną liczbę pozycji i nie jest katalogiem zamkniętym. Stwierdzić zatem należy, iż udział specjalisty [...] w postępowaniu orzeczniczym dotyczącym uznania [...] za chorobę zawodową lub odmowy stwierdzenia zawodowej etiologii tego schorzenia wymaga udziału [...], który powinien wskazać ewentualne substancje, preparaty, czynniki lub procesy technologicznego, których występowanie w środowisku pracy strony mogło wywołać u tego pracownika konkretny proces [...], a następnie po przeprowadzeniu tak ukierunkowanego dochodzenia epidemiologicznego uczestniczyć w wydaniu orzeczenia dotyczącego kwalifikacji schorzenia do chorób zawodowych. Odnotować trzeba, iż strona przedłożyła opinię lekarza specjalisty [...] W. S. z dnia [...] r., wydaną w Poradni [...] w B., w której stwierdzono, iż [...] może być związany z ekspozycją na [...] (przypuszczać można, iż wydano ją na prośbę K. F. który otrzymał od Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] r. nr [...], jednakże analiza przesłanych do sądu akt nie pozwala na jednoznaczne potwierdzenie tych okoliczności). Niezależnie od trybu, w jakim uzyskano opinię specjalisty [...] stwierdzić należy, iż jej skuteczne zanegowanie, które stanowi zasadniczą przesłankę odmowy stwierdzenia u K. F. choroby zawodowej nie może nastąpić bez udziału lekarza tej specjalności. Reasumując wskazać należy, iż wykluczenie zawodowej etiologii rozpoznanego u K. F. [...] wymaga udziału specjalisty [...] w postępowaniu orzeczniczym. Specjalista ten powinien wypowiedzieć się przede wszystkim w kwestii czy ekspozycja zawodowa (w latach 1977-1995) na [...] mogła bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem zainicjować proces [...] w obrębie [...], prowadzący do powstania [...]. Zasadne jest również uzyskanie od tego specjalisty odpowiedzi na pytanie o ewentualne substancje, preparaty, czynniki lub procesy technologiczne o działaniu [...], których wystąpienie w środowisku pracy może wywołać wskazany rodzaj [...] i w zależności od tych informacji ewentualne uzupełnienie dochodzenia epidemiologicznego ukierunkowanego na konkretne elementy środowiska pracy istniejącego w [...], w których był zatrudniony K. F.. Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy uwzględni powyższe uwagi i poszerzy postępowanie dowodowe we wskazanym zakresie. Jak więc wykazano powyżej odmowa stwierdzenia u strony choroby zawodowej jest przedwczesna, a zakres postępowania dowodowego nie w pełni realizuje zasady wynikające z art. 7 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego. Konstatacja ta nakazuje uchylić zaskarżoną decyzję w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Decyzja o odmowie stwierdzenia choroby zawodowej nie może być wykonywana, a zatem bezprzedmiotowe byłoby orzekanie o jej wykonalności, o którym mowa w art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Nie orzeczono również o kosztach postępowania, gdyż strona, która nie złożyła wniosku o zasądzenie kosztów postępowania, na mocy art. 239 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, objęta jest ustawowym zwolnieniem od kosztów sądowych.