I GZ 212/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krystyna Anna Stec po rozpoznaniu w dniu 23 października 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia T. K. – F. H. "A." na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. W. z dnia 3 sierpnia 2007 r. sygn. akt I SA/Go 2261/05 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi T. K. – F. H. "A." na decyzję Dyrektora Izby Celnej w R. z dnia 26 września 2005 r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe oraz określenia kwoty podatku od towarów i usług postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. W. postanowieniem z dnia 3 sierpnia 2007 r., sygn. akt I SA/Go 2261/05 odmówił T. K. - prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą F. H. "A." - przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd przypomniał m.in., że Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 23 maja 2007 r., sygn. akt I GZ 68/07 uchylił postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. W. z dnia 2 października 2006 r., sygn. akt I SA/Go 2261/05, odmawiające przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu postanowienia NSA wskazał, że Sąd I instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy powinien wyjaśnić kwestię wskazanego przez skarżącego faktu jego tymczasowego aresztowania oraz ustalić czy skarżący posiada oszczędności wystarczające na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, przy uwzględnieniu rzeczywistych kosztów obciążających skarżącego w związku z prowadzonym przez niego innymi postępowaniami sądowymi. Rozpoznając ponownie sprawę WSA w G. W. wezwał skarżącego, zgodnie z zaleceniami NSA zawartymi w postanowieniu z dnia 23 maja 2007 r., do którego to wezwania skarżący ustosunkował się w piśmie z dnia 13 lipca 2007 r. Wydając wskazane na wstępie postanowienie Sąd I instancji stwierdził, że ze złożonego przez skarżącego oświadczenia nie wynika, aby był on znacznie obciążony finansowo z tytułu spraw prowadzonych przez tamtejszy Sąd, ponieważ został on zwolniony z ponoszenia kosztów sądowych w części spraw z uwagi na fakt przebywania w areszcie. Natomiast zdaniem WSA pozostałe podane przez skarżącego informacje są mało wiarygodne w świetle doświadczenia życiowego, czy racjonalnego pojmowania rzeczywistości. Skarżący utrzymuje, że nie prowadzi działalności gospodarczej jednakże Sądowi z urzędu wiadomo, że zatrudnia co najmniej jednego pracownika na podstawie umowy o pracę zawartej na czas określony od 2 stycznia do 31 grudnia 2007r. za wynagrodzeniem ok. 400 zł miesięcznie. Zdaniem Sądu w kontekście powyższego nie wydaje się być prawdziwa informacja skarżącego o pozostawaniu jego rodziny na wyłącznym utrzymaniu ojca skarżącego i teściów, którzy łożą z tego tytułu miesięcznie 3.000 zł. WSA wskazał także, że skarżący w wykonaniu wezwania Sądu nie przedstawił zaświadczeń z banku co do stanu kont, a przesłał wyłącznie swoje oświadczenie, że nie posiada rachunków bankowych, nie potwierdzając tego faktu żadnymi dokumentami bankowymi. Na powyższe postanowienie T. K. wniósł zażalenie domagając się jego zmiany poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, bądź też jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania WSA w G. W. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że stanowisko Sądu I instancji, zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu, jest krzywdzące dla niego i jego rodziny oraz zamyka mu drogę do merytorycznego rozpatrzenia sprawy przez niezawisły sąd. W jego ocenie, ponad wszelką wątpliwość zostało wykazane, że nie jest on w stanie uiścić wpisu sądowego. Skarżący podkreślił, że od chwili wszczęcia przez organy celne postępowań weryfikacyjnych jego sytuacja rodzinna uległa drastycznej zmianie. Wywodził, że w każdym uzasadnionym przypadku, jeżeli koszty sądowe miałyby stanowić tamę do sądowego rozpoznania sprawy, sąd jest zobowiązany do takiego rozstrzygnięcia o kosztach, które umożliwi stronie wniesienie skargi, a tym samym realizację swoich praw przed sądem. Skarżący zaznaczył, że utrzymanie jego rodziny zapewniają środki darowane mu przez ojca i teściów w ściśle określonym celu. W konkluzji skarżący podniósł, że nieprzyznanie mu prawa pomocy pozbawi go możliwości zrealizowania jego podstawowego prawa, jakim jest prawo do sądu. Byłoby to sprzeczne nie tylko z Konstytucją RP, ale również z orzecznictwem Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości dotyczącym prawa do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej: p.p.s.a. - następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Podzielić należy pogląd, że użycie w przytoczonym przepisie określenia: "gdy wykaże" oznacza, iż to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w opisanej w przepisach sytuacji uniemożliwiającej jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy zaś od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Przyjmuje się, że gdy fakty, które strona podała we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z innymi informacjami o sytuacji majątkowej strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy. W rozpatrywanej sprawie strona wezwana do nadesłania dokumentów i oświadczeń wykazujących aktualną sytuację majątkową poprzestała na oświadczeniu, że nie osiąga żadnych dochodów, że nie prowadzi działalności gospodarczej i że nie ma rachunków bankowych a w utrzymaniu rodziny pomagają rodzice. Skarżący twierdził przy tym, że koszty utrzymania żony i dwóch nastoletnich synów wynoszą miesięcznie 3.000 zł. W tym stanie rzeczy zgodzić należy się z Sądem I instancji, że strona nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Twierdzenia skarżącego o złej sytuacji majątkowej nie zostały bowiem niczym poparte. Według ustaleń WSA skarżący - wbrew złożonemu oświadczeniu - prowadzi działalność gospodarczą, o czym świadczy fakt zatrudniania w okresie od stycznia do grudnia 2007r. pracownika z miesięcznym wynagrodzeniem w kwocie 400 zł. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że skarżący w wniesionym zażaleniu ustaleniom tym nie zaprzeczył. Wobec powyższego uprawnione było stwierdzenie przez Sąd I instancji, że złożone oświadczenia nie są wiarygodne i na ich podstawie ocena aktualnej sytuacji majątkowej strony nie była możliwa, co musi wywołać negatywne dla strony skutki. Zgodzić należy się też z wywodem, że z racji prowadzonej działalności gospodarczej skarżący musiał posiadać rachunek bankowy a jego ewentualną likwidację czy stan "zerowy" mógł wykazać stosownym zaświadczeniem z banku. Skoro strona nie przedstawiła wiarygodnych dokumentów to istotnie Sąd nie dysponował materiałem, który uzasadniałby wniosek o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane, gdyż strona uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie, mimo pouczenia o spoczywającym na stronie ciężarze wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Za bezzasadny uznać należy zarzut zgłoszony przez skarżącego w rozpatrywanym zażaleniu, że "krzywdzące" jest żądanie od niego informacji o dochodach ojca i teściów. Z akt sprawy wynika bowiem, że Sąd I instancji nie żądał od skarżącego takich dokumentów i nie rozważał tych kwestii w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Stwierdzić też należy, iż według oświadczenia skarżącego jedynie w 6 z 29 spraw toczących się przed sądem administracyjnym ma on obowiązek uiścić wpis od skargi, ponieważ w pozostałych sprawach jest jedynie uczestnikiem postępowania i nie ponosi kosztów sądowych, bądź został już zwolniony przez Sąd z ich ponoszenia. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie może to stanowić o nadmiernym obciążeniu finansowym z tytułu wpisów sądowych skoro sytuacja majątkowa skarżącego nie została wykazana. O aktualnie złej sytuacji finansowej skarżącego nie świadczy też fakt, że skarżący przebywał w areszcie, ponieważ zdarzenie to miało miejsce rok temu. Zgodzić należy się z twierdzeniami skarżącego, że w każdym uzasadnionym przypadku, jeżeli koszty sądowe miałyby stanowić tamę do sądowego rozpoznania sprawy, sąd jest zobowiązany do takiego rozstrzygnięcia o kosztach, które umożliwi stronie wniesienie skargi, a tym samym realizację swoich praw przed sądem. Trzeba jednak raz jeszcze podkreślić, że przyznanie prawa pomocy następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – a te okoliczności w sprawie nie zostały wykazane. Z tych samych względów nie zasługuje na uwzględnienie zarzut skarżącego, że nieprzyznanie mu prawa pomocy byłoby sprzeczne z Konstytucją RP i orzecznictwem Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości. Tym samym nie można przyjąć, by w stanie faktycznym sprawy to odmowa przyznania skarżącemu prawa pomocy ograniczała jego prawo dostępu do sądu. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.