II SA/Rz 1052/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Zbigniew Czarnik Sędziowie NSA Ryszard Bryk /spr./ AWSA Magdalena Józefczyk Protokolant sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólno-Administracyjnym na rozprawie w dniu 23 maja 2007 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu zatrzymanego prawa jazdy I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty Powiatowego z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...]; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego B. S. kwotę 455 zł /słownie: czterysta pięćdziesiąt pięć złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] września 2006r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania B. S. od decyzji Starosty z dnia [...] sierpnia 2006r. nr [...] w sprawie odmowy zwrotu zatrzymanego prawa jazdy kat. B do czasu uzyskania pozytywnego wyniku z egzaminu państwowego sprawdzającego kwalifikacje w zakresie prawa jazdy kat. B – utrzymało w mocy w/w decyzję organu I instancji. W podstawie prawnej decyzji powołano art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005r. Nr 108, poz. 908 ze zm.). W uzasadnieniu Kolegium stwierdziło, że decyzją z dnia [...] sierpnia 2006r. Starosta odmówił B. S. zwrotu zatrzymanego prawa jazdy do czasu uzyskania pozytywnego wyniku z egzaminu państwowego sprawdzającego kwalifikacje w zakresie prawa jazdy kat. B. Starosta wskazał, że prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Ż. Wydział II Karny z dnia [...] lipca 2004r. sygn. akt [...] został orzeczony w stosunku do B. S. środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres jednego roku. Zakaz ten obowiązywał od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, czyli od dnia 15 lipca 2004r. zaś okres wykonywania środka karnego rozpoczął się w dniu 13 września 2004r, czyli od daty faktycznego zwrotu prawa jazdy i trwał do dnia do 13 września 2005r. Starosta uznał, że skoro B. S. był pozbawiony prawa jazdy przez okres przekraczający jeden rok to spełnione zostały przesłanki do skierowania w/w na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji w oparciu o art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. 6 Prawa o ruchu drogowym. W odwołaniu od powyższej decyzji B. S. reprezentowany przez radcę prawnego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Wskazał, że Sąd Rejonowy w Ż. wyrokiem z dnia [...] lipca 2004r. sygn. akt [...] na podstawie art. 42 § 2 k.k. orzekł wobec Bogdana Salwy zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres jednego roku i w oparciu o art. 43 § 3 kk zobowiązał go do zwrotu dokumentu uprawniającego do prowadzenia pojazdów mechanicznych. Zdaniem odwołującego Sąd w myśl art. 43 § 3 kk orzekając środek karny, o którym mowa w art. 42 kk w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów nakłada obowiązek zwrotu dokumentu uprawniającego do prowadzenia pojazdu i do chwili wykonania tego obowiązku okres, na który orzeczono zakaz nie biegnie. Według odwołującego się zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów wobec B. S. rozpoczął swój bieg od dnia faktycznego zwrotu dokumentów a więc od dnia 13 września 2004r. i zakończył się w dniu 13 września 2005r. i zakaz ten trwał tylko jeden rok. Użyty w art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy Prawo o ruchu drogowym zwrot "pozbawienie na okres przekraczający 1 rok" powinien być interpretowany w ten sposób, że powinien decydować termin określony w orzeczeniu o zakazie prowadzenia pojazdów lub w postanowieniu o zatrzymaniu prawa jazdy, a nie jak długo w rzeczywistości osoba była pozbawiona prawa jazdy. Po rozpoznaniu sprawy w trybie odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Według organu II instancji treść art. 43 kk pozwala wyraźnie rozróżnić konsekwencje wypływające z dyspozycji zawartej w § 2 tego przepisu i tego co wynika z treści § 3. W art. 43 § 3 kk stwierdza się, że orzeczony zakaz obowiązuje od dnia uprawomocnienia się wyroku. Wyjaśniono, że to nie w wyniku twierdzeń Starosty zakaz obowiązuje od dnia uprawomocnienia się wyroku ale wynika to wprost z przepisu. W związku w powyższym B. S. był pozbawiony uprawnień do prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych od dnia uprawomocnienia się wyroku a więc od dnia 15 lipca 2004r. pomimo tego, że dokument "prawa jazdy" faktycznie pozostawał w jego dyspozycji. Pozbawienie uprawnień trwa do momentu zakończenia się okresu, na który zakaz orzeczono, ale okres ten rozpoczyna się dopiero w chwili zwrotu prawa jazdy - art. 43 kk. Kolegium wskazało, że to kiedy upłynie okres "pozbawienia uprawnień" zależy niejako od samego zainteresowanego, skoro to na nim ciąży obowiązek zwrotu dokumentu. Jeżeli zwrot prawa jazdy nastąpi w dniu uprawomocnienia się orzeczenia lub wcześniej to okres "pozbawienia" uprawnień trwał będzie tyle ile wynosi orzeczony w wyroku zakaz. Gdy zwrot nastąpi później to okres "pozbawienia" będzie dłuższy. Według organu odwoławczego może wystąpić taka sytuacja, że okres "pozbawienia uprawnień" będzie trwać dowolnie długo, a to gdy sam zainteresowany będzie zwlekał z ze zwrotem prawa jazdy wówczas rozpoczęty datą uprawomocnienia się orzeczenia czas "pozbawienia uprawnień" nie będzie się mógł zakończyć dopóki nie upłynie okres orzeczonego zakazu, a ten zgodnie z przepisem art. 43 § 3 kk nie rozpocznie biegu aż dopiero od momentu gdy nastąpi zwrot dokumentu. Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wskazało, że nie jest słuszne twierdzenie jakoby o pozbawieniu uprawnień na okres przekraczający 1 rok może być mowa jedynie wtedy gdy na taki czas (tj. powyżej 1 roku) opiewał wyrok. Twierdzenie takie zdaniem Kolegium jest sprzeczne z treścią art. 43 kk. Wskazano, że art. 114 prawa o ruchu drogowym konsekwentnie mówi o "pozbawieniu uprawnień" a nie o orzeczonym "zakazie prowadzenia". Dodatkowo Kolegium wyjaśniło, że istnieje zasadnicza różnica pomiędzy nie odebraniem prawa jazdy przez zainteresowanego, a brakiem możliwości korzystania z uprawnień skutkiem obowiązywania zakazu wynikającego z prawomocnego wyroku. W jednym przypadku będzie to stan faktyczny (zainteresowany chce albo skutkiem różnych przeszkód faktycznych nie może odebrać prawa jazdy) w drugim ze stanem prawnym (istnieją przeszkody natury faktycznej - wyrok sądu). W konkluzji Kolegium stwierdziło, że nie ma żadnej rozbieżności pomiędzy tym co orzekł Sąd w wyroku a stanowiskiem organu, który to orzeczenie jedynie wykonuje zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Skargę na tą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wniósł B. S. reprezentowany przez radcę prawnego. Wniósł w niej o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W motywach skargi podniósł, że zgodnie w wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia [...] lipca 2004r. sygn. akt [...] został w stosunku do niego orzeczony środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 1 roku. Orzeczenie to stało się prawomocne w dniu [...].07.2004r. Zgodnie z pkt. IV w/w orzeczenia został zobowiązany do zwrotu dokumentu uprawniającego do prowadzenia pojazdów mechanicznych na podstawie art. 43 § 3 kk. Wskazał, że art. 114 ust. 1 pkt 2 b) ustawy z dnia 20.06.1997r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005r. Nr 108, poz. 908 ze zm.) określa, iż kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji podlega, m. in. osoba ubiegająca się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy którego była pozbawiona na okres przekraczający 1 rok. Zdaniem skarżącego się kwestię sporną w sprawie stanowi ustalenie okresu pozbawienia prawa jazdy przez stronę skarżącą. Wskazał, że warunkiem poddania sprawdzeniu kwalifikacji osoby ubiegającej się o zwrot prawa jazdy jest pozbawienie jej tego prawa przez okres ponad jednego roku. Jeżeli więc zatrzymanie prawa jazdy obejmowało okres jednego roku lub krótszy, jest to niedopuszczalne. Zawarty w art. 114 ust. 1 pkt 2 b zwrot "pozbawiony na okres dłuższy niż rok" oznacza, że istotny jest termin określony w orzeczeniu o zakazie prowadzenia pojazdów a nie to jak długo w rzeczywistości osoba była pozbawiona prawa jazdy. Na poparcie swojego stanowiska skarżący powołał się na wyrok NSA z dnia 28.11.1984r, SA/Wr 566/84 publ. ONSA 1984r., nr 2, poz. 112 oraz na (komentarz do Prawa o ruchu drogowym DW ABC z 2005r. R. A. Stefański. Zgodnie w powołanym wyrokiem NSA przez pojęcie "pozbawiony prawa jazdy" należy rozumieć kategorie prawne przewidziane w kodeksach karnym i wykroczeń oraz w ustawie prawo o ruchu drogowym jak zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, a nie stany faktyczne - rzeczywisty okres pozbawienia prawa jazdy. Skarżący nie zgadza się z twierdzeniem Kolegium, że bieg terminu należy liczyć od uprawomocnienia się orzeczenia a upływ okresu "pozbawionego uprawnień" zależy niejako od samego zainteresowanego, skoro to na nim ciąży obowiązek zwrotu odnośnego dokumentu. Podał, że art. 43 § 2 kk odnosi się do środków karnych w postaci zakazu prowadzenia pojazdów, o którym mowa w art. 39 pkt 3 kk i art. 42 kk. Regulacja dotycząca rozpoczęcia biegu terminu tego zakazu mieści się de facto w art. 43 § 3 kk. Ratio legis art. 43 kk wyraźnie stanowi, że do chwili wykonania obowiązku zwrotu prawa jazdy okres, na który orzeczono zakaz nie biegnie. Nie można utożsamiać rozpoczęcia biegu terminu z dniem uprawomocnienia się orzeczenia Sądu, czyli w rozpoznawanej sprawie z dniem [...].07.2004r. lecz z dniem 13.09.2004r. kiedy to faktycznego zwrotu dokumentu prawa jazdy. Podkreślono, że chwila uprawomocnienia się orzeczenia ma wpływ na jego wzruszalność nie zaś na rozpoczęcie w przedmiotowej sprawie biegu terminu, który został w sposób wyraźny przez ustawodawcę określony w art. 43 kk. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wyjaśnić, że stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25.07.2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm./ wojewódzki sąd administracyjny kontroluje zaskarżony akt administracyjny pod względem zgodności z prawem procesowym i materialnym. Zaskarżona decyzja została wydana na tle następującego stanu faktycznego. Prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Ż. z dnia [...].07.2004 r., sygn. akt [...], skarżący B., M. S. został uznany za winnego tego, że w dniu [...].04.2004 r. w M. na ul. [...] woj. [...] jechał rowerem będąc w stanie nietrzeźwości /1,44 % i 1,39 % alkoholu w wydychanym powietrzu/ i za popełnienie tego występku, na podstawie art. 178a § 2 k.k. został skazany na karę 6 miesięcy ograniczenia wolności. Ponadto na podstawie art. 42 § 2 k.k. orzeczono wobec niego środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres jednego roku, zaś na podstawie art. 43 § 3 k.k. zobowiązano go do zwrotu dokumentu uprawniającego do prowadzenia pojazdów mechanicznych. Wskazany wyrok stał się prawomocny i wykonalny z dniem [...].07.2004 r. Sąd karny stwierdził prawomocność rzeczonego wyroku w dniu 13.09.2004 r. Przedmiotowy wyrok doręczono Starostwu Powiatowemu – Wydziałowi Komunikacji w J. w dniu [...].09.2004 r. Skarżący prawo jazdy kategorii B zwrócił Wydziałowi Komunikacji w J. w dniu 13.09.2004 r. Koniec kary dodatkowej zakazu prowadzenia pojazdów upłynął z dniem 12.09.2005 r. Wnioskiem z dnia [...].05.2006 r. pełnomocnik skarżącego zwrócił się do Starostwa Powiatowego w J. o zwrot skarżącemu prawa jazdy z uwagi na upływ terminu na jaki została orzeczona kara dodatkowa /k. 7 akt adm. organu I instancji/. Decyzją z dnia [...].08.2006 r., nr [...], Starosta odmówił skarżącemu zwrotu zatrzymanego prawa jazdy kategorii B do czasu uzyskania pozytywnego wyniku z egzaminu państwowego sprawdzającego kwalifikacje w zakresie prawa jazdy kategorii B. Organ odwoławczy nie uwzględnił odwołania B. S. i zaskarżoną decyzją z dnia [...].09.2006 r., Nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Orzekające organy odmowę zwrotu prawa jazdy motywowały tym, że zgodnie z art. 43 § 2 i 3 k.k. orzeczony zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych obowiązuje do dnia uprawomocnienia się wyroku sądu karnego, jednakże do chwili wykonania obowiązku zwrotu prawa jazdy, okres na który orzeczono zakaz nie biegnie. Wyrok stał się prawomocny z dniem [...[.07.2004 r., natomiast B. S. zwrócił prawo jazdy wydziałowi komunikacji w dniu 13.09.2004 r. Natomiast okres wykonywania kary dodatkowej rozpoczął się w dniu 13.09.2004 r. i trwał do dnia 13.09.2005 r. W takim stanie rzeczy B. S. był pozbawiony prawa jazdy od 15.07.2004 r. do dnia 13.09.2005 r., czyli przez okres przekraczający jeden rok, zatem zdaniem organów zostały spełnione przesłanki do skierowania skarżącego na sprawdzenie jego kwalifikacji /art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 20.06.1997 r. – Prawo o ruchu drogowym – tekst jednolity Dz. U. z 2005 r., Nr 108, poz. 908, z późn. zm./. Przedstawionej w skrócie argumentacji orzekających organów Sąd nie podziela. Istota sprawy tkwi w interpretacji art. 114 § 1 pkt 2 litera b – ustawy z dnia 20.06.1997 r. – Prawo o ruchu drogowym /tekst jednolity Dz. U. z 2005 r., Nr 108, poz. 908, z późn. zm./, który stanowi, że kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji podlega osoba ubiegająca się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy lub pozwolenia do kierowania tramwajem, którego była pozbawiona na okres przekraczający 1 rok. Wskazana ustawa nie definiuje /nie określa/ pojęcia "pozbawienie prawa jazdy". W takim razie należy sięgnąć pomocniczo do § 1 ust. 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 21.01.2004 r. w sprawie wydawania uprawnień do kierowania pojazdami /Dz. U. Nr 24, poz. 215, ze zm./. Powołane rozporządzenie zostało wydane na podstawie delegacji ustawowej, zawartej w art. 100 ust. 1 pkt 2 – Prawa o ruchu drogowym. W powyższym przepisie rozporządzenia określono pojęcie "zakazu", przez które należy rozumieć decyzję administracyjną o zatrzymaniu prawa jazdy lub pozwolenia, cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdami lub orzeczoną prawomocnym wyrokiem sądu karę zakazu prowadzenia pojazdów. Z przepisu aktu wykonawczego do ustawy można wyprowadzić konkluzję, że pojęcie ustawowe "pozbawienia prawa jazdy" ma charakter prawny, czyli może nastąpić tylko na okres określony w decyzji lub w wyroku sądowym. Taka wykładnia jest adekwatna do językowego znaczenia wyrazu "pozbawienie", przez który rozumie się m. in. karę sądową polegającą na odebraniu określonej osobie wolności, praw publicznych, honorowych, czyli także prawa jazdy /por. Inny słownik języka polskiego, pod redakcją Mirosława Bańko, Wyd. Naukowe PWN – W-wa 2000, t. II str. 233/. Skarżący wyrokiem sądu karnego był pozbawiony prawa jazdy tylko na okres jednego roku. Pozbawienie prawa jazdy na taki okres czasu, nie daje podstawy do uzależnienia jego zwrotu od wyniku egzaminu sprawdzającego kwalifikacje do kierowania pojazdami mechanicznymi. Ubocznie dodać należy, że skarżącemu nie zatrzymano prawa jazdy w trybie art. 137 ust. 1 – Prawa o ruchu drogowym. Skoro pojęcie "pozbawienia prawa jazdy" ma znaczenie jurydyczne, zatem nie ma też podstaw do przedłużania okresu zakazu orzeczonego wyrokiem sądowym o okres od uprawomocnienia się wyroku do dnia zwrotu prawa jazdy właściwemu organowi. Przemawia za tym art. 42 § 3 k.k., który stanowi, że do chwili zwrotu prawa jazdy okres, na który orzeczono zakaz nie biegnie. Świadome /umyślne/ zaniechanie zwrotu prawa jazdy jest występkiem z art. 244 k.k. Z adnotacji na wyroku Sądu Rejonowego w Ż., przesłanego organowi I instancji wynika, że Sąd ten stwierdził prawomocność wyroku z dnia [...].07.2004 r. w dniu 13.09.2004 r. i tego dnia skarżący zwrócił prawo jazdy Wydziałowi Komunikacji w J., zatem zachodzi wątpliwość czy miał świadomość że wyrok uprawomocnił się w dniu [...].07.2004 r. Pogląd zaprezentowany przez organy, nie dałby się również pogodzić z art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Z przedstawionych względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), art. 135 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm./, Sąd orzekł jak w punkcie I wyroku. Na podstawie art. 152 w/w ustawy Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. O kosztach postępowania sądowego Sąd orzekł po myśli art. 200 i 205 § 2 wymienionej ustawy. W skład zasądzonych kosztów weszły n/w składniki: - 200 zł – wpis od skargi, - 240 zł – wynagrodzenie pełnomocnika – radcy prawnego, - 15 zł – opłata skarbowa od pełnomocnictwa. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organy uwzględnią ocenę prawną Sądu przedstawioną w niniejszym uzasadnieniu.